II FSK 1413/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska- Nowacka, Sędzia NSA Grażyna Nasierowska, Sędzia WSA (del.) Marek Olejnik (spr.), Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 1005/16 w sprawie ze skargi W. E. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 16 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę kasacyjną. 1.Wyrokiem z dnia 2 stycznia 2017 r. o sygn. I SA/Gl 1005/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uwzględnił skargę W. E. (dalej: Skarżący) i uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach (dalej: DIS) z dnia 16 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Jako podstawę prawną powołano art. 145 §1 pkt 1 lit.a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Wyrok jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej "CBOSA". W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji w pierwszej kolejności przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że działa w warunkach związania stanowiskiem wyrażonym w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 1102/13, którym uchylono postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 maja 2013 r. Odnosząc się do zarzutów Skarżącego uznał, że nie zasługują one na uwzględnienie bowiem organ egzekucyjny zrealizował wskazania zawarte w ww. wyroku. Uznał jednak, że skarga podlegała uwzględnieniu, lecz z innych przyczyn niż w niej wskazano. Sąd podkreślając, że spór w sprawie dotyczy zasadności obciążenia Skarżącego kosztami egzekucyjnymi za dokonane czynności egzekucyjne powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14. Wskazał, że w wyroku tym stwierdzono, że art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U z 2016 r., poz. 599, dalej: "u.p.e.a.")w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Zdaniem Sądu pierwszej instancji przywoływany wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma takie znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, że wymaga ponownej oceny prawidłowości stanowiska organu egzekucyjnego z powodu braku konstytucyjności rozstrzygnięcia w zakresie obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 oraz opłatą manipulacyjną na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. Uwzględniając orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zaistniały podstawy do uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej. Niezależnie jednak od ww. przyczyny powodującej konieczność uchylenia postanowienia organu II instancji Sąd powziął także wątpliwości w kwestii zasadności ich ostatecznego rozliczenie w trakcie postępowania egzekucyjnego. W jego ocenie z uwagi na nowelizację od 1 stycznia 2016 r. art.64c u.p.e.a. organ winien rozważyć, czy wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych złożony w trakcie postępowania egzekucyjnego nie jest przedwczesny, bowiem postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych powinno być wydane dopiero po zakończeniu egzekucji (wykonaniu obowiązku lub umorzeniu postępowania), ponieważ dopiero wówczas zostanie zamknięta możliwość dokonywania czynności egzekucyjnych i będzie można ustalić ostateczną wysokość kosztów egzekucyjnych. 2. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 2.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Gliwicach wniósł DIS, który sformułował również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA w Gliwicach ewentualnie o uchylenie i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie na podstawie art.174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 poprzez : - błędne przyjęcie, że przepisy objęte wyrokiem Trybunału utraciły moc obowiązującą, - błędną wykładnię i przyjęcie, że przepisy w zakresie, w jakim ich niekonstytucyjność stwierdził Trybunał dotyczą stanu faktycznego występującego w niniejszej sprawie. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. natomiast zarzucono zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: - 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że organ egzekucyjny nie był zobowiązany do wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, w sytuacji w której uchylone postanowienie dotyczy jedynie kosztów egzekucyjnych naliczonych w związku z realizacją tytułów egzekucyjnych, co do których postępowanie zostało zakończone; - 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a. oraz art. 153 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że organ egzekucyjny nie był zobowiązany do wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, w sytuacji w której wniosek o wydanie takiego rozstrzygnięcia złożony został w dniu 13 listopada 2012 r., a w sprawie zapadł prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 1102/13 nakazujący dalsze prowadzenie postępowania w tym zakresie. 