I FSK 1605/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Adam Bącal, Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska (sprawozdawca), Sędzia del. WSA Alojzy Skrodzki, , po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "E." Sp. z o.o. z siedzibą w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Ke 116/19 w sprawie ze skargi "E." Sp. z o.o. z siedzibą w O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 9 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od "E." Sp. z o.o. z siedzibą w O. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Skarga kasacyjna E. sp. z o.o. z siedzibą w O. (skarżąca/Spółka) wniesiona została od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 9 maja 2019 r., którym, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: P.p.s.a.) oddalona została skarga na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 9 stycznia 2019 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. 2. Sąd pierwszej instancji wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. 10 października 2018 r. wydał wobec Spółki decyzję w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od maja do czerwca 2014 r. oraz od sierpnia do grudnia 2014 r. Decyzja została skutecznie doręczona 29 października 2018 r. pełnomocnikowi skarżącej, W. W.. Termin do złożenia odwołania upływał 13 listopada 2018 r. Odwołanie od decyzji nadane zostało 23 listopada 2018 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Jako przyczynę uchybienia terminowi Spółka wskazała na problemy zdrowotne prezes zarządu, która w terminie otwartym do wniesienia odwołania, tj. w dniach od 12 listopada 2018 r. do 18 listopada 2018 r., była niezdolna do wykonywania działalności zawodowych z uwagi na nagłą chorobę. Niespodziewany i ostry przebieg choroby uniemożliwił jej podjęcie czynności związanych ze sporządzeniem i złożeniem odwołania. Na dzień 12 listopada 2018 r. prezes zarządu nie miała możliwości wyręczenia się inną osobą, gdyż prokurent spółki został odwołany z dniem 31 października 2018 r. 3. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach postanowieniem z dnia 9 stycznia 2019 r. odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wskazał, że w terminie do wniesienia odwołania pełnomocnictwo ogólne udzielone przez Spółkę 7 września 2018 r. W. W. nie zostało odwołane, stąd nie jest prawdą, że prezes zarządu była jedną osobą, która mogła skutecznie działać w imieniu Spółki. 4. Po rozpoznaniu skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał jej argumenty za niezasadne. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała należytej staranności swoim postępowaniem, w sytuacji, gdy ponosi ona odpowiedzialność za działania wszystkich osób, przy pomocy których dokonuje czynności procesowych, w tym pełnomocnika i pracowników. Przesłanka należytej staranności w odniesieniu do skarżącej jest bowiem rozpatrywana w odniesieniu do odpowiedzialności Spółki za dobór osób (pełnomocników, pracowników oraz innych osób), którym powierza ona wykonanie określonego zadania, w tym także w zakresie reprezentacji prawnej w postępowaniu przed organami podatkowymi. Na osobach tych ciąży obowiązek zorganizowania, wykonania czy sprawowania odpowiedniej kontroli nad czynnościami, które w postępowaniu zawsze będą uznawane za działania samej skarżącej. Zdaniem Sądu argumenty skargi, że pełnomocnik nie mógł złożyć odwołania, gdyż nie miał wiedzy na temat kwestii podniesionych w decyzji, a także że w okresie wypowiedzenia zwolniony był z obowiązku świadczenia pracy, stanowią o takiej organizacji w Spółce, która w efekcie doprowadziła do niezłożenia odwołania w terminie. Ten sam wniosek należy odnieść do prokurenta Spółki. Twierdzenie, że prokurent został odwołany z dniem 31 października 2018 r. poparto jedynie niepodpisanymi dokumentami o uchwale. Nie został również wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego. Nawet jeśli prokurent został odwołany, jak twierdziła Spółka we