I SA/Wa 2109/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Magdalena Durzyńska Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi A. S., G. Z., A. S. i J. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2018 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Pismem z dnia [...] grudnia 1990 r. M. C. zwróciła się do Urzędu Rejonowego w K. o odszkodowanie za mienie pozostawione przez A. i F. małżonków C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w M., powiat b., dawne województwo [...]. Niezależnie od powyższego wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r. A. S. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. i F. małżonków C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w M. Do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty wnioskodawcy załączyli m.in. uwierzytelnioną kserokopię książeczki obrachunkowej z dnia [...] marca 1939 r. wystawionej na nazwisko F. C., kserokopię zaświadczenia nr [...] z dnia [...] maja 1927 r., wystawionego L. K. i F. C. przez Wójta gminy M., uwierzytelnioną kserokopię zaświadczenia nr [...] z dnia [...] lipca 1940 r. wystawionego A. C. przez W. Radę Wiejską oraz szereg postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku, wykazujących następstwo prawne skarżących . W uzasadnieniu niniejszego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż wnioskodawcy nie przedłożyli dowodów świadczących o pozostawieniu przez F. C. i A. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o posiadaniu przez F. C. obywatelstwa polskiego w dniu [...] września 1939 r., zamieszkiwania przez niego na byłym terytorium i opuszczeniu go w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub braku możliwości powrotu na nie. - Skarżący pismem z dnia [...] maja 2018 r. złożyli odwołanie od ww. decyzji Wojewody [...] wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego i analizie akt sprawy, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że postępowanie prowadzone przez organ I instancji nie naruszało prawa. Przywołując przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej ( Dz. u. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.) określił komu przysługuje prawo do rekompensaty i jakie warunki musza być spełnione, aby taką rekompensatę otrzymać. Następnie zacytował art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i wskazał, że w myśl ust. 4 ww. artykułu dowodami w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki B., Republiki L., Federacji R., U. lub innych państw; 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków. Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma ustalenie czy znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty potwierdzają fakt pozostawienia przez A. i F. małżonków C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości M., powiat b., dawne województwo [...]. Strony jako materiał dowodowy, który ich zdaniem ma świadczyć o pozostawieniu przez A. i F. małżonków C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości M., przedłożyły dokumenty w postaci: -zaświadczenia nr [...] z dnia [...] lipca 1940 r. wydanego przez M. Radę Wiejską dla A. C., zamieszkałej od 1927 r. we wsi M., żony właściciela upaństwowionej stacji elektrycznej w M., -zaświadczenia Wójta Gminy M. [...] z dnia [...] maja 1927 r., - książeczki obrachunkowej z dnia [...] marca 1939 r. Dokonując analizy dokumentów zgromadzonych w sprawie Minister wskazał, że w książeczce obrachunkowej zapis "właściciel elektrowni" dotyczy jedynie zawodu wykonywanego przez F. C., natomiast zaświadczenie M. Rady Wiejskiej z dnia [...] lipca 1940 r. potwierdza wyłącznie zamieszkiwanie A. C. we wsi M. i nie odnosi się wprost do osoby F. C. Z kolei znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie Wójta Gminy M. nr [...] z dnia [...] maja 1927 r. stanowi jedynie zgodę urzędu na jej założenie. Nie może zatem potwierdzać tytułu własności do elektrowni. Ponadto z analizy akt sprawy wynika, iż dokument ten został przedłożony w niepoświadczonej kopii, a zatem nie może być uznany za dowód na to, co zostało w nim stwierdzone. Tak więc organ I instancji prawidłowo uznał, iż w akrach sprawy brak jest dowodów potwierdzających prawa własności do elektrowni pozostawionej w M. Strony nie przedłożyły również dowodów wskazujących na posiadanie przez F. C. i A. C. w tej miejscowości młyna i budynku mieszkalnego. Niezależnie od powyższych powodów Minister uznał, że odmowa przyznania prawa do rekompensaty jest zasadna jeszcze z innego powodu. W czasopiśmie "Przegląd Elektrotechniczny - Organ Stowarzyszenia Elektryków Polskich pod naczelnym kierunkiem prof. M Pożaryskiego numer 5 z dnia 1 marca 1936 r. znajduje się "Wykaz uprawnień rządowych na zakłady elektryczne 1935 r.", obejmujący uprawnienia nadane od dnia 1 stycznia 1935 r. do dnia 31 grudnia 1935r. i ogłoszone w Monitorze Polskim, gdzie pod pozycją 271 figuruje "Mołczadzkie Towarzystwo Przemysłowe, Hugo Kołłątaj i Feliks Józef Cenzer, Spółka z ogr. odp., Miasteczko Mołczadź (pow. Baranowicze, Nowogródzkie); WR; 21.XI. 1935; lat 20; M.P. 1936." Powyższe oznacza, że elektrownia w M. nie była prywatną własnością F. C., lecz spółki kapitałowej z o.o. "M. Towarzystwo Przemysłowe". Organ odwoławczy przyjął więc, że nieruchomość objęta wnioskiem była własnością osoby prawnej, a nie osób fizycznych - wspólników tej spółki, którymi byli Feliks Cenzer, poprzednik prawny wnioskodawców, oraz H. K. Przywołując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 973/10 oraz wyrok z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 1285/10 Naczelnego Sądu Administracyjnego organ wskazał, że zarówno dotychczasowe regulacje prawne dotyczące możliwości realizacji tzw. roszczeń zabużańskich, jaki i obecna regulacja prawna zawarta w powołanej wyżej ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. przewidywały i nadal przewidują określone w nich prawa jedynie na rzecz osób fizycznych, a nie osób prawnych. Organ odwoławczy zauważył również, iż w przedmiotowej sprawie Wojewoda [...] pismami z dnia [...] i [...] sierpnia 2016 r. wystąpił do Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Narodowego w K. oraz Archiwum Państwowego w B. o udzielenie informacji niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W wyniku przeprowadzonej kwerendy zbiorów archiwalnych nie odnaleziono dokumentów potwierdzających fakt pozostawienia nieruchomości w miejscowości M. przez F. C. i A. C. Mając na uwadze przytoczone okoliczności faktyczne i prawne organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie wnioskodawcy nie przedstawili dowodów, które świadczyłyby o tym, iż nieruchomość pozostawiona w miejscowości M. była własnością F. C. i A. C. Ponadto w akatach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających posiadanie przez F. C. obywatelstwa polskiego w dniu [...] września 1939 r., zamieszkiwania przez niego na byłym terytorium i opuszczeniu go w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub braku możliwości powrotu na nie. Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. S., G. Z., A. Ś. i J. Ć. zarzucając jej: naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 6 ust. 4 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niedokonanie kompleksowego zebrania i oceny materiału dowodowego, co skutkowało poczynieniem błędnych i niepełnych ustaleń odmawiających potwierdzenia prawa do rekompensaty, 2. art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i nierozpoznanie jej istoty, 3. art. 75 § 1 k.p.a. przez przyjęcie, iż w toku postępowania za dowód mogą służyć jedynie środki dowodowe wskazane w ustawie o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, 4. art. 80 k.p.a. poprzez brak dokonania oceny dowodów na podstawie całokształtu materiału dowodowego. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2018 roku oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r. poz. 1302 ze zm. dalej ppsa) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.; dalej: "ustawa zabużańska"). Zakres podmiotowy i przedmiotowy tej ustawy, którą uregulowano kompleksowo prawa zabużan i ich następców prawnych, określony został w art. 1, 2 i 3. W związku z tym prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej może zostać zrealizowane tylko wówczas, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkałym w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w wyniku wypędzenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie umów ewakuacyjnych z lat 1944-1945 lub w wyniku przymusowego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art.1 i 2 ustawy). Z treści art. 5 ust. 1 ustawy wynika, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Przepis art. 6 ust. 1 ustawy zabużańskiej wskazuje jakie dowody strona winna dołączyć do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Stanowi on bowiem, że do wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1, należy dołączyć: 1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości; 2) dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3; 3) dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3; w przypadku braku tych dowodów do wniosku dołącza się oświadczenie wnioskodawcy o miejscu lub miejscach zamieszkania tych osób; 4) oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 1; 5) oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty". Zatem z powyższych regulacji wynika jednoznacznie, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej za pomocą środków dowodowych wskazanych w art. 6 ust. 1, w tym przede wszystkim dowodów, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy dowodami, o których mowa m. in. w ust. 1 pkt 1, mogą być w szczególności: 1) urzędowy odpis mienia, 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Ukrainy, Federacji Rosyjskiej lub innych państw. Oczywiście nie zwalnia to organu z prowadzenia postępowania wyjaśniającego z urzędu, zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a., jednakże nie można twierdzić, że obowiązek poszukiwania dowodów na poparcie twierdzeń strony obciąża tylko i wyłącznie organ. Strona jest bowiem zobowiązana do lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych i aktywnego współdziałania, zwłaszcza gdy nieudowodnienie danej okoliczności będzie skutkowało nieuwzględnieniem żądania strony (porównaj: wyrok NSA z dn. 8.11.2013r., sygn. akt II OSK 1291/12, LEX nr 1421792; wyrok NSA z dn. 23.08.2013 r., sygn. akt I OSK 542/12, CBOSA). Zgodnie natomiast z art. 7 ust. 2 ustawy, w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust.1 i 2, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wniosek złożony został przez osoby uprawnione z zachowaniem ustawowego