II GSK 1018/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant starszy asystent sędziego Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. O., Stany Zjednoczone Ameryki Północnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 1477/16 w sprawie ze skargi D. O., Stany Zjednoczone Ameryki Północnej na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia biegu terminu do uiszczenia opłaty za okres ochronny wzoru przemysłowego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 października 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 1477/16 oddalił skargę D. I.. z siedzibą w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia biegu terminu do uiszczenia opłaty za okres ochrony wzoru przemysłowego. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: W dniu 13 listopada 2014 r. do organu wpłynął wniosek uprawnionego o stwierdzenie zawieszenia biegu terminu do wniesienia opłaty za 4 okres ochrony prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt. "Taca z przykrywką" oznaczonego numerem [...]. Jako podstawę wniosku uprawniony wskazał art. 243 ust. 6 p.w.p. podnosząc, że opłata za 4 okres ochrony wzoru przemysłowego (16-20 rok ochrony) nie została uiszczona z uwagi na zaistnienie nadzwyczajnych okoliczności. Na dowód powyższego, do wniosku załączono oświadczenie pracownika kancelarii patentowej, specjalisty IT J. K., o błędzie w oprogramowaniu dokonującym transmisji zleceń przelewów z systemu zleceń automatycznych do programu bankowego. W ocenie uprawnionego usterka w oprogramowaniu systemu komputerowego, w wyniku której wprowadzone zlecenia przelewów nie zostały wyeksportowane do systemu bankowego, wypełnia znamiona zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym i uzasadnia żądanie stwierdzenia zawieszenia biegu terminu na wniesienie ww. opłaty na podstawie art. 243 ust 6 p.w.p. Postanowieniem z 24 września 2015 r. organ odmówił zawieszenia biegu terminu do uiszczenia opłaty okresowej za 4. okres ochrony wzoru przemysłowego oznaczonego numerem [...]. Organ nie podzielił oceny uprawnionego i stwierdził, że przedstawiona we wniosku sytuacja nie może być uznana za okoliczności nadzwyczajne. W ocenie organu, opisanego we wniosku zdarzenia można było uniknąć, natomiast pracownik dokonujący przelewu nie wykonał wszystkich możliwych czynności mających na celu potwierdzenie dokonania wymaganej opłaty. Postanowieniem z 19 maja 2016 r. Urząd Patentowy RP w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Wskazał, że pracownik kancelarii mógł zapobiec negatywnym konsekwencjom zdarzenia poprzez wydrukowanie potwierdzenia płatności w tym samym dniu, w którym ją zlecił, tj. 12 listopada 2014 r. Tym samym, pracownik zauważyłby, że przelew nie został przesłany do systemu bankowego, a płatność nie została dokonana. Pracownik mógł również potwierdzić realizację przelewu sprawdzając czy kwota odpowiadająca czwartemu okresowi ochrony wzoru przemysłowego została pobrana bezpośrednio z systemu bankowego. Zdaniem organu nie można zatem uznać, że zaistniała w niniejszej sprawie sytuacja miała charakter nieuchronny, gdyż przy użyciu dostępnych środków można było zapobiec jej konsekwencjom, czyli uchybieniu terminowi. Organ zauważył ponadto, że dokonywanie przedmiotowej płatności powinno zwiększyć uwagę pracownika, gdyż była to sytuacja wykonywana po raz pierwszy, zasługująca na szczególną rozwagę. Tym samym, Urząd nie zgładził się z twierdzeniem uprawnionego, że pracownicy Kancelarii wykonali wszelkie czynności mające na celu uiszczenie opłaty za 4 okres ochrony wzoru przemysłowego w terminie. Urząd stanął na stanowisku, że awarie systemów czy programów komputerowych nie stanowią zdarzenia o nikłym stopniu prawdopodobieństwa wystąpienia. Ryzyko wystąpienia awarii czy utraty danych jest nierozerwalnie związane z korzystaniem ze zinformatyzowanych systemów i stanowi błąd, który można przewidzieć. W ocenie organu przedmiotowa sytuacja nie miała charakteru nadzwyczajnego, nieuchronnego, zewnętrznego oraz nie była niemożliwa do przewidzenia, a więc nie stanowi zdarzenia kwalifikującego się jako siła wyższa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na powyższe rozstrzygnięcie. Sąd I instancji wskazał, że organ, po dokonaniu wnikliwej analizy stanu faktycznego, słusznie stwierdził, że w sprawie tej nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, a dokonując tej oceny zastosował przepisy o sile wyższej odpowiednio zgodnie z wykładnią tego pojęcia wyrażoną m.in. w orzeczeniach Sądu Najwyższego. