V SA/Wa 249/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2019 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rzecz M. B. kwotę 2 173 zł (słownie: dwa tysiące sto siedemdziesiąt trzy złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., utrzymaną następnie w mocy zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2018 r., Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych nakazał M.B. zwrot w terminie 14 dni środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracownika niepełnosprawnego za okres sprawozdawczy od kwietnia 2017 roku do listopada 2017 roku w łącznej kwocie 8887,50 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia otrzymania środków do dnia ich zwrotu. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że umowa o pracę pomiędzy M. B. a K. B. została zawarta w dniu [...] kwietnia 2017 r., natomiast orzeczenie o niepełnosprawności K.B. z dnia [...] lutego 2010 r. zostało przedstawione pracodawcy w dniu [...] kwietnia 2017 r., w związku z czym pracodawca w dniu zawarcia umowy nie posiadał dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność pracownika, a więc nie został spełniony "efekt zachęty", którego spełnienie uwarunkowane jest przedstawieniem pracodawcy ważnego orzeczenia o niepełnosprawności najpóźniej w dniu zawarcia umowy o pracę. W motywach wskazano, że zgodnie z art. 26a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2018, poz. 511 ze zm.), dalej "ustawa", osobę niepełnosprawną wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych począwszy od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność. Zgodnie natomiast z art. 26 a ust. 1 pracodawcy przysługuje ze środków Funduszu miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, o ile pracownik ten został ujęty w ewidencji zatrudnionych osób niepełnosprawnych. W nawiązaniu do tych regulacji Prezes wskazał, że w dniu [...] kwietnia 2017 r. M.B., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą P. [...] M.B. zawarł z K.B. (swoim ojcem) umowę o pracę. Orzeczenie o niepełnosprawności, wydane na stałe w dniu [...] lutego 2010 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G., zaliczające K.B. do lekkiego stopnia niepełnosprawności, zostało przedłożone pracodawcy dnia następnego, a zatem w dacie zawarcia umowy pracodawca nie posiadał dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność pracownika. Organ zauważył, że zgodnie z art. 2a ust. 1 ustawy osobę niepełnosprawną wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych począwszy od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność. W związku z tym, jednym z warunków koniecznych do spełnienia efektu zachęty jest przedstawienie pracodawcy ważnego orzeczenia najpóźniej w dniu podpisania umowy o pracę. O zrekrutowaniu i dalszym zatrudnieniu pracownika niepełnosprawnego jako przesłance wyjściowej do ustalenia efektu zachęty można mówić jedynie w przypadku, gdy pracodawca wiedział, że zatrudnia osobę niepełnosprawną w rozumieniu ustawy o rehabilitacji. W świetle art. 1 tej ustawy pracodawca musi dysponować orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność osoby zatrudnianej. W przeciwnym przypadku pracodawca nie mógł zostać przekonany do zatrudnienia tej osoby tym, że będzie mógł na nią uzyskać pomoc na zatrudnienie osób niepełnosprawnych. Zatem w przypadku, gdy zatrudniana osoba nie przedstawiła w dniu podpisania umowy o pracę orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność, nie można wykazać efektu zachęty. Prezes podkreślił, iż zgodnie z art. 26a ust. 11 pkt 1 ustawy w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w wyniku kontroli albo analizy dokumentów zgromadzonych przez Fundusz lub danych, o których mowa w art. 49c, wydaje decyzję nakazującą zwrot wypłaconego dofinansowania w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości. Zgodnie natomiast z art. 49e ust. 1 i 2 ustawy stanowiącym podstawę wydania zaskarżonej decyzji, środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Zwrotu środków dokonuje się w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania wezwania do zapłaty lub ujawnienia okoliczności powodujących obowiązek zwrotu. Organ nie uznał wyjaśnień strony dotyczących daty wpływu orzeczenia K. B. do strony za wiarygodne, gdyż pismem z dnia [...] lipca 2017 r. stronę wezwano do przedstawienia kopii orzeczeń o niepełnosprawności zgromadzonych począwszy od daty zatrudnienia pracownika oraz złożenia oświadczenia o dacie wpływu orzeczenia o niepełnosprawności pracownika niepełnosprawnego do strony. Pismem z dnia [...] lipca 2017 r. strona wskazała, że przedkłada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zatrudnionego pracownika wraz z potwierdzeniem daty wpływu. Z dołączonych do pisma kopii orzeczeń wynika, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności K. B. z dnia [...] lutego 2010 r. wpłynęło do strony w dniu [...] kwietnia 2017 r., a orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2017 r. w dniu [...] kwietnia 2017 r. Strona osobiście udzieliła odpowiedzi na pismo Funduszu z dnia [...] lipca 2017 r. w związku z powyższym Organ uznał, że pracodawca był świadomy dat, które widniały na przesłanych kopiach dokumentów i w ocenie udzielającego odpowiedzi pracodawcy były to daty prawidłowe. Dopiero po otrzymaniu wezwania do zwrotu