II SA/Ol 195/19

Dnia 16 kwietnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Na podstawie ostatecznej decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" (dalej również jako: "organ pierwszej instancji") z dnia "[...]", A. W. został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej w "[...]". Odrębną decyzją z dnia "[...]" organ pierwszej instancji ustalił odpłatność za pobyt A. W. w DPS od dnia 1 grudnia 2016 r. w wysokości 677,46 zł miesięczne. Przedmiotowa decyzja, została uchylona własną decyzją organu z dnia "[...]". W decyzji zmieniającej, wydanej w związku z nowymi okolicznościami nieznanymi organowi w dacie wydawania decyzji o odpłatności, została ona ustalona począwszy od dnia 1 grudnia 2016 r. na kwotę 454,97 zł miesięcznie. Ustalono bowiem, że ze świadczeń wnioskodawcy dokonywane są potrącenia z tytułu alimentów na rzecz wierzyciela w kwocie 317,85 zł. Następnie, w związku ze zmianą sytuacji dochodowej strony, wynikającą z podwyższenia świadczenia rentowego, decyzją z dnia "[...]" organ pierwszej instancji zmienił własną decyzję z dnia "[...]", ustalając odpłatność A. W. za pobyt w DPS na kwotę 523,39 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że dochód uzyskiwany przez stronę, stanowiący podstawę ustalenia odpłatności, ponownie został przeliczony i pomniejszony o alimenty przekazane wierzycielowi w kwocie 315,89 zł. Decyzją z dnia "[...]", organ pierwszej instancji po raz kolejny zmienił własną decyzję z dnia "[...]", zmienioną decyzją z dnia "[...]", w ten sposób, że zwolnił A. W. z odpłatności za pobyt w DPS w kwocie 150 zł miesięcznie na okres od 1 października 2018 r. do 31 marca 2019 r., ustalając tym samym opłatę za ten okres na kwotę 615,77 zł, a począwszy od dnia 1 kwietnia 2019 r. – na kwotę 765,77zł. W uzasadnieniu decyzji podano, że na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz dokumentów zebranych w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że zmieniła się sytuacja dochodowa strony. Dochód A. W. stanowi renta wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie 1093,96 zł netto miesięcznie; 70% tej kwoty wynosi 765,77 zł. Aktualnie ze świadczenia rentowego dokonywane są potrącenia komornicze w kwocie 378,12 zł, które nie są przekazywane wierzycielowi, a Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej, tytułem zaliczki alimentacyjnej oraz opłaty egzekucyjnej. Wobec tego, potrącenia te nie podlegają odliczeniu od dochodu strony, na podstawie art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie organ stwierdził, że A. W. jest po amputacji obu nóg, porusza się na wózku inwalidzkim i wymaga całodobowej opieki; posiadane przez niego środki są niewystarczające na ponoszenie odpłatności za pobyt w placówce, co z kolei uzasadniało zwolnienie go z odpłatności w kwocie 150 zł miesięcznie. W odwołaniu od powyższej decyzji A. W. zakwestionował sposób wyliczenia jego dochodu, stanowiącego podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w DPS. Zarzucił, że organ nie odliczył od dochodu zajęć komorniczych z tytułu alimentów, które płaci poprzez fundusz alimentacyjny. Podniósł, że poprzednio, przy wydawaniu decyzji z dnia "[...]", znajdował się w takiej samej sytuacji dochodowej. Od początku pobytu w palcówce alimenty nie były wliczane do dochodu. Stwierdził, że organ obecnie błędnie zinterpretował przepisy, nie pomniejszając dochodu o alimenty, które wierzyciel otrzymuje. Ponadto, powołał się na swoją trudną sytuację życiową wynikającą z niepełnosprawności, podnosząc, że nie jest w stanie ponosić opłaty za pobyt w DPS w ustalonej na nowo wysokości. Po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium, przytaczając treść art. 8 ust. 3 i art. 61 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508, dalej jako: u.p.s.) wskazało, że w sprawie będącej przedmiotem odwołania osią sporu jest ocena, czy zaległe należności alimentacyjne, które strona przekazuje na rzecz MOPS z tytułu zaliczek wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, podlegają odliczeniu i pomniejszają jego dochód, czy też nie. Organ pierwszej instancji uznał, że nie są to zobowiązania alimentacyjne podlegające odliczeniu, ponieważ odliczeniu podlegają jedynie "alimenty świadczone na rzecz innych osób". Strona natomiast uważa, że to, czy alimenty były przekazywane wierzycielom alimentacyjnym, czy