III FSK 1241/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/Lu 51/19 w sprawie ze skargi A.M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 6 listopada 2018 r. nr 0601-IEE-2.711.222.2018.5 w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Lu 51/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę A.M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 6 listopada 2018 r., nr 0601-IEE-2.711.222.2018.5 w przedmiocie zarzutów w postepowaniu egzekucyjnym. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a". Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł A.M.. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1). naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) – dalej jako: "K.p.a." w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314, ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.", poprzez niezasadne oddalenie skargi przez Sąd I instancji pomimo niewyjaśnienia przez organy obu instancji wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie w sposób wyczerpujący, w szczególności: - organy obu instancji ograniczyły postępowanie wyjaśniające w zakresie zarzutu niedopuszczalności zastosowane środka egzekucyjnego do przytoczenia stanowiska wierzyciela w sprawie, - brak ustalenia i analizy przez organy obu instancji wszystkich okoliczności podnoszonych przez skarżącego w zakresie uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia ruchomości samochodu osobowego marki Skoda Fabia nr rej.[...] 2. naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 80 w zw. z art. 75 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez dokonanie rozstrzygnięcia w sprawie przez organy obu instancji bez rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym pominięcie przez organy obu instancji dowodu w postaci pisma skarżącego z 30 lipca 2018 r. wraz z załącznikami: umową ustanowienia zastawu rejestrowego na pojeździe mechanicznym z 13 grudnia 2012 r. oraz aneksem z 16 stycznia 2013 r., 3. naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 w zw. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 15 K.p.a,, w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z 3 sierpnia 2018 r., podczas gdy nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające wydanie takiego rozstrzygnięcia, w tym organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz nie zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego w sprawie w sposób wyczerpujący, 4. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. poprzez uznanie, że egzekucja administracyjna może być prowadzona w stosunku do samochodu objętego uprzednio zastawem rejestrowym na rzecz osoby trzeciej, podczas gdy wierzytelność zabezpieczona zastawem rejestrowym podlega zaspokojeniu z przedmiotu tego zastawu z pierwszeństwem przed innymi wierzytelnościami, 5. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. poprzez uznanie, że wskazany przepis określa tylko podstawę zarzutu w zakresie niedopuszczalność egzekucji w ogólności, podczas gdy przepis ten określa także podstawę zarzutu w przedmiocie niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o: 1) uchylenie w całości ww. wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpatrzenia, 2) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, 3) zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Skarżący złożył pismo procesowe z 23 listopada 2022 r., w którym podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddalaniu. Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Strony, po otrzymaniu informacji o posiedzeniu niejawnym i podstawach jego zarządzenia, nie wnosiły zastrzeżeń do takiego trybu rozpoznania sprawy. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty koncentrują się wokół trzech kwestii. Po pierwsze, w ocenie skarżącego przepis art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. określa podstawę zarzutu niedopuszczalności egzekucji także w przedmiocie niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego. Po drugie, według skarżącego Sąd I instancji, w ślad za organami administracji publicznej, błędnie ustalił, że egzekucja administracyjna może być prowadzona w stosunku do samochodu uprzednio objętego zastawem rejestrowym na rzecz osoby trzeciej. Po trzecie, wadliwie został oceniony zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że prawidłowa jest ocena Sądu I instancji co do wykładni art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Powołany przepis stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego. Przyczyny niedopuszczalności egzekucji, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. mają charakter formalny. Niedopuszczalność musi wynikać z przepisów prawa, wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej, bądź prowadzenia egzekucji w stosunku do osoby posiadającej konkretne przymioty. Niedopuszczalność ta ma więc