wniosku o przywrócenie terminu, to w interesie podmiotu dbającego o swoje interesy było powołanie nowego, lub zadbanie o to, by inna osoba przejęła obowiązki prokurenta. Z materiału dowodowego w sprawie nie wynika, by tak się stało. Sąd stwierdził, że argumentacja na temat choroby prezes zarządu nie może stanowić usprawiedliwienia dla przywrócenia terminu. Z wniosku o przywrócenie terminu oraz zaświadczenia lekarskiego nie wynika bowiem, że choroba prezes zarządu miała charakter, który pozwalałby na uznanie, że była przyczyną uniemożliwiającą złożenie odwołania. Skarżąca wskazuje jedynie, że choroba była dolegliwa. Brak jest informacji, czy choroba prezes zarządu miała charakter obłożny, całkowicie uniemożliwiający podjęcie przez nią działań, w tym posłużenie się osobą trzecią. 5. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, skarżąca domagała się jego uchylenia w całości oraz oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Zarzuciła, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie: - art. 162 § 1 O.p. przez uznanie z jednej strony, że wszystkie 4 przesłanki do przywrócenia terminu zostały spełnione, a z drugiej strony - że nie uprawdopodobniła braku jej winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania, pomimo, iż skarżąca okoliczności te nie tylko uprawdopodobniła, ale wręcz wykazała np. za pomocą zaświadczenia lekarskiego wydanego przez lekarza sądowego, gdyż jako jedyna mogła sporządzić i podpisać odwołanie, czego nie dokonała z powodu choroby, - przez pominięcie pisma pełnomocnika Spółki z 22 listopada 2018 r., wskutek błędnego uznania, iż przedłożone pełnomocnictwo nie upoważniało go do reprezentowania Spółki albowiem nie zostało zgłoszone do Centralnego Rejestru Pełnomocnictw, pomimo, że pełnomocnictwo to upoważniało do reprezentowania Spółki przed wszystkimi organami administracyjnymi, do których zaliczane są organy skarbowe, a nadto należy odróżnić pełnomocnictwo udzielone profesjonalnemu pełnomocnikowi od pełnomocnictwa, o którym mowa w art. 138a § 2 O.p., które udzielane jest np. pracownikom do załatwiania spraw stricte podatkowych np. odbierania decyzji podatkowych, zgłaszania deklaracji, - art. 2 Konstytucji RP przez pozbawienie Spółki prawa do sądu. 6. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu uwzględniając jedynie nieważność postępowania, której przesłanki wymienione zostały enumeratywnie w § 2 tego artykułu. Zaskarżony wyrok nie został wydany w warunkach nieważności, stąd do rozstrzygnięcia pozostają zarzuty skargi kasacyjnej, które oparte zostały na podstawie kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. 8. Istota zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej sprowadza się do kwestionowania prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji co do oceny, że Spółka nie uprawdopodobniła uchybienia terminowi do wniesienia odwołania bez zawinienia. Niesporne w sprawie pozostawały okoliczności doręczenia Spółce decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. (w dniu 29 października 2018 r.) oraz złożenia odwołania (23 listopada 2018 r.) oraz ustalenie, że termin do dokonania tej czynności procesowej upływał 13 listopada 2018 r. 9. Zasadniczym argumentem podnoszonym przez Spółkę dla wykazania braku winy Spółki w dokonaniu czynności procesowej jest udokumentowana okoliczność nagłej choroby prezesa Spółki, który skarżąca utożsamiała z brakiem możliwości dokonania czynności procesowej w terminie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację uzasadnienia skargi kasacyjnej, że Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw prawnych do kwestionowania dokumentu wystawionego przez uprawnionego lekarza w zakresie stwierdzenia o niezdolności do pracy prezes zarządu Spółki. Uznał jednak, że ustalenia w tym zakresie nie są przesądzające dla wypełnienia warunku wykazania braku zawinienia skarżącej w niezłożeniu odwołania w terminie, ponieważ skarżąca jest osobą prawną, której działania nie są oceniane przez możliwości tylko jednej osoby 10. Zgodnie z art. 162 § 1 O.