środków, strona postanowiła dokonać zmiany wcześniej przedstawionego stanowiska, nie posiadając dowodów na poparcie swoich twierdzeń. W świetle przedstawionych okoliczności w ocenie organu twierdzenie strony, iż komplet dokumentów wraz z orzeczeniem o niepełnosprawności K.B. otrzymała w dniu [...] kwietnia 2017 r. nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. W skardze – postulującej uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie zwrotu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania sądowego – zarzucono: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 26 a ust. 11 pkt 1 ustawy poprzez niezasadne zobowiązanie skarżącego do zwrotu łącznie kwoty 8887, 50 zł wraz z odsetkami, pomimo spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie skarżącemu dofinansowania do wynagrodzeń pracownika niepełnosprawnego, 2) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) dalej k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i uznanie, że Skarżący w dniu [...] kwietnia 2017 r. nie dysponował orzeczeniem o niepełnosprawności K. B. W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi. W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – wskazano argumenty przeciwne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Przede wszystkim zwrócić uwagę należy na występującą w sprawie relację pracownik – pracodawca, co oznacza, iż po jednej stronie występuje ojciec, a po drugiej – syn, który wiedział o uzyskanym przez swojego ojca stopniu niepełnosprawności, a zawierając z nim umowę o pracę był przekonany, że zawiera umowę z osobą niepełnosprawną. Skoro Organ tego faktu skutecznie nie podważa, to z doświadczenia życiowego wynika, iż wiedza o stanie zdrowia osób niepełnosprawnych jest w tym gronie rodzinnym powszechna. Dowodzenie tej okoliczności w sposób formalny jest zbędne. Z drugiej strony wypada dostrzec, że opatrzenie dokumentu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2010 r. pieczątką "FINANSE i RACHUNKOWOŚĆ" i oznaczenie datą "[...].4.2017" oraz podpisem świadczy tylko tyle, że w tej dacie dokument trafił do Pani R., która jest zatrudniona w biurze rachunkowym. Przyjęcie, że w tej dacie "zostało przedstawione (...) w związku z powyższym pracodawca w dniu zawarcia umowy z ww. pracownikiem nie posiadał dokumentu potwierdzającego jego niepełnosprawność" jest nadużyciem i niczym nie potwierdzoną spekulacją (patrz wezwanie Prezesa z dn. [...].2.2018 r.). Znamienne jest też, że Organ nie odnosi się do pism Skarżącego z dnia [...].2.2018 r., a także kluczowego dokumentu załączonego do pisma z dn. [...].3.2018 r., z którego treści wynika, że pracodawca otrzymał dn. [...].4.2017 r. orzeczenie z dn. [...].2.2010 r. Brak jest także analizy stanowiska Skarżącego, które zawarte zostało w piśmie z dnia [...].4.2018 r. W ocenie Sądu Organ nie zgromadził wyczerpującego materiału dowodowego, który stanowiłby wystarczającą podstawę do wydania decyzji administracyjnej kończącej postępowanie w niniejszej sprawie. Organ powinien przeprowadzić dokładne postępowanie dowodowe na okoliczność daty przedstawienia pracodawcy orzeczenia o niepełnosprawności. Swoje rozstrzygnięcie organ wydał zbyt pochopnie, biorąc pod uwagę wyłącznie datę wpływu dokumentacji dotyczącej K.B. do biura rachunkowego, zaniechał natomiast przeprowadzenia innych dowodów (choćby z zeznań pracownika biura rachunkowego, który dokumentację przyjął, czy też z zeznań K.B.) na okoliczność rzeczywistej daty przedstawienia pracodawcy orzeczenia o niepełnosprawności. Data przedłożenia orzeczenia pracodawcy pozostawała w sprawie kwestią sporną, a więc Organ powinien był dołożyć wszelkich starań, aby jednoznacznie kwestię tę rozpoznać. Zaniechanie przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego stanowi o naruszeniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Kierowanie się natomiast zasadami wyrażonymi w art. 7 oraz 77 § 1 kpa przy wydaniu rozstrzygnięcia musi wykazywać, że wydane orzeczenie wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu. Materiał sprawy musi odpowiadać na wątpliwości strony i nawet jeśli nie zgadza się ona z rozstrzygnięciem, musi w razie kontroli instancyjnej lub sądowoadministracyjnej, dawać przekonanie kontrolującemu o słuszności zaskarżonego aktu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 2013 r., sygn. akt II OSK 1754/13, LEX nr 1364252). Brak właściwie przeprowadzonego postępowania dowodowego i wydanie decyzji w oparciu o nieustalony w wystarczającym stopniu stan faktyczny podważa zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, a tym samym przesądza o naruszeniu zasady wyrażonej w art. 8 kpa. Konkludując należy jednoznacznie stwierdzić, że prowadząc postępowanie administracyjne, którego konsekwencją było wydanie dnia [...] września 2018 r. zaskarżonej decyzji, Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, naruszył podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Nie podjął działań zmierzających do wszechstronnego i rzetelnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, co jest oczywiście niezbędne przy wydawaniu decyzji nakazującej zwrot określonej sumy pieniężnej. Widząc potrzebę przeprowadzenia tych czynności – stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1c w zw. z art. 200 p.p.s.a. – należało orzec jak w sentencji.