II SA/Wr 852/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Anna Siedlecka Asesor WSA Wojciech Śnieżyński po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 marca 2019 r. sprawy ze skargi T. F. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie wezwania do wpłacenia zaliczki na koszty wykonania zastępczego obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym I. oddala skargę w całości; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz radcy prawnego P. G. kwotę 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100), w tym kwota należnego podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Zaskarżonym postanowieniem organ (art. 32 p.p.s.a.) utrzymał w mocy postanowienie pierwszej instancji wzywające skarżącą do wpłacenia zaliczki na koszty wykonania zastępczego obowiązku, wskazanego w tytule wykonawczym nr [...] z dnia [...].04.2015 r., w wysokości 5000 zł. Według uzasadnienia postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej i drugiej współwłaścicielki nieruchomości zostało wszczęte w związku z niewykonaniem decyzji organu, utrzymującej w mocy nakaz przeprowadzenia zgodnie z art. 62 ust. 1 pkt 2 p.b. kontroli budynku w celu sprawdzenia stanu technicznego przewodów kominowych i funkcjonowania wentylacji oraz sporządzenia ekspertyzy stanu technicznego kominów. W jego toku nałożono na obie współwłaścicielki grzywny w celu przymuszenia, natomiast tut. Sąd oddalił skargę skarżącej na to postanowienie i uchylił postanowienie o nałożeniu grzywny na drugą zobowiązaną, która nie uchyla się od wykonania obowiązku. Po ściągnięciu grzywny od skarżącej sytuacja nie uległa zmianie, to jest skarżąca nadal nie pozwalała na wykonanie obowiązku przez drugą zobowiązaną. Dlatego organ egzekucyjny orzekł o zastępczym wykonaniu obowiązku. Organ ten na zapytanie ofertowe uzyskał cztery oferty, określające zróżnicowane koszty wykonania zastępczego (od 8000 do 9800 zł). Wezwano zobowiązane do uiszczenia zaliczek w kwotach odpowiadających udziałom we współwłasności (skarżąca 6896 zł, druga 1104 zł), jednak postanowienie to zostało uchylone przez organ do ponownego rozpatrzenia. Niezależnie od tego uzyskano od wojewody 8000 zł na koszt wykonania zastępczego. Orzekając ponownie wezwano skarżącą do uiszczenia zaliczki w kwocie 5000 zł. Oceniając zażalenie skarżącej na to postanowienie jako nieuzasadnione organ omówił powinności organu egzekucyjnego wynikające z art. 6 § 1 i art. 7 § 1 i 2 p.e.a. Stosowanie art. 127, art. 128 i art. 129 p.e.a. było uzasadnione i prawidłowe. Egzekucja dotyczy bowiem obowiązku wykonania czynności zastępowalnej. Zobowiązanej doręczono odpis tytułu wykonawczego i postanowienie o wykonaniu zastępczym. Oceniane postanowienie wydano na podstawie art. 129 p.e.a., który umożliwia pobranie zaliczki na koszty wykonania zastępczego. Wysokość zaliczki pozostawiona jest do uznania, co wymaga jej uzasadnienia. Do tej pory na poczet wynagrodzenia wykonawcy uzyskano 1104 zł, więc pobranie łącznie 6104 zł odpowiada definicji zaliczki, jako części ostatecznej należności w kwocie 8000 zł. Należy zaznaczyć, że w postanowieniu pierwszej instancji zawarto pouczenie o sposobie ustalenia końcowej należności wykonawcy i uzyskania jej zwrotu od zobowiązanych oraz wskazano, że posiadanie środków z budżetu wojewody nie uchyla obowiązku uiszczenia zaliczki. Z dotychczasowej podstawy skarżącej wynika konieczność uzyskania od niej zaliczki w odpowiedniej wysokości już obecnie, o ile ostateczne koszty okażą się wyższe od przewidywanych. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca zarzuciła, że 1. z uwagi na wykonanie przez nią obowiązku postępowanie jest bezprzedmiotowe 2. wobec uzyskania środków od wojewody wezwanie do zaliczki było bezzasadne 3. nastąpiło zawyżenie kosztów wykonania zastępczego 4. obie zobowiązane powinny zostać obciążone zaliczką w jednakowej wysokości 5. organ pominął trudną sytuację finansową skarżącej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w oparciu o dotychczasową argumentację. Radca prawny wyznaczony dla skarżącej podtrzymał dotychczasowe zarzuty, poszerzając ich uzasadnienie prawne. Sąd powinien dokonać kontroli kosztów wykonania zastępczego. Obciążenie skarżącej nadmierną zaliczką narusza art. 23 ust. 2a u.w.l., pomimo odmiennych wniosków mogących wynikać z art. 12 ust. 2 u.w.l. i art. 19 u.w.l. w związku z art. 207 k.c. Należy uwzględnić brak korzystania skarżącej z kominów oraz okoliczność wyegzekwowania wysokiej grzywny w celu przymuszenia. Obecny stan kominów wywołany został nie przez skarżącą, lecz drugą współwłaścicielkę, zaś niewykonanie obowiązku nastąpiło z przyczyn niezależnych od skarżącej. Wynika to z tego, że skarżąca jest szykanowana przez organy. Jak wynika z akt administracyjnych (art. 133 § 1 p.p.s.a. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) decyzja z dnia [...] listopada 2014 r. organ pierwszej instancji nakazał dwóm współwłaścicielkom budynku mieszkalno-usługowego przeprowadzenie kontroli budynku i sporządzenie ekspertyzy stanu technicznego kominów. Według uzasadnienia nadzór budowlany podjął czynności w sprawie po doniesieniach skarżącej. Jak wynika z odwołania, zdaniem skarżącej nieprawidłowe funkcjonowanie przewodów kominowych jest wywołane działaniami drugiej współwłaścicielki, które trwają od 2008 r., przy czym wszelkie czynności w celu ustalenia stanu kominów i doprowadzenia ich do należytego stanu technicznego obciążają nadzór budowlany, nie zaś skarżącą. Obecnie obowiązki współwłaścicielek wynikają z ostatecznej decyzji organu z dnia [...] stycznia 2015 r., którą utrzymano w mocy powyższą decyzję. Organ omówił w niej art. 62 ust. 3 p.b. i art. 5 ust. 2 p.b. oraz obowiązki właściciela obiektu wynikające z prawa budowlanego. Obowiązki te nie spoczywają zatem na organach nadzoru budowlanego. W dniu [...] marca 2015 r. organ pierwszej instancji skierował upomnienie (art. 15 § 1 p.e.a.). Wpłynęło pismo drugiej współwłaścicielki informujące o niemożności wykonania obowiązków z uwagi na postawę skarżącej. Wynika to z tego, że współwłaścicielka ta jest właścicielką jedynie lokalu usługowego, zaś część mieszkalna budynku z klatką schodową i przewodami kominowymi jest w posiadaniu skarżącej i tylko od jej dobrej woli zależy uzyskanie tam dostępu, a tego zabrania. Udziały we współwłasności wynoszą odpowiednio 13,80% i 86,20%. Współwłaścicielka wniosła do sądu powszechnego o wyrażenie zgody na wykonanie obowiązków (art. 201 k.c.). Do akt dołączono odpisy z ksiąg wieczystych potwierdzające informacje o wyodrębnieniu lokalu usługowego i mieszkalnego oraz udziału w prawie współwłasności. Zażalenie skarżącej na grzywnę w celu przymuszenia potwierdza skonfliktowanie współwłaścicielek. W aktach znajduje się wyrok II SA/Wr 131/15 oddalający skargę skarżącej na decyzję organu, w którym omówiono obowiązki właściciela wynikające z art. 61 i nast. p.b., ponadto wyrok II SA/Wr 618/15 uchylający postanowienia organów o nałożeniu grzywny na drugą z współwłaścicielek. W wyroku tym wskazano, że nie uchyla się ona od wykonania obowiązku, a przeciwnie, podejmuje czynności w tym celu oraz nakłaniające skarżącą do współdziałania. Skarga skarżącej na grzywnę uległa oddaleniu wyrokiem II SA/Wr 639/15. Do akt dołączono postanowienie sądu powszechnego z dnia [...] kwietnia 2016 r. zezwalające drugiej z współwłaścicielek na wykonanie obowiązków nałożonych na współwłaścicielki decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że wykonanie obowiązków uzależnione jest od umożliwienia przez skarżącą dostępu do przewodów. Dostępu tego skarżąca odmawia. Odmówiła również przekazania książki obiektu budowlanego, karty inwentarzowej budynku i projektu technicznego. Nie wyraziła zgody na sporządzenie ekspertyzy przez eksperta wybranego wspólnie przez strony. Sąd ustalił więc, że skarżąca uniemożliwia wykonanie nałożonego na strony obowiązku. Z akt wynika dalej, że skarżąca kilkakrotnie ale bezskutecznie składała doniesienia karne na drugą współwłaścicielkę o czyny mające związek z funkcjonowaniem kominów i opracowaniem ekspertyzy. Składała również skargi na działania organu do GINB i RPO. Organ egzekucyjny wielokrotnie informował skarżącą, że złożone do tej pory dokumenty kominiarskie i ekspertyzy nie stanowią wykonania nałożonych obowiązków. Po uprawomocnieniu się postanowienia sądu powszechnego w 2017 r. wpłynęły do akt wyjaśnienia współwłaścicielek. Z pisma skarżącej wynika, że nie zezwoliła na czynności ekspertów i wezwała policje, zaś z pisma drugiej współwłaścicielki opis szczegółowy tego zdarzenia. W kolejnym piśmie opisała ona szereg działań podejmowanych w celu wykonania obowiązku, pomimo odmowy skarżącej. W dniu [...] stycznia 2018 r. organ egzekucyjny na podstawie art. 127 i 128 § 1 i 1a p.e.a. postanowił o wykonaniu zastępczym obowiązku, określając jego przybliżony koszt na 