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela wypracowane przez doktrynę i orzecznictwo, że "kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa" (B. Adamiak. J. Borkowski. R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2003, UNIMEX Oficyna Wydawnicza). Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 marca 1999 r. sygn. akt II SA/Wa 45/99 dostępne w internetowej bazie na stronie www.orzeczeniansa.gov.pl). Zawarte w zacytowanym wyroku przykładowe wyliczenie okoliczności, które mogą usprawiedliwiać przywrócenie terminu ma na celu wskazanie, że muszą to być okoliczności o określonej wadze, a nie jakiekolwiek przeszkody utrudniające dokonanie czynności w terminie. Ponadto należy zauważyć, że kryterium braku winy, o jakim mowa w art. 162 § 1 O.p. należy wiązać z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych, niewielkie nawet niedbalstwo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania o przywrócenie uchybionego terminu. Jednocześnie należy przypomnieć, że stosownie do art. 162 § 1 O.p. to na zainteresowanym spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przy ocenie winy, lub jej braku, w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r. sygn. akt II CKN 8/98, dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie www.sn.pl), a samo działanie strony należy oceniać według obiektywnego miernika staranności. 11. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zaakceptować w stanie faktycznym sprawy argumentacji skarżącej o braku możliwości posłużenia się przez prezes Spółki, innymi osobami. Z akt sprawy wynika, że w dacie doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, jak i w terminie do wniesienia odwołania, Spółka była reprezentowana przez pełnomocnika na podstawie pełnomocnictwa ogólnego, które upoważniało pełnomocnika do reprezentowania skarżącej w postępowaniu podatkowym i udzielania pełnomocnictw dalszych. Do rąk tego pełnomocnika skierowana została decyzja pierwszej instancji, której odbioru nie podważano. Powoływana przez Spółkę okoliczność, że pełnomocnik ten w analizowanym okresie, w związku z wypowiedzeniem stosunku pracy, nie świadczył pracy, pozostaje bez znaczenia, bowiem nie wynika (skarżąca nawet nie powołuje się na taką okoliczność), by pełnomocnictwo zostało przez Spółkę odwołane. Kwestia dostępności umocowanej do działania w imieniu Spółki osoby pozostaje kwestią jej wewnętrznej organizacji. Okoliczność pozostawania pełnomocnika, z woli pracodawcy, w okresie wypowiedzenia poza miejscem pracy z pewnością nie stanowi sytuacji nagłej i niezależnej od Spółki, wręcz przeciwnie – jest wyrazem jej woli i przejawem organizacji funkcjonowania. 12. Podobnie ocenić należy twierdzenie skarżącej o niemożliwości dokonania czynności przez prokurenta. W aktach sprawy znajduje się odpis Krajowego Rejestru Sądowego Spółki, z którego wynika, iż skarżąca posiadała ustanowionego prokurenta samoistnego. Trafnie w tym zakresie uznał Sąd pierwszej instancji, że skarżąca nawet w przypadku nieobecności (choroby) prezesa, mogła być skutecznie reprezentowana przez prokurenta. Ustanowienie prokurenta należy uznać za właściwe zabezpieczenie na wypadek czasowej nieobecności prezesa Spółki. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego staranny przedsiębiorca powinien zadbać o zapewnienie możliwości prowadzenia interesów Spółki, zachowania ciągłości jej działania także w przypadku nieobecności prezesa – co w niniejszej sprawie skarżąca uczyniła ustanawiając prokurenta samoistnego. Jednocześnie nie można zgodzić się z argumentacją zawartą w skardze kasacyjnej, że prokurent nie mógłby się podpisać pod odwołaniem, gdyż zgodnie z informacją widniejącą w KRS do reprezentacji Spółki upoważnieni są jedynie członkowie zarządu, a takiego prawa nie ma prokurent. Należy wyjaśnić, że w przypadku prokury samoistnej prokurent działa jednoosobowo. W sytuacji, gdy w umowie