I SA/Wa 1809/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) WSA Elżbieta Lenart Protokolant ref. staż. Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę I SA/Wa 1809/16 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia [...] września 2016r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia 28 lipca 2016 r. Orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r. wydanym na podstawie art. 61 a § 1 kodeksu postępowania administracyjnego , Wojewoda [...] odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia, że nieruchomość położona w miejscowości [...], gminie [...], oznaczona jako działka nr [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.). Swoje rozstrzygnięcie organ uzasadnił faktem, że sprawa podpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., działki nr [...], położonej na terenie gminy [...], w miejscowości [...], została rozstrzygnięta ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1998 r. znak: [...]. Na podstawie tej decyzji organ stwierdził, że działka nr [...] o pow. [...] ha, położona w gminie [...], w miejscowości [...], podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wnioskodawcą postępowania, zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1998 r. znak: [...] był A. G.. W złożonym od postanowienia z dnia [...] lipca 2016 r. znak: [...] zażaleniu A. G., reprezentowany przez adwokat M. K., wniósł o jego uchylenie. Skarżący podniósł między innymi, że "wnioskodawcy w istocie chodzi o stwierdzenie, że przejęcie siłą nieruchomości oznaczonej obecnie nr [...] było dotknięte nieważnością i na tym polega sens i istota jego roszczenia, wykraczająca poza pierwotne żądanie ustalenia, że nieruchomość nie podpadała pod działanie reformy rolnej". W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 61a k.p.a. , który to przepis stanowił podstawę odmowy wszczęcia postępowania w analizowanej sprawie przez organ I instancji . Minister wskazał na zaistnienie uzasadnionej przyczyny , uniemożliwiającej wszczęcie postępowania , w postaci powagi rzeczy osądzonej. Organ podkreślił, że przedmiot żądania wnioskodawcy postępowania, reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika został jednoznacznie wyrażony we wniosku o wszczęcie postępowania z dnia [...] lutego 2016 r., jak również potwierdzony na rozprawie administracyjnej, przeprowadzonej przed Wojewodą [...] w dniu [...] czerwca 2016 r., dowodem czego jest protokół z tej rozprawy podpisany między innymi przez adwokat M. K.. Zdaniem Ministra , przywołane dokumenty wskazują bezspornie, że żądanie wnioskodawcy postępowania dotyczyło stwierdzenia, że działka nr [...], położona na terenie gminy [...], w miejscowości [...], nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e ) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skoro zaś w sprawie działki nr [...] istnieje sytuacja powagi rzeczy osądzonej, bowiem sprawa jej podpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej została już ostatecznie zakończona decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1998 r. to stanowisko Wojewody organ ocenił jako prawidłowe. Skargę na opisane wyżej postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2016 roku wniósł Skarżący zarzucając naruszenie: 1. art. § 1 i 2 k.p.a w zw. z art. 64 Konstytucji RP, w związku z art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN o poniechanie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 1998 r , w sytuacji gdy w sposób prima facie oczywisty wynika, że zespół dworsko-parkowy w [...] w ogóle nie podlega Dekretowi o reformie rolnej i nawet w świetle prawa obowiązującego z daty jego wydania i później nie mógł być przedmiotem odjęcia własności. 2. art. 61 § 1 k.p.a. przez uznanie de facto powagi rzeczy, rozstrzygającej decyzji z 1998 r., w sytuacji gdy żądaniem zostało objęte także ustalenie, że przejęcie własności zespołu dworsko-parkowego w [...] zostało dokonane z naruszeniem, a ściślej biorąc bez podstawy prawnej, co ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż powinno jednoznacznie wskazywać, na to, czy organ administracyjny przejmując nieruchomość [...] działał na podstawie i w granicach prawa, co eo ipso uzasadniałoby wszczęcie postępowania przez organ z urzędu. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi do ponownego rozpoznania oraz przyznanie kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu wskazał na naruszenie wymienionych na wstępie przepisów prawa oraz podkreślił , że celem reformy rolnej , była parcelacja gruntów rolnych i uwłaszczenie nią małorolnych chłopów, a w takim przypadku przejmowanie zabytkowych parków i budynków dworskich, najczęściej mających charakter zabytkowy, nie wchodziło w jej zakres. Podkreślił, że z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej, gdyż zespół dworsko parkowy w [...] został bezprawnie przejęty przez ówczesną tzw. władzę ludową. W takim przypadku rzeczą organu rozpoznającego sprawę, było zbadanie tej kwestii od początku i ustalenie, czy Skarb Państwa przejął cudzą własność przy użyciu siły tj. imperium, które nigdy nie prowadzi do nabycia własności w odróżnieniu od przypadku posiadania mającego charakter dominium, czyli właścicielski. Zdaniem Skarżącego wyjaśnienie tej okoliczności było i jest konieczne dlatego, że zgodnie z art. 222 z zw. z art. 223 K.c. roszczenie o wydanie nieruchomości nie ulega przedawnieniu. W takiej zaś sytuacji, kiedy sporna nieruchomość , na skutek bezprawnych imperialnych działań Skarbu Państwa względem właścicieli majątku [...] , nigdy nie stała się własnością Skarbu Państwa, należało stwierdzić nieważność omawianej decyzji, a w każdym razie ustalić, że jej przejęcie w 1945 r. było niezgodne z prawem. W ocenie Skarżącego okoliczności te powinny być ustalone i wyjaśnione z urzędu, gdyż Państwo działając na podstawie i w granicach prawa nie powinno sankcjonować swoich bezprawnych poczynań, jeśli ubiega się o zwrot osoba ewidentnie pokrzywdzona jego działaniami. