III FSK 1063/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 21 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1442/18 w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 marca 2017 r., nr BON.III.5220.365.7.2016.MW w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za poszczególne okresy rozliczeniowe 2011 r. oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 14 marca 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1442/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi Z. S. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 29 marca 2018 r., nr BON.III.5220.365.7.2016.MW w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z pozostałymi członkami zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne okresy rozliczeniowe 2011 r. uchylił zaskarżoną decyzję. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a." Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.) – dalej jako: "O.p." poprzez uznanie, że organ nie dokonał wystarczających ustaleń faktycznych pozwalających na stwierdzenie, że skarżący ponosi winę za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, w konsekwencji uwzględnienie skargi i błędne uznanie, że doszło do naruszenia przepisów postępowania. Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że brak możliwości zapoznania się z kondycją i dokumentacją finansową spółki stanowi okoliczność wyłączającą winę za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, gdyż okoliczności uniemożliwiające wgląd do dokumentacji spółki nie mogą świadczyć o braku winy, jako przesłanki zwalniającej z odpowiedzialności na podstawie powołanego przepisu, bowiem podstawą powstania odpowiedzialności jest sam fakt bycia członkiem zarządu. Skarżący wniósł: 1. na podstawie art. 188 P.p.s.a. o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie 2. na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 3. rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, 4. na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Z. S. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej odrzucenie, a gdyby wniosek o odrzucanie nie został uwzględniony o jej oddalenie zgodnie z dyspozycja art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na które została skierowana stosownie do zarządzenia Przewodniczącego III Wydziały Izby Finansowej na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki po długim okresie oczekiwania spowodowanym ograniczeniami związanymi z sytuacją pandemiczną oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie jest przypisanie skarżącemu winy za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. Zgodnie z tym przepisem za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, prostej spółki akcyjnej, prostej spółki akcyjnej w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że w ugruntowanym już orzecznictwie sądowoadministracyjnym w zakresie wykładni powołanego przepisu przyjmuje się, że o braku winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości nie może decydować wewnętrzny podział obowiązków w zarządzie spółki czy też brak wiedzy członka zarządu o sytuacji finansowej spółki. Niemniej, Sąd I instancji trafnie zwrócił uwagę, że brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość może być odnoszony do sytuacji wyjątkowych, w których członek zarządu nie ma wiedzy co do rzeczywistej sytuacji w zakresie płacenia zobowiązań przez spółkę z uzasadnionych (obiektywnie) przyczyn i przy dołożeniu należytej staranności nie może tej wiedzy uzyskać albo podjąć stosownych działań. Przytoczona wyżej konstatacja prawidłowo naprowadziła Sąd I instancji do spostrzeżenia, że postępowanie w sprawie odpowiedzialności członków zarządu spółek kapitałowych toczy się z uwzględnieniem zasad ogólnych Ordynacji podatkowej. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie obowiązany jest do podjęcia wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 O.p.), a także do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 187 § 1 O.p.). Oznacza to, że każdorazowo organ orzekając w sprawie ma obowiązek wnikliwie analizować okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy, a nie poprzestawać na schematyzmie wyprowadzanym mniej lub bardziej zasadnie z uogólnionych poglądów orzecznictwa. Podkreślić należy, ze omawiany przepis stanowi o braku winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości, zatem rzeczą organu jest sformułowanie konkluzji prawnej w odniesieniu do konkretnych i indywidualnych okoliczności faktycznych sprawy. Sąd I instancji zasadnie zatem zwrócił uwagę na okoliczności faktyczne sprawy, z których wynika, że działania podjęte przez skarżącego nakierowane były na odzyskanie dokumentacji od biura księgowego, co też konsekwentnie czynił. Trudności, jakie stwarzał L. Z. (osoba, który w sposób nieuprawniony odmawiała dostępu do dokumentacji, przy czym weszła w jej posiadanie przed objęciem funkcji członka zarządu przez skarżącego), spowodowały, że działania te przyniosły częściowe rezultaty dopiero po kilku miesiącach. Dokumentacja ta bowiem została przekazana pod koniec maja 2011 r., jak się jednak okazało była niekompletna i niewłaściwie prowadzona. Wnioski były niejasne, a wyniki finansowe wyglądały imponująco dobrze. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ustalenie o zawinieniu lub o braku winy skarżącego co do braku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powinny być poczynione z uwzględnieniem powyższych okoliczności, przy czym Naczelny Sąd Administracyjny akcentuje, że organ dokonując tej oceny powinien dążyć do ustalenia czy powoływane przeszkody były obiektywnie niezależne od zobowiązanego, czy skarżący wykorzystał rozsądnie wszelkie możliwości prawne aby stan niewiedzy co do sytuacji finansowej Spółki usunąć. Nadto organ administracji powinien uwzględnić w prowadzonym postępowaniu, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, okoliczności dostrzeżone przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 18 maja 2018 r., sygn. akt V Aga 142/18, a mianowicie konkluzje wypływające z opinii biegłych a także okoliczność, że w pierwotnym postanowieniu sądu upadłościowego, który posiadając te same dane, co pozwani uznał, że istnieją podstawy do wdrożenia postępowania o zawarcie układu, a nie do ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację Spółki. W konsekwencji powyższego Naczelny Sąd Administracyjny aprobuje ocenę Sądu I instancji, że w sprawie doszło do istotnych uchybień wskazanym przepisom postępowania, a to art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p., które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Nie jest zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) poprzez jego błędną wykładnię. Sąd I instancji prawidłowo uznał, powołując stosowne orzeczenia sądów administracyjnych i powszechnych, że brak możliwości wglądu skarżącego do dokumentacji spółki mogą stanowić o braku winy członka zarządu w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszeniu upadłości, o ile da się ustalić, że było to spowodowane okolicznościami, za które członek zarządu nie ponosi obiektywnie odpowiedzialności, i jednocześnie przy wykorzystaniu prawnie dostępnych środków przeszkód tych nie był w stanie usunąć. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną. Bogusław Woźniak Stanisław Bogucki Jacek Brolik