10,000 zł. W uzasadnieniu organ ten wskazał na brak wykonania nałożonego obowiązku, pomimo dołączenia przez strony częściowych ekspertyz i niektórych dokumentów. Wykonanie obowiązku uniemożliwia skarżąca i to nadal, pomimo orzeczenia sądu powszechnego i wyegzekwowania od niej grzywny. Niezbędne są oględziny części budynku, do których wyłączny dostęp ma skarżąca, a dostępu tego odmawia. Jak wskazał ten organ, w dalszej kolejności nastąpi wezwanie do uiszczenia zaliczek. Zawarto pouczenie o procedurze wykonania zastępczego i rozliczeniu jego kosztów, w tym o uprawnieniach stron. Postanowienie to stało się ostateczne. Jak wynika z dokumentów w tomie 2 akt, organ egzekucyjny po raz kolejny pouczył strony, że przekazane przez nie do tej pory materiały nie stanowią obowiązku, co szeroko uzasadnił. Akta zawierają oferty kandydatów na wykonawców, z których najtańsza wynosi 8000 zł brutto. W postanowieniu z dnia [...] marca 2018 r. organ egzekucyjny oszacował koszt wykonania zastępczego na 10.000 zł i wezwał strony do wpłacenia zaliczek w proporcji do udziałów we współwłasności, czyli skarżącą w kwocie 6896 zł i drugą współwłaścicielkę w kwocie 1104 zł. Według notatki urzędowej z dnia [...] kwietnia 2018 r. skarżąca w siedzibie organu egzekucyjnego odmówiła złożenia posiadanych dokumentów budynku, do czego zobowiązano ją postanowieniem z dnia [...].03.2018 r. Jednak następnie w dniu [...].05.2018 r. je złożyła. Organ uchylił postanowienie z dnia [...].03.2018 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, gdyż żądane kwoty wyczerpują całość kosztów, więc nie stanowią zaliczek. Organ egzekucyjny zlecił wykonanie zastępcze za wynagrodzenie w kwocie 8000 zł. Organ ten uzyskał wymaganą ekspertyzę w dniu [...].09.2018 r., za co zapłacono wykonawcy zastępczemu zryczałtowane wynagrodzenie 8000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzuty skarżącej okazały się bezzasadne. Organ egzekucyjny wielokrotnie pouczał skarżącą, że czynności podejmowane przez zobowiązane w celu wykonania nałożonych obowiązków, nie doprowadziły do ich wykonania w całości. Pouczenia te zawierały obszerne uzasadnienia, których treść nie budzi zastrzeżeń. Koszty wykonania zastępczego opłacone przez ten organ stanowią wydatek egzekucyjny (art. 64b § 1 pkt 10 p.e.a. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314), który zalicza się do kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego (art. 64c § 1 p.e.a., art. 133 p.e.a.). Okoliczność, że organ ten wstępnie pokrył koszty, nie uchyla możności domagania się od zobowiązanego zaliczek (art. 134 p.e.a.). Nie miało znaczenia kiedy i w jaki sposób organ ten uzyskał środki na opłacenie wykonawcy zastępczego. W nin. sprawie podległa kontroli zgodność z prawem wezwania skarżącej do zaliczki, nie zaś ustalenie ostatecznej wysokości kosztów. Nie podlegało więc badaniu wynagrodzenie wykonawcy. Można dodać, że organ egzekucyjny intensywnie poszukiwał wykonawcy i dokonał wyboru najtańszego z nich. Zapewne skarżąca w 2015 r. mogłaby samodzielnie poszukać jeszcze tańszego wykonawcy, co nie należy do sprawy. Wysokość zaliczki pobranej od drugiej z zobowiązanych nie ma znaczenia dla oceny zasadności zaliczki obciążającej skarżącą. Można dodać, że wyłączną przyczyną wszczęcia egzekucji i stosowania w niej środków egzekucyjnych było uchylenie się skarżącej od wykonania obowiązku (art. 6 § 1 p.e.a.). Jak orzekał prawomocnie sąd administracyjny, druga z zobowiązanych nie uchyla się. W tej sytuacji należy nieco inaczej ocenić kwestię uzależnienia rozmiaru zaliczek czy to od liczby współwłaścicieli, czy to od wielkości przysługujących im udziałów. Nie byłoby wykluczone uznanie za zasadne obciążenie zaliczką wyłącznie skarżącej i to w rozmiarze niezależnym od wskazanych kryteriów. Kwestia sytuacji finansowej skarżącej nie należy do ustawowych przesłanek ustalenia wysokości zaliczki. Można dodać, że skarżąca zaniechała merytorycznej obrony przed zastosowaniem wykonania zastępczego (art. 128 § 4 p.e.a.), co ogranicza istotnie zakres sprawy. W sprawie tej zasadność obciążenia skarżącej zaliczką w określonej wysokości nie budziła wątpliwości. Dlatego i zgodnie z art. 151 oraz art. 250 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Należy dodatkowo wskazać, że argumentacja pełnomocnika skarżącej nie była zgodna z poglądami orzecznictwa, które Sąd w pełni podziela (por. wyroki II OSK 2185/12 lub II SA/Kr 204/03).