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlegała oddaleniu . Przepis art. 61 a k.p.a. przewiduje dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego: wniesienie żądania przez osobę nie będącą stroną oraz inne uzasadnione przyczyny niemożności prowadzenia postępowania. W literaturze przedmiotu i orzecznictwie sądów administracyjnych jednomyślnie prezentowane jest stanowisko, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym o charakterze oczywistym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do jednoznacznego stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku. Zastosowanie instytucji określonej w art. 61 a § 1 k.p.a. powinno być zatem ograniczone do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Za "inną uzasadnioną przyczynę" odmowy wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61 "a" § 1 k.p.a. uznać należy przypadki , gdy żądanie wszczęcia postępowania nie dotyczy sprawy indywidualnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności dotyczy sytuacji, której legalność kontrolował sąd administracyjny i skargę oddalił, czy też gdy żądanie wszczęcia postępowania nie dotyczy sprawy administracyjnej czy leżącej we właściwości organów administracji publicznej (tezy 1 i 4 komentarza do art. 61 "a" k.p.a. A. Wróbel). Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 22 lipca 2014 r. w sprawie I OSK 1635/14, uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego może być także oczywisty brak podstaw prawnych do wydania decyzji załatwiającej wniesione żądanie oraz niewątpliwie, powaga rzeczy osądzonej zaistniała w odniesieniu do żądania zgłoszonego przez stronę . W okolicznościach kontrolowanej sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi słusznie wziął pod uwagę, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1998r. odnosząca się do kwestii podpadania spornej działki nr [...] pod działanie art. 2 ust.1 lit e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Żądanie wydania decyzji, w sprawie już rozstrzygniętej ostateczną decyzją, która pozostaje w obrocie prawnym powinno zatem skutkować odmową wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. W literaturze i orzecznictwie akcentuje się bowiem bezwzględne obowiązywanie zakazu ponownego orzekania w tej samej sprawie (res iudicata). Zasadnicze znaczenie ma zatem ustalenie tożsamości spraw administracyjnych rozstrzygniętych z jednej strony wcześniejszą decyzją ostateczną i z drugiej strony wyznaczonej zakresem sformułowanego przez stronę żądania. Z tożsamością sprawy mamy do czynienia w przypadku występowania tych samych podmiotów w sprawie, tego samego stanu prawnego w nie zmienionym stanie faktycznym sprawy oraz tego samego przedmiotu, rozumianego jako interesy prawne lub obowiązki, które następnie po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym (jego brakiem) lub obowiązkami prawnymi określonych podmiotów . W tych okolicznościach organy zobowiązane są, o ile postępowanie w tożsamym przedmiocie toczyło się i zapadło rozstrzygnięcie, do uwzględnienia w toku postępowania tej kwestii. Zatem w postępowaniu administracyjnym niedopuszczalne jest ponowne rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji merytorycznej, jeśli wcześniej sprawa tożsama pod względem podmiotowym, przedmiotowym, dotycząca tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym została rozstrzygnięta decyzją ostateczną i decyzja ta nie została następnie uchylona, czy też zmieniona w sposób prawem przewidziany. W ocenie Sadu , taka sytuacja miała miejsce w rozstrzyganej sprawie , a ustalenia faktyczne i ocena prawna dokonana przez organy obu instancji , w pełni zasługują na akceptację. Powielanie kolejny raz wskazanych w zaskarżonej decyzji twierdzeń i argumentów nie znajduje w tym miejscu uzasadnienia. Wbrew zarzutom skargi nie może budzić żadnych wątpliwości , że wniosek został sformułowane przez ten sam podmiot i dotyczy tego samego żądania odnoszącego się do tożsamej nieruchomości. Twierdzenia skargi odnoszące się do oceny kwestii związanych z ewentualną niesprawiedliwością zaistniałą w związku z nacjonalizacją zespołu parkowo-pałacowego pozostają bez wpływu na prawidłowość dokonanego rozstrzygnięcia. Tym samym nieuzasadnione jest twierdzenie, że organ naruszył treść wskazanych w skardze przepisów prawa. Postępowanie zostało bowiem przeprowadzone w sposób wnikliwy i rzetelny z odniesieniem do wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Mając te okoliczności na uwadze , Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.