spółki ustanowiono zarząd wieloosobowy to, stosownie do art. 205 § 3 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm., dalej: k.s.h.) nie ogranicza to uprawnień prokurenta samoistnego. Ustanowiony, zgodnie z art. 205 § 1 k.s.h., bądź też w analogicznych zasadach wynikających z umowy spółki, mechanizm kontrolny dotyczy, bowiem członków zarządu a nie prokurentów. Dlatego więc jeżeli ustanowiona jest reprezentacja łączna zarządu bądź zarządu z prokurentem, to każdym przypadku prokurent, który legitymuje się prokurą samoistną, może reprezentować spółkę samodzielnie przy czynnościach objętych jej zakresem (por. także A. Kidyba. Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Wyd. VII, Lex 2010). 13. Abstrahując nawet od braku jednoznacznego wykazania przez skarżącą, że prokurent Spółki został odwołany z dniem 31 października 2018 r., to zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuację w Spółce, którą starała się we wniosku przedstawić skarżąca, należy ocenić jako zawinione zaniedbania w jej organizacji, które nie mogą usprawiedliwiać będących ich skutkiem, uchybień. Podejmowane decyzje o powołaniu pełnomocnika w osobie pracownika a następnie wypowiedzenie mu umowy o pracę bez równoczesnej zmiany pełnomocnika, skoro ten przestał świadczyć pracę w okresie wypowiedzenia, czy odwołanie prokurenta, są sprawami wewnętrznymi Spółki związanymi z jej organizacją i funkcjonowaniem i jako takie nie mogą stanowić wystarczającego uzasadnienia dla zwolnienia skarżącej z odpowiedzialności za uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. 14. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń zarzucanych w skardze kasacyjnej wobec wyroku Sądu pierwszej instancji, który stanął na stanowisku, że skarżąca nie wykazała, iż podjęła wszelkie możliwe działania dla zabezpieczenia interesów Spółki w kontekście zagwarantowania możliwości skutecznego działania przed organami podatkowymi w razie nieobecności jej prezes, niezależnie od powodu tej nieobecności. Kryterium braku winy, o jakim mowa w art. 162 § 1 O.p. należy wiązać z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych, niewielkie nawet niedbalstwo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania o przywrócenie uchybionego terminu. Nie może ujść uwadze Sądu, że to Spółka ponosi odpowiedzialność za działania wszystkich osób, przy pomocy których dokonuje czynności procesowych (pracowników, pełnomocnika). Słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, że przesłanka należytej staranności w odniesieniu do skarżącej jest bowiem rozpatrywana w odniesieniu do odpowiedzialności Spółki, jako osoby prawnej, za dobór osób, którym powierza wykonanie określonych obowiązków, w tym także w zakresie reprezentacji prawnej. W tym kontekście Należy choroba reprezentanta Spółki oraz jej problemy organizacyjne (odwołanie prokurenta, okres wypowiedzenia umowy o pracę dotychczasowemu pełnomocnikowi) nie mogą paraliżować działalności osoby prawnej. Zarząd jest odpowiedzialny za takie zorganizowanie procesu działania Spółki, aby było możliwe bieżące prowadzenie działalności, a w tym również uczestnictwo w toczących się z udziałem Spółki postępowaniach. 15. Nieistotny pozostaje zarzut dotyczący "pominięcia pisma pełnomocnika Skarżącej z dnia 22 listopada 2018 r. wskutek błędnego uznania, iż przedłożone pełnomocnictwo nie upoważniało go do reprezentowania Spółki" w kontekście wykazania niezawinionego braku możliwości zachowania przez Spółkę terminu do dokonania czynności, której termin upłynął w dniu 13 listopada 2018 r. Skarżąca nie sformułowała w skardze kasacyjnej żadnych zarzutów pod adresem przebiegu postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, poza zarzutem naruszeniem art. 138a § 2 O.p. - jednak bez wskazania jego wpływu na rozstrzygnięcie. 16. Mając na uwadze przedstawione wyżej uzasadnienie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika organu, orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).