2.2. Skarżący nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną, ale w piśmie procesowym przed rozprawą wniósł o jej oddalenie. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił naruszenie art.64 §6a i §7 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że naliczone koszty egzekucyjne dotyczyły tytułów wykonawczych, co do których postępowanie zostało zakończone, ale jednak w żaden sposób nie uzasadnił tego zarzutu. Nie wskazał kiedy konkretnie w odniesieniu do poszczególnych tytułów wykonawczych postępowanie egzekucyjne zostało zakończone. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał, że "W piśmie z dnia 23 marca 2016 r. organ dokonał "szczegółowego rozliczenia kosztów egzekucyjnych naliczonych do dnia 17 marca 2016 r. na podstawie czynnych tytułów wykonawczych", co wskazuje na to, że nadal są prowadzone czynności egzekucyjne i naliczane koszty egzekucyjne". Autor skargi kasacyjnej nie podważył skutecznie stanu faktycznego przyjętego przez Sąd jako podstawę rozstrzygania zatem zarzut w powyższym zakresie należało uznać za nieuzasadniony. 3.2. Niezasadny jest także zarzut kasacyjny naruszenia art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a. oraz art. 153 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Gliwicach wyrokiem z dnia 26 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 1102/13 uchylił postanowienie DIS z dnia 22 maja 2013 r. wskazując na konieczność ponownego przeanalizowaniu wszystkich okoliczności faktycznych związanych z obciążeniem zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi. Zgodnie z art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ocena prawna i wskazania zawarte w orzeczeniu sądu tracą moc w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny. Podobny skutek, tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny, może spowodować zmiana - po wydaniu orzeczenia sądowego - istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie. W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji powołał się właśnie na zmianę stanu prawnego tzn. nowelizację od 1 stycznia 2016 r. art.64c u.p.e.a. Wnoszący skargę kasacyjną jak wynika z uzasadnienia ww. zarzutu "nie kwestionuje stanowiska Sądu I instancji, że od 1 stycznia 2016 r. obowiązują znowelizowane przepisy art. 64c zmieniające zasady wydawania postanowień w sprawie kosztów i winny być one wzięte pod uwagę przy wydaniu zaskarżonego postanowienia". Podkreśla jedynie, że "rozwiązanie w postaci odstąpienia od wydania rozstrzygnięcia do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego, co do wszystkich tytułów egzekucyjnych, byłoby rozstrzygnięciem mniej korzystnym dla wnioskodawcy niż rozwiązanie przyjęte przez organy egzekucyjne". Tak "celowościowa" argumentacja nie może stanowić jednak uzasadnienia dla zarzutu naruszenia art.153 p.p.s.a. 3.3. Niezasadne w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego są także sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego. Wnoszący skargę kasacyjną przywołując art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 zarzuca, że Sąd pierwszej instancji błędne przyjął, że przepisy objęte wyrokiem Trybunału utraciły moc obowiązującą. Jak wynika jednak z treści zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji po przywołaniu obszernych fragmentów ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie stwierdził, że przepisy art.64 §1 pkt 4 i §6 u.p.e.a. utraciły moc obowiązującą, lecz że wymaga ponownej oceny prawidłowość stanowiska organu egzekucyjnego w zakresie obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 oraz opłatą manipulacyjną na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. Zatem organ egzekucyjny rozpoznając ponownie sprawę powinien przeanalizować przy ustalaniu kosztów egzekucyjnych zalecenia i uwagi zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Gdyby Sąd pierwszej instancji uznał, że przepisy dotyczące kosztów egzekucyjnych utraciły moc zbędne byłoby wskazywanie na konieczność przeanalizowania kwestii zasadności ich ostatecznego rozliczenie w trakcie postępowania egzekucyjnego. Nie zasługuje na uwzględnienie także drugi z zarzutów materialnoprawnych tzn. błędnej wykładni i przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że przepisy w zakresie, w jakim ich niekonstytucyjność stwierdził Trybunał dotyczą stanu faktycznego występującego w niniejszej sprawie. Wskazać bowiem należy, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł już po wydaniu zaskarżonego postanowienia i DIS nie odniósł się w jego uzasadnieniu do oceny Trybunału dotyczącej ustalania wysokości kosztów egzekucyjnych, dlatego Sąd pierwszej instancji nie mógł ocenić ich poprawności. 4. Biorąc powyższe pod uwagę skargę kasacyjną jako bezzasadną należało oddalić na podstawie art.184 p.p.s.a.