I OSK 1650/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędziowie NSA Małgorzata Borowiec del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Weiher po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1148/16 w sprawie ze skargi P.S. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P.S. na rzecz Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. I OSK 1650/17 Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 29 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P.S. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie z dnia [...] lutego 2016 r. w przedmiocie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Od ww. wyroku skargę kasacyjną wniósł P.S. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie: I. Prawa materialnego: 1/ § 67 pkt 3 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. Nr 15, poz. 80ze zm.), dalej rozporządzenie, poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy stan zdrowia psychicznego skarżącego uzasadnia rozpoznanie u niego zaburzeń stresowych pourazowych (PTSD), 2/ § 72 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia, poprzez jego błędne zastosowanie, podczas gdy ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji medycznej wynika, że skarżący kasacyjnie kontynuuje leczenie i rozwiązywanie problemów alkoholowych, zachowując abstynencję. II. Przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy: 1/ art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 202 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, podczas gdy w niniejszej sprawie zasadnym było jej uwzględnienie i uchylenie decyzji Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie z dnia [...] lutego 2016 r. i poprzedzającego ją orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Ełku z dnia [...] lipca 2014 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., 2/ art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie w treści uzasadnienia wyroku przyczyn uznania przez Sąd, że treść dokumentów załączonych do skargi, a nieznajdujących się w aktach administracyjnych, w tym karty informacyjnej z Ośrodka Interwencyjno-Terapeutycznego Fundacji S. z dnia [...] września 2015 r., nie mogła wpłynąć na odmienną ocenę niniejszej sprawy, podczas gdy z wymienionych dokumentów wynika jednoznacznie, że u skarżącego kasacyjnie stwierdzono zespół stresu pourazowego, 3/ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z § 26 ust. 2 rozporządzenia, poprzez przyjęcie, że w toku postępowania administracyjnego ustalono i oceniono wszystkie okoliczności faktyczne mające istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz poddano szczegółowej analizie obszerny materiał dowodowy, podczas gdy materiał ten nie został zgromadzony i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, a stan faktyczny sprawy nie został dokładnie wyjaśniony. Wskazując na powyższe naruszenia autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i jego zmianę poprzez uchylenie decyzji Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie z dnia [...] lutego 2016 r. i poprzedzającego ją orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Ełku z dnia [...] lipca 2014 r. na podstawie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Jednocześnie skarżący kasacyjnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że P.S. w okresie od dnia [...] października 2008 r. do dnia [...] maja 2009 r. przebywał na IV zmianie misji poza granicami państwa w Afganistanie jako celowniczy zestawu artyleryjskiego, tj. działka plot. używanego do zwalczania siły żywej nieprzyjaciela, bez osłony pancernej. W takich warunkach, na pierwszej linii działań bojowych, przebywał przez pół roku, żyjąc w ciągłym napięciu i stresie spowodowanym narażeniem na bezpośrednie trafienie w wyniku ostrzału nieprzyjaciela. Widział rozerwane ciała nieprzyjaciół, śmierć i zranienia kolegów, żył w stanie permanentnego zagrożenia życia i zdrowia. Po powrocie do kraju nie potrafił zaadoptować się do panujących warunków. Czuł się stale zagrożony i nieufny do otoczenia. Był w ciągłym lęku. Reagował złością i agresją, nawet na drobne hałasy lub działania, które oceniał jako zagrażające. Izolował się od innych ludzi. Wracały do niego makabryczne wspomnienia z misji, miał zaburzenia snu. Wszystko to, w połączeniu z rozpadem małżeństwa, spowodowało, że skarżący zaczął uciekać w alkohol, który redukował jego dolegliwości. Podjął leczenie zarówno psychiatryczne, jak i odwykowe. Przebywał w wielu placówkach leczniczych, m.in. na Oddziale detoksykacyjnym Mazurskiego Centrum Zdrowia Szpitala Powiatowego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Węgorzewie, 108 Szpitalu Wojskowym z Przychodnią Samodzielnym Publicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej w Ełku, na Oddziale Leczenia Zaburzeń Nerwicowych Szpitala Specjalistycznego MSW w Otwocku. W większości tych jednostek rozpoznano u niego zespół stresu pourazowego (PTSD). W odpowiedzi na skargę kasacyjną Centralna Wojskowa Komisja Lekarska wniosła o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów, powołanych w ramach podstawy wskazanej w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 193 in fine uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się właściwie do kwestionowania przez autora skargi kasacyjnej rozpoznanego u skarżącego schorzenia powodującego niezdolność do służby wojskowej. W ocenie autora skargi kasacyjnej właściwa wojskowa komisja lekarska winna przyjąć, że u skarżącego występuje schorzenie ujęte w § 67 pkt 3 załącznika nr 1 do rozporządzenia - zaburzenia stresowe pourazowe przebyte lub rokujące poprawę, które nie powoduje automatycznie niezdolności skarżącego (jako zawodowego żołnierza ujętego w grupie II tabeli załącznika nr 1) do służby wojskowej. Tym samym nieprawidłowe było, w ocenie skarżącego kasacyjnie, rozpoznanie u P.S. schorzenia ujętego w § 72 pkt 3 załącznika nr 1 – używanie szkodliwe lub uzależnienie od alkoholu nierokujące zachowania abstynencji - powodującego niezdolność do służby wojskowej osób z grupy II (żołnierzy zawodowych). Skarżący kasacyjnie podkreślił, że kontynuuje leczenie i zachowuje abstynencję, a więc spełnia także przesłanki do uznania go za zdolnego do służby wojskowej, zgodnie z § 72 pkt 1 załącznika nr 1 – używanie szkodliwe alkoholu w okresie kontrolowanej abstynencji. W istocie rzeczy zatem autor skargi kasacyjnej kwestionuje samo orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej w zakresie rozpoznanego schorzenia, posiłkując się jedynie argumentami o niewystarczającym do postawienia takiej diagnozy materiale dowodowym. W myśl art. 5 ust. 1 zd. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1414 ze zm.) orzeczenia wydawane przez komisje lekarskie są decyzjami administracyjnymi. Warunkiem wydania prawidłowej decyzji jest podjęcie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 k.p.a.), a także prawne i faktyczne uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia (art. 107 § 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 5 ust. 6 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ustala się następujące kategorie zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej: kategoria Z - zdolny do zawodowej służby wojskowej, co oznacza zdolność do pełnienia zawodowej służby wojskowej oraz służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego (pkt 1), kategoria Z/O - zdolny do zawodowej służby wojskowej z ograniczeniami, co oznacza ograniczoną zdolność do dalszego pełnienia zawodowej służby wojskowej w poszczególnych rodzajach Sił Zbrojnych i rodzajach wojsk oraz na określonych stanowiskach służbowych (pkt 1a), kategoria N - trwale lub czasowo niezdolny do zawodowej służby wojskowej oraz niezdolny do służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego (pkt 2). Kwestie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach reguluje szczegółowo rozporządzenie wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej art. 5 ust. 8 ww. ustawy. Rozporządzenie to w załączniku nr 1 określa wykaz chorób lub ułomności uwzględnianych przy orzekaniu o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz do służby poza granicami państwa, a także o ograniczonej zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej w poszczególnych rodzajach sił zbrojnych i rodzajach wojsk oraz na określonych stanowiskach służbowych, a w załączniku nr 5 określa wzór orzeczenia w sprawie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Do załącznika nr 5 do ww. rozporządzenia odsyła przepis § 24 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia. Wojskowe komisje lekarskie orzekają na podstawie dokumentów, o których mowa w § 14 i po przeprowadzeniu niezbędnych badań lekarskich (§ 22 i § 23 ust. 1 rozporządzenia). Od orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej wydanego w pierwszej instancji służy stronie odwołanie od właściwej wojskowej komisji lekarskiej wyższego stopnia (§ 29). Wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia rozpatrując odwołanie orzeka na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Jednakże, w razie potrzeby, może przeprowadzić ponowne badanie lekarskie i badania specjalistyczne oraz skierować żołnierza na obserwację szpitalną, a także przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dokumentów (§ 30 ust. 2). Prawidłowo podkreślał Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że dokonywana przez sąd administracyjny kontrola orzeczeń wojskowych komisji lekarskich o zdolności do zawodowej służby wojskowej obejmuje sprawdzenie prawidłowości postępowania poprzedzającego ustalenie stanu zdrowia badanego kandydata do zawodowej służby wojskowej, czy dokonana kwalifikacja zdolności do zawodowej służby wojskowej była zgodna z przepisami w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. Sąd nie jest natomiast uprawniony do kwestionowania dokonanego przez komisję rozpoznania oraz stwierdzonych schorzeń prowadzących do ustalenia kategorii zdolności do zawodowej służby wojskowej. Ustalony m.in. na podstawie wyżej wymienionych dokumentów stan faktyczny sprawy winien znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczenia właściwej komisji lekarskiej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji dokonał oceny legalności zaskarżonego orzeczenia uwzględniając wskazany powyżej dopuszczalny zakres kontroli. Zgromadzony w sprawie obszerny materiał dowodowy, w tym także dostarczony przez P.S., był w ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego wystarczający do ustalenia występujących u niego schorzeń. Sąd Wojewódzki zaaprobował w tym względzie ustalenia Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej, która swoje orzeczenia oparła w głównej mierze na opinii Konsultanta Krajowego ds. Obronności w Dziedzinie Psychiatrii – prof. Antoniego Florkowskiego, jednakże nie pomijając innych dokumentów – przede wszystkim dokumentacji medycznej z wielokrotnych pobytów skarżącego w szpitalach. Stąd nie można uznać za dowolną ocenę, że u skarżącego występuje schorzenie z § 72 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia. Podnoszony przez autora skargi kasacyjnej argument, że P.S. obecnie kontynuuje leczenie i zachowuje abstynencję nie może odnieść oczekiwanego rezultatu właśnie z uwagi na historię jego choroby. Zgodnie z objaśnieniami szczegółowymi do § 72 pkt 2 załącznika nr 1 opisane schorzenie dotyczy osób uzależnionych od alkoholu lub używających go w sposób szkodliwy, które przerwały leczenie odwykowe i nie zachowują abstynencji. Niewątpliwie, nie neguje tego sam skarżący, P.S. jest uzależniony od alkoholu i kilkukrotnie przerywał już leczenie nie zachowując abstynencji, co skutkowało koniecznością jego hospitalizacji. Zatem diagnoza komisji lekarskiej nie była w oczywisty sposób dowolna, tylko oparta na dokumentacji medycznej. Trudno również komisji lekarskiej zarzucić dowolność przy nieustaleniu u skarżącego schorzenia z § 67 pkt 3 załącznika nr 1 – zaburzenia stresowe pourazowe przebyte lub rokujące poprawę. Sąd Wojewódzki prawidłowo uznał, że oparcie się przez organ na opinii prof. Antoniego Florkowskiego było wyczerpująco uzasadnione i oparte na dokumentacji medycznej. Zgodnie z objaśnieniami szczegółowymi zaburzenia stresowe pourazowe (PTSD) jest to reakcja na przeżycie wydarzenia lub sytuacji traumatycznej (oddziałującej krótko lub długo) bezpośrednio zagrażającej utratą życia lub zdrowia, np. ataku terrorystycznego, katastrofy, pobytu w niewoli. O rozpoznaniu decyduje m.in. potwierdzony protokołem powypadkowym, dokumentacją medyczną lub innymi obiektywnymi dowodami fakt przeżycia ekstremalnej sytuacji traumatycznej. Z zebranej dokumentacji, w tym także z dołączonej przez P.S., nie wynika, by do takiego traumatycznego zdarzenia doszło, choć niewątpliwie pobyt na misji wiązał się z ogromnym stresem. Tym niemniej ani dokumentacja medyczna, ani inne dokumenty (brak np. protokołu powypadkowego, o jakim mowa w objaśnieniach szczegółowych), czy nawet same relacje skarżącego (który opisuje ogólnie warunku panujące na misji jako niezwykle stresujące i wywołujące ciągłe napięcie), nie wskazują na jedno konkretne wydarzenie, które mogłoby doprowadzić do stwierdzenia u niego PTSD. Wskazując na te okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny w żaden sposób nie wchodzi w materię zarezerwowaną dla wojskowych komisji lekarskich, a jedynie wskazuje, że zebrana dokumentacja medyczna była wystarczająca do postawienia diagnozy, bez konieczności przeprowadzenia dodatkowych badań. Uzasadnienie orzeczenia Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej słusznie zostało zatem uznane przez Sąd I instancji za spełniające wymagania przepisów prawa, a zebrany materiał dowodowy za nienaruszający art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Nie było tez podstaw do przeprowadzenia ponownego badania lekarskiego, a zatem nie został naruszony także § 26 ust. 2 rozporządzenia. Tym samym również zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 141 § 4 p.p.s.a. uznać należy za chybiony. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Zaskarżony wyrok odpowiada wymogom określonym w art. 141 § 4. Brak szczegółowego odniesienia się przez Sąd Wojewódzki do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach nie jest wadliwe, o ile to te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy (wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2004 r., FSK 2633/04). Przepis art. 141 § 4 zobowiązuje bowiem Sąd do rozważenia w uzasadnieniu orzeczenia zarzutów strony oraz stanowisk pozostałych stron, jeżeli mogą one mieć wpływ na wynik sprawy, a zatem dotyczy on zarzutów istotnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji pozwala jednoznacznie uznać, że zawiera ono niezbędne elementy, o jakich mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.