charakter generalny i bezwarunkowy, niezależny od konkretnego postępowania egzekucyjnego i aktualny zawsze, w każdym postępowaniu. Taka sytuacja prawna nie zachodzi w niniejszej sprawie. W konsekwencji uznać należy, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że okoliczność, że zajęty w toku egzekucji administracyjnej samochód osobowy, uprzednio objęty został zastawem rejestrowym, nie czyni postępowania egzekucyjnego niedopuszczanym. Wbrew wywodom skargi kasacyjnej okoliczność, że będący przedmiotem egzekucji administracyjnej samochód osobowy uprzednio został objęty zastawem rejestrowym nie stanowi przeszkody uniemożliwiającej prowadzenie egzekucji. Przede wszystkim trzeba wskazać, co trafnie dostrzegł Sąd I instancji, że w sprawie organ zastosował środek egzekucyjny przewidziany ustawą (art. 1a pkt 12 u.p.e.a.). W następnej kolejności należy zauważyć, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym nie wymienia powyższej sytuacji jako stojącej na przeszkodzie prowadzenia egzekucji. Także ustawa z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (Dz. U. z 2018 r., poz. 2017 ze zm.) takiego zastrzeżenia nie czyni. Zgodnie z art. 20 wierzytelność zabezpieczona zastawem rejestrowym podlega zaspokojeniu z przedmiotu tego zastawu z pierwszeństwem przed innymi wierzytelnościami, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Powołany przepis nie obejmuje swoim zakresem jakiejkolwiek możliwości wpływu ustanowienia zastawu rejestrowego na tok postępowania egzekucyjnego zarówno administracyjnego jak i sądowego. Istota normowania sprowadza się do określenia pierwszeństwa w zaspokajania wierzytelności z przedmiotu objętego zastawem rejestrowym. Powyższy wniosek potwierdza art. 70a u.p.e.a., który stanowi, że (§ 1) Jeżeli rzecz lub prawo majątkowe, do których skierowano egzekucję, zostały obciążone hipoteką lub zastawem, organ egzekucyjny ustala kolejność zaspokojenia dochodzonej należności pieniężnej. W przypadku stwierdzenia, że przed dochodzoną należnością pieniężną podlegają zaspokojeniu inne wierzytelności zabezpieczone hipoteką lub zastawem, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie wstrzymania czynności egzekucyjnych podjętych w stosunku do zajętych rzeczy lub praw majątkowych, (§ 2) jeżeli hipoteki lub zastawy ustanowione dla zabezpieczenia wierzytelności podlegających zaspokojeniu przed dochodzoną należnością pieniężną wygasną bez przeniesienia własności zajętych rzeczy lub praw majątkowych, organ egzekucyjny podejmuje wstrzymane czynności egzekucyjne. Wstrzymanie podjętych czynności egzekucyjnych nie może być utożsamiane z niedopuszczalnością egzekucji lub zastosowanego środka egzekucyjnego. Przepis art. 115 u.p.e.a. ustanawia kolejność zaspokajania poszczególnych kategorii wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zatem także ten przepis nie daje podstaw aby przyjąć, że uprzednie ustanowienie zastawu rejestrowego skutkuje niedopuszczalnością egzekucji lub zastosowanego środka egzekucyjnego. Zgodnie z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wskazuje się, że specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jest dla zobowiązanego dokuczliwe. Przepisy u.p.e.a. nie określają natomiast, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. Głos decydujący w tej kwestii ma organ egzekucyjny, ponieważ jego uznaniu ustawodawca pozostawił, który środek jest w danym przypadku mniej dokuczliwy. W toku danego postępowania egzekucyjnego organ prowadzący postępowanie winien w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 3610/21). Należy zauważyć, że zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może być rozważane w zasadzie tylko w sytuacji, gdy możliwe są do zastosowania różne środki egzekucyjne. Ponadto owa najmniejsza uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego musi być zawsze konfrontowana ze skutecznością egzekucji. Trzeba więc tutaj odnotować, to co przedstawił Sąd I instancji, a mianowicie, że postępowanie egzekucyjne trwa już 15 lat i nadal nie zdołano wyegzekwować kwoty należności, zaś dokonywane miesięczne wpłaty są bardzo małe w kontekście wartości całego zobowiązania. Wprawdzie w skardze kasacyjnej podnosi się, że organ egzekucyjny obecnie skutecznie prowadzi egzekucję z rachunków bankowych, niemniej twierdzenie to nie zostało poparte żadnymi dowodami. Jako nie mające wpływu na wynik sprawy należy także uznać uwagi skarżącego, że zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia samochodu osobowego jest nieadekwatny do charakteru i wysokości zobowiązania. Obowiązkiem organu egzekucyjnego jest zastosowanie wszelkich prawem określonych środków egzekucyjnych, które mogą doprowadzić do zaspokojenia dochodzonej wierzytelności. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – oddalił skargę kasacyjną. Bogusław Woźniak Dominik Gajewski Jacek Pruszyński