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ prawidłowo wskazał, że w niniejszej sprawie, nawet gdyby przyjąć wykładnię pojęcia nadzwyczajnych okoliczności proponowaną przez skarżącego, to okoliczności sprawy nie uzasadniają stwierdzenia zawieszenia biegu terminu do wniesienia opłaty za czwarty rok ochrony wzoru przemysłowego. WSA nie zgodził się z poglądem skarżącego, że przepis art. 243 ust. 6 p.w.p. nakazuje stosować jedynie regulacje dotyczące procedury zawieszenia przedawnienia bez odniesienia do przesłanek siły wyższej. Ustawodawca zawarł bowiem w art. 243 ust. 6 p.w.p. odesłanie do przepisów o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej, zgodnie z którym należy odwołać się do art. 121 pkt 4 Kodeksu cywilnego, który tę kwestię normuje jednoznacznie. Takie działanie ustawodawcy świadczy o zamiarze uzupełniła pewnego rodzaju "braku" ustawy Prawo własności przemysłowej poprzez wskazanie przepisu, który należy stosować każdorazowo w przypadkach wniosków o zawieszenia biegu terminu do dokonania czynności. W ocenie Sądu I instancji, w zaskarżonym postanowieniu organ jednoznacznie zwrócił uwagę na szereg okoliczności, które świadczą o tym, iż uchybienia terminu na dokonanie przedmiotowej opłaty można było uniknąć dokonując kilku dodatkowych, prostych czynności (jak np. wydrukowanie potwierdzenia przelewu w tym samym dniu, co jego zlecenie). Stwierdzenie skarżącego, iż "taki błąd nigdy wcześniej się nie zdarzył" dawało podstawę do podjęcia działań mających na celu zwiększenie czujności i uruchomienie dodatkowych środków ostrożności ze strony kancelarii. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt dokonywania płatności w ostatnim dniu terminu, co zawsze wiąże się z pewnym stopniem ryzyka, z którego zarówno pełnomocnik, jak i uprawniony powinni zdawać sobie sprawę. Tym bardziej takie ryzyko istnieje w przypadku dokonywania płatności przy pomocy zinformatyzowanych systemów, których awaryjność jest w dzisiejszych czasach powszechna, dlatego też w takiej sytuacji należy przedsięwziąć wszelkie środki, które upewnią osobę dokonującą płatności o prawidłowości zleconego przelewu. Wbrew argumentom skarżącego, tego rodzaju środków nie podjęto, co stanowiło bezpośrednią przyczyną uchybienia terminu na uiszczenie opłaty za 4 rok ochrony wzoru przemysłowego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając go w całości, zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie: 1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, polegające na zaaprobowaniu przez Sąd uchybień Urzędu Patentowego, polegających na niedokonaniu w trakcie prowadzonego postępowania dokładnego zbadania wszystkich okoliczności sprawy w zakresie oceny przesłanek niedokonania płatności przez Skarżącego, podczas gdy prawidłowa ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego powinna doprowadzić Sąd do wniosku, że w sprawie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności o charakterze zewnętrznym, niezależnym od Skarżącego i niemożliwe do przewidzenia nawet przy zachowaniu nadzwyczajnej ostrożności, a tym samym powodujących zawieszenie terminu na dokonanie płatności; b) art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów podnoszonych przez Skarżącego w skardze na postanowienie Organu w sytuacji, w której rozpoznanie tych zarzutów winno skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonego postanowienia; c) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów zgłoszonych przez skarżącego w skardze na postanowienie Urzędu Patentowego, podczas gdy rozpoznanie tych zarzutów miało istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonego postanowienia Urzędu Patentowego, co w konsekwencji doprowadziło do braku możliwości dokonania rzetelnej kontroli instancyjnej zaskarżonego postanowienia; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: art. 243 ust. 6 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U.2013.1410 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż klauzula generalna nadzwyczajnych okoliczności jest znaczeniowo tożsama z klauzulą generalną siły wyższej, a przez to nieuznanie, iż w sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu z powodu nadzwyczajnych okoliczności, spowodowanych błędem konfiguracji systemu teleinformatycznego, leżącym po stronie producenta tegoż oprogramowania, a skutkującym niedokonaniem zleconej transmisji przelewu płatności do programu bankowego, która to okoliczność nosi znamiona zdarzenia nadzwyczajnego, o charakterze zewnętrznym niezależnym od Skarżącego i niemożliwym do przewidzenia nawet przy zachowaniu nadzwyczajnej ostrożności. Uwzględniając powyższe zarzuty, skarżący wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu należnych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż podnoszone w niej zarzuty nie są usprawiedliwione. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów procesowych, a mianowicie do naruszenia przepisów art. 141 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. należy stwierdzić, że Sąd I instancji akceptując prawidłowo ustalony stan faktyczny w niniejszej sprawie przez organ administracji publicznej – Urząd patentowy nie naruszył powyższych przepisów w ten sposób, że mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niesporna jest przyczyna uchybienia terminowi do uiszczenia opłaty za 4. okres ochrony prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt. "Taca z przykrywką" oznaczonego nr [...], przyznana również przez samą stronę skarżącą, a mianowicie błąd w oprogramowaniu dokonującym transmisji zleceń przelewów z systemu zleceń automatycznych do systemu bankowego. Natomiast sporna pozostała ocena tej przyczyny jako zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności w rozumieniu art. 243 ust. 6 p.w.p., które miałyby stanowić podstawę do zawieszenia biegu terminu do dokonania czynności. Należy zgodzić się w pełni ze stanowiskiem Sądu I instancji, że zaistniała sytuacja dokonywania przedmiotowych płatności przez stronę skarżącą po upływie terminu z art. 243 ust. 1 p.w.p. nie miała charakteru nadzwyczajnych okoliczności i nie była nieuchronna, gdyż przy zastosowaniu przez stronę należytej staranności, a przede wszystkim sprawdzenia czy przelew został wykonany w terminie poprzez potwierdzenie przelewu, można było uniknąć konsekwencji uchybienia terminowi dla dokonania przedmiotowej płatności. Zarzut skarżącej spółki, że uchybienie terminowi w dokonaniu przelewu opłaty nastąpiło z winy programu komputerowego, który nie przewidywał tej konkretnej sytuacji terminowego dokonywania przelewu bankowego automatycznie lub też nastąpiła awaria systemu komputerowego, nie mógł być przez organ uwzględniony, z uwagi na to, że nie była to sytuacja nie do przewidzenia przez odpowiedzialnych pracowników strony obsługujących program informatyczny (komputerowy) i nie mogła być uznana jako sytuacja zbliżona do wywołanej siła wyższą. Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych, które skład orzekający w tej sprawie w całości podziela to awarie systemów czy programów komputerowych nie stanowią zdarzeń o nikłym stopniu prawdopodobieństwa występowania, stąd jako takie nie są ze swej istoty zdarzeniami nadzwyczajnymi, niedającymi się przewidzieć. Dokonywanie płatności za ochronę patentu wyłącznie przy użyciu systemów czy programów, których awaryjność jest w dzisiejszych czasach powszechna nie może stanowić okoliczności nadzwyczajnej, której nie dało się przewidzieć (zob. wyrok WSA z dnia 5 września 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 946/17). Strona skarżąca powinna się liczyć z możliwością wadliwego funkcjonowania programu płatności lub też awarią systemu komputerowego płatności przelewów, tym bardziej że dokonywanie przedmiotowej płatności po raz pierwszy zasługiwało na szczególną rozwagę. Niewątpliwie można byłoby zapobiec skutkom błędu w automatycznym przekazaniu przelewu opłaty w terminie poprzez uzyskanie potwierdzenia tego przelewu w systemie bankowym przy zwiększeniu uwagi pracownika na tego rodzaju operacje w programie informatycznych obsługującym system przelewów opłat terminowych, od których zależy skuteczność opłat. Dlatego też nie można się zgodzić ze stwierdzeniem strony skarżącej, że zaistniała sytuacja uchybienia terminowi płatności była całkowicie niezależna od strony i staranności i zdolności przewidywania pracowników odpowiedzialnych za ten zakres działalności kancelarii obsługującej skarżącą spółkę. Strona skarżąca wykazując się należytą dbałością o swoje interesy powinna przedsięwziąć wszystkie dostępne środki aby upewnić się, że dokonana płatność nastąpiła w terminie, a program automatycznego przekazywania przelewów do systemu bankowego, kontroluje w sposób prawidłowy terminy ustawowe. Należy podkreślić, że został utrwalony pogląd w orzecznictwie, że awarie systemu komputerowego w firmie, której zlecono dokonywanie opłat za ochronę patentów, która doprowadziła do niewykonania przelewu nie może być uznana za okoliczność nagłą i nadzwyczajną, bowiem ryzyko utraty lub uszkodzenia danych jest związane z korzystaniem z zinformatyzowanych systemów i stanowi błąd, który można przewidzieć (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 lutego 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 1225/16). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis art. 243 ust. 6 p.w.p. odsyłając do procedury zawieszenia przedawnienia odnosi się również do przesłanek siły wyższej, które stanowią między innymi o zawieszeniu przedawnienia z art. 121 pkt 4 kodeksu cywilnego i w związku z tym pogląd Sądu I instancji wyrażony w tym zakresie należało podzielić. Dlatego też nie można mówić o naruszeniu przepisu art. 243 ust. 6 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż klauzula generalna nadzwyczajnych okoliczności może być zestawiana z klauzulą generalną siły wyższej. Sąd I instancji przede wszystkim nie stwierdził, że obie opisane wyżej klauzule generalne są tożsame. Jednakże przy wykładni pojęcia nadzwyczajnych okoliczności z art. 243 pkt 6 p.w.p. niewątpliwie należy stosować pojecie z procedury zawieszenia przedawnienia, tj. klauzulę siły wyższej. Wykładnia przepisu art. 243 pkt 6 p.w.p. dokonana przez organ i następnie rozwinięta przez Sąd I instancji nie jest dotknięta błędem, gdyż uznano, że w nadzwyczajnych okolicznościach mieści się pojęcie siły wyższej, jest rozumowaniem prawidłowym i zgodnym z treścią przepisu art. 243 pkt 6 p.w.p. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych zarzutów na mocy art. 184 p.p.s.a.