terminu na jego złożenie. Tym niemniej w niniejszej sprawie zarówno Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji jak i Wojewoda [...] właściwie przyjęli, że wnioskodawcy nie udowodnili przede wszystkim faktu pozostawienia nieruchomości przez A. i F. małż. C., w miejscowości M. tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Słusznie bowiem organy zważyły, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty nie potwierdzają tytułu prawnego małż. C. do takiej nieruchomości, wobec czego brak dowodów na okoliczność pozostawienia przez poprzedników prawnych skarżących mienia na Kresach Wschodnich i tym samym wypełnienia przesłanki ustawowej - art. 6 ustawy. Ustawodawca przewidując możliwość wystąpienia braków w postaci dokumentów, o których mowa w przepisie art. 6 ust. 4 pkt 1 i 2 dopuścił możliwość wykazania okoliczności pozostawienia mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie oświadczeń dwóch świadków złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Takie oświadczenia nie zostały złożone przez wnioskodawców. Należy też zauważyć, że organy orzekające w sprawie również podejmowały działania w celu ustalenia tej kwestii – ale bez rezultatu. Wojewoda [...] zwracał się do Archiwum Narodowego w K., Archiwum Akt Nowych oraz Archiwum Państwowego w B., jednakże poszukiwania te nie przyniosły rezultatu. Po przeprowadzeniu kwerendy swoich zbiorów wszystkie wskazane podmioty udzieliły odpowiedzi negatywnej. Organy wzywały skarżących do dostarczenia dowodów niezbędnych do korzystnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy, przy czym poszukiwania podjęte przez skarżących nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Zdaniem sądu za dowód potwierdzający pozostawienie tego mienia nie można uznać zaświadczenia z [...] lipca 1940 r. wydanego przez M. Radę Wiejską dla A. C., żony właściciela upaństwowionej stacji elektrycznej w M., zaświadczenia Wójta Gminy M. z [...] maja 1927 r. i książeczki obrachunkowej z [...] marca 1939 r. Przy czym zaświadczenie z 1927 r. zostało złożone jedynie w kserokopii. Nieuwierzytelniona kserokopia nie może być uznana za dokument. Abstrahując jednak od stanowiska dotyczącego formy dokumentu, należy uznać, że organy słusznie oceniły, że ww. dokumenty nie mogą stanowić dowodu potwierdzających pozostawienie nieruchomości poza granicami RP przez A. i F. C. Dokumenty w postaci: zaświadczenia z [...] lipca 1940 r. wydanego przez M. Radę Wiejską dla A. C., żony właściciela upaństwowionej stacji elektrycznej w M. oraz zaświadczenia Wójta Gminy M. z [...] maja 1927 r. mają jedynie charakter ewidencyjny. Świadczą, że osoba tam wymieniona ubiegała się o wydanie takiego dokumentu. Z treści ww. dokumentów wynika jedynie, że A. C. mieszkała od 1927 r. we wsi M. oraz że Urząd gminy w M. nie czyni przeszkód w założeniu elektrowni L. K. i F. C. Nie zawierają one jednakże żadnych informacji dotyczących mienia. Ponadto M. Rada Wiejska i Urząd Gminy nie są podmiotami, które mogłyby wystawić prawnie wiążący dokument urzędowy, w rozumieniu art. 76 k.p.a., potwierdzający stan prawny nieruchomości. Dokument ten nie został sporządzony przez upoważniony i właściwy do tego organ państwowy, w wymaganej formie, co oznacza, że nie stanowi on w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. dokumentu urzędowego stanowiącego dowód tego, co zostało w nim stwierdzone. Natomiast książka obrachunkowa świadczy jedynie, że taka była prowadzona w 1939 r. Wpisanie w niej przy nazwisku F. C. w rubryce "zawód" "właściciel elektrowni" nie świadczy o przysługiwaniu mu tytułu do nieruchomości i na jego podstawie nie można domniemywać, że F. C. był właścicielem nieruchomości w M. w chwili opuszczenia byłych terenów RP. Sąd tym samym nie podziela można podzielić zarzutów skargi, że tak dokonana ocena przedłożonych dokumentów była błędna i dowolna, naruszająca przepisy postępowania tj. art. 6, 7, 77, i 80 kpa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jest to jedynie subiektywne przekonanie skarżących. Zatem skarga stanowi polemikę z oceną dowodów i wnioskami wyprowadzonymi przez organ na podstawie tej oceny. Należy również zwrócić uwagę, że postępowanie w sprawach zabużańskich wszczynane jest na wniosek stron, a ciężar udowodnienia przesłanek nabycia prawa do rekompensaty spoczywa na osobach ubiegających się o to prawo (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2011 r., I OSK 742/10 publik CBOSA). To strony postępowania administracyjnego, zgodnie z art. 6 ustawy z 2005 r. winny dołączyć do wniosku dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Pomimo istnienia zasady zawartej w art. 77 k.p.a., nakładającej na organ obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego strona postępowania jest zobowiązana do współdziałania z organem administracji w realizacji powyższej zasady. Wojewoda [...], oprócz wezwania stron do przedłożenia wymaganych dokumentów, sam występował do szeregu instytucji, w celu uzyskania dokumentacji niezbędnej do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Reasumując Sąd uznał, że zarzuty skargi są nieuzasadnione, postępowanie w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami kodeksu postępowania administracyjnego, a uzasadnienie rozstrzygnięcia sporządzone zostało zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.