MOPS-owi nie ma znaczenia w sprawie, ponieważ nie otrzymuje on tych kwot fizycznie. Kolegium wskazało, że zarzuty zawarte w odwołaniu nie znajdują podstaw w przepisach prawa. Z powołanej bowiem regulacji art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. wprost wynika, że możliwe jest pomniejszenie dochodu wyłącznie o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przy czym, ustawodawca nie precyzuje, czy świadczenie alimentów ma być dobrowolne, czy przymusowe, a także, czy mają to być alimenty zaległe czy bieżące. Przepis art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. stanowi, że dochód strony jest pomniejszany wyłącznie o alimenty. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "alimenty", dlatego też należy się w tym zakresie odwołać się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z których wynika, że alimenty to świadczenia uiszczane na rzecz osoby uprawnionej przez zobowiązanego w związku z realizacją ustawowego obowiązku alimentacyjnego określonego w art. 128 k.r.o., które są przeznaczane na utrzymanie osób uprawnionych. Oznacza to, że przy ustalaniu wysokości dochodu A. W. możliwe było uwzględnienie wyłącznie alimentów, świadczonych na rzecz wierzycieli alimentacyjnych (tj. dzieci strony). Wszystkie inne należności, niż tak rozumiane alimenty, o podobnym charakterze, a więc i należności regulowane tytułem zwrotu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego, nie mogą pomniejszać dochodu strony. Jest tak, ponieważ świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego i alimenty, to dwa zupełnie różne świadczenia, realizowane na innej podstawie prawnej, w związku z czym nie mogą nie mogą być one ze sobą utożsamiane. W skardze wniesionej do tut. Sądu na decyzję Kolegium z dnia "[...]" A. W. wniósł o jej uchylenie, jak też uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Podniósł, że w orzecznictwie podkreśla się, że w świetle definicji dochodu nie ma znaczenia, z jakiego tytułu i źródła pochodzi przychód ani jakie alimenty i w jaki sposób są świadczone, byleby świadczenie następowało na rzecz innych osób. Z komentowanego przepisu nie wynika, że pomniejszenie przychodu następuje wyłącznie o alimenty bieżące i świadczone dobrowolnie. A zatem, wszystkie alimenty, także zaległe i podlegające przymusowemu ściągnięciu, pomniejszają dochód osoby wypełniającej obowiązek alimentacyjny. Art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. wyraźnie stanowi o alimentach świadczonych na rzecz innych osób, nie precyzując, czy świadczenie to ma być dobrowolne, czy nie, a także, czy mają to być alimenty zaległe czy bieżące. Przepis ten stanowi, że przychód ma być pomniejszony o alimenty. Ustawodawca w tym zakresie nie przewidział żadnych wyłączeń. Skarżący dodał, że w świetle ustawowej definicji dochodu nie ma znaczenia jakie alimenty i w jaki sposób są świadczone na rzecz innych osób. W związku z tym, od dochodu winna podlegać odliczeniu kwota alimentów, które są z tego przychodu świadczone nawet przez przymusowe zajęcie komornika. W przypadku alimentów egzekwowanych na rzecz Funduszu Alimentacyjnego, który zastępczo wypłacał bądź wyrównywał do określonych sum kwot zastępczych alimentów, należy uznać, że alimenty płacone są na rzecz innych osób. Rola Funduszu Alimentacyjnego zawsze sprowadza się do płatnika zastępczego. Jeżeli fundusz uzyskuje za pośrednictwem organu egzekucyjnego alimenty, to zawsze chodzi o świadczenie, które wcześniej wypłacał w zastępstwie zobowiązanego do alimentacji na rzecz innych osób. Stosując do powyższego przepisu wykładnię funkcjonalną, należy uznać, że kwota potrąconej zaległości nie jest kwotą pozostającą w dyspozycji wnioskującego, przeto nie może być traktowana jako dochód. Nadto, jest to zaległość dotycząca alimentów. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zaś, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Decyzję w przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji wydał m.in. na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508 z późn. zm.), zwanej dalej: "u.p.s.". W myśl tych przepisów - za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Decyzją z dnia "[...]", organ pierwszej instancji zmienił decyzję w sprawie odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej, zwalniając stronę z odpłatności w kwocie 150 zł miesięcznie za okres od 1 października 2018 r. do 31 marca 2019 r. i tym samym ustalił opłatę za ten okres w wysokości 615,77 zł miesięcznie, a począwszy od 1 kwietnia 2019 r., w wysokości 767,77 zł miesięcznie. Organ wskazał, że zmianie uległa sytuacja dochodowa strony. Aktualnie z przyznanej renty w wysokości 1.093,96 zł netto dokonywane są potrącenia komornicze w kwocie 378,12 zł, które nie są przekazywane wierzycielowi, a wpływają na rzecz MOPS tytułem zaliczki alimentacyjnej oraz opłaty egzekucyjnej i nie podlegają odliczeniu od dochodu zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Istota problemu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do wykładni postanowień art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. Problemem w przedmiotowej sprawie jest bowiem możliwość odliczenia od dochodu kwoty zaliczki alimentacyjnej oraz opłaty egzekucyjnej przy ustalaniu wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Brak możliwości odliczenia opłaty egzekucyjnej nie budzi wątpliwości, bowiem nie przewiduje tego żaden przepis prawa. Natomiast kwestia odliczenia zaliczki alimentacyjnej przekazywanej na MOPS nie została w sposób jednoznaczny sprecyzowana w przepisach ww. art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy, który odnosi się do "kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób". Przepis ten nie precyzuje, czy świadczenie to ma być dobrowolne, czy nie, a także, czy mają to być tylko alimenty bieżące, czy też zaległe. W ocenie Sądu, nie tylko kwoty płacone przez dłużnika alimentacyjnego jako alimenty bieżące, ale także kwoty przekazywane na rzecz MOPS tytułem zaliczki alimentacyjnej posiadają charakter alimentów płaconych na rzecz innych osób, o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. Fakt, że Fundusz Alimentacyjny zastępczo wypłacał bądź wyrównywał do określonych sum, kwoty zasądzonych alimentów, które skarżący ma obowiązek zwrócić - jest obojętny dla sprawy, albowiem płacone przez skarżącego alimenty służą zaspokajaniu potrzeb jego dzieci, a rola Funduszu Alimentacyjnego zawsze sprowadza się do płatnika zastępczego. Jeżeli więc nawet fundusz ten uzyskuje za pośrednictwem organu egzekucyjnego alimenty, to zawsze chodzi o świadczenia, które wcześniej wypłacił w zastępstwie zobowiązanego do alimentacji na rzecz innych osób. W ocenie Sądu, nie ma też znaczenia, czy są to bieżące alimenty, czy ww. zaliczki alimentacyjne, płacone na rzecz MOPS. Nadal bowiem spełniają tę samą funkcję. W świetle definicji dochodu nie ma znaczenia, z jakiego tytułu i źródła pochodzi przychód, ani jakie alimenty i w jaki sposób są świadczone, byleby świadczenie następowało na rzecz innych osób. Z przepisu art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. nie wynika, że pomniejszenie przychodu następuję wyłącznie o alimenty bieżące i świadczone dobrowolnie, bezpośrednio wierzycielowi. A zatem wszystkie alimenty, także zaległe i podlegające przymusowemu ściągnięciu, płacone jako zaliczka alimentacyjna, pomniejszają dochód osoby wypełniającej obowiązek alimentacyjny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2017 r., sygn.. akt I OSK 556/16, dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych www.nsa.gov.pl). Tutejszemu Sądowi znany jest z urzędu fakt, że przyjęta w sprawie interpretacja art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. budzi wątpliwości i istnieją też wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, odmiennie interpretujące powyższy przepis. Należy jednak raz jeszcze podkreślić, że z perspektywy dłużnika nie ma znaczenia, czy kwoty egzekwowanych alimentów przekazywane są osobie uprawnionej, czy też są potrącane w inny sposób. W ocenie Sądu, rozpoznającego przedmiotową sprawę, przepis art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. należy interpretować w wyżej wskazany sposób. Stosując do powyższego przepisu wykładnię funkcjonalną, należy bowiem uznać, że kwota zaliczek przekazywanych na rzecz MOPS nie jest kwotą pozostającą w dyspozycji zobowiązanego, zatem nie może być traktowana jako jego dochód. Nadto, jest to zaległość dotycząca alimentów. W tej sytuacji, wykładnię przepisu art. 8 ust. 3u.p.s., dokonaną przez organy, należy uznać za nietrafną i naruszającą te przepisy. Powyższe uchybienie skutkowało koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.