III SA/Kr 225/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2019 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala Decyzją [...] z dnia [...] 2018 r., Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta, odmówił B. W. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad synem M. J. W uzasadnieniu decyzji organ l instancji powołał się na przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, iż nie jest możliwym przyznanie B. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na syna M. J., ponieważ legitymuje się on orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (niezdolność do pracy orzeczona przez orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych), jak również pozostaje w związku małżeńskim (zgodnie z odpisem skróconego aktu małżeństwa). Na powyższą decyzję B. W. złożyła odwołanie. Podniosła, iż syn jest niewidomy od urodzenia i to ona pobierała na niego "zasiłek z powodu choroby". Jest pod jej stałą opieką i to ona się nim zajmuje, ponieważ jest matką. Syn nie żyje ze swoją żoną (jest z nią w separacji), a w sądzie toczy się sprawa o rozwód. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 stycznia 2019 r., znak: [...], utrzymało decyzję I instancji w mocy. Organ odwoławczy wskazał, iż materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220) i wyjaśnił, iż w myśl powyższego przepisu, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje m. in. osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym nie mogą wystąpić przesłanki negatywne, wyłączające prawo do tego świadczenia, określone w art. 17 ust. 5 ustawy. Organ odwoławczy stwierdził, iż odwołująca się nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne na syna albowiem legitymuje się on orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Ponadto pozostaje on nadal w związku małżeńskim, a z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika aby żona osoby wymagającej opieki legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym zaszła jedna z przesłanek negatywnych, wymienionych w ust. 5 pkt 2 lit. ‘’a’’ artykułu 17 ustawy, z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Posiadanie tego orzeczenia przez współmałżonka osoby wymagającej opieki, jest jedynym wyjątkiem określonym przez ustawodawcę w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy, pozwalającym na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innej uprawnionej osobie, pomimo że osoba, która wymaga opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ustawodawca nie określił innych dodatkowych warunków, będących podstawą do odmowy przyznania prawa do ww. świadczenia osobie na której ciąży obowiązek alimentacyjny, wobec osoby wymagającej opieki, pozostającej w związku małżeńskim, obejmujących np. wymóg wspólnego zamieszkiwania przez małżonków, czy prowadzenia przez nich wspólnego gospodarstwa domowego. Kolegium podkreśliło, iż nie neguje faktu sprawowania opieki odwołującej nad synem, nie mniej jednak przesłanki wymienione w omawianym art. 17 ust. 5 ustawy mają charakter rozłączny, co oznacza, że wystąpienie jakiejkolwiek z nich powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane, nawet jeżeli osoba składająca wniosek o to świadczenie spełnia przesłanki pozytywne, wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a tej ustawy. Powyższe oznacza, że w sprawie zachodzi jedna z przesłanek negatywnych, wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy, tj. w pkt 2 lit ‘’a’’ tego przepisu, uzasadniająca odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy wskazał ponadto, iż z cytowanego na wstępie przepisu art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane tylko w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną i to tylko osobą, której niepełnosprawność została stwierdzona jednym z dwóch następujących rodzajów orzeczeń: a) orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo b) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy syn odwołującej legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie bowiem z treścią przepisu art. 3 pkt 20 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności - oznacza to: a) niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego B. W. wniosła skargę, podnosząc, że syn jest osobą niewidomą od urodzenia i pozostaje pod jej stałą opieką ("potrzebuje 24h na dobę pomocy drugiej osoby"). Nie dopilnowała tego, że ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności ale ponieważ syn ma "stać na komisji, to już tego dopilnuje". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej "ppsa". Orzekanie – w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 ppsa. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę na podstawie art. 151 ppsa. Dokonując kontroli zaskarżonego aktu prawnego, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W działaniu organu II instancji utrzymującego decyzję organu I instancji Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno w przypadku ustalonego stanu faktycznego sprawy, jak i zastosowaniu do jego oceny powołanych i wyjaśnionych przepisów prawa. Przedmiotem kontroli Sądu była w niniejszej sprawie ww. decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych - art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym ‘’Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji’’. Według art. 17 ust. 5 cyt. ustawy świadczenie to nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; 4) (uchylony) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Powyższe przepisy określają przesłanki warunkujące nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Po dokonaniu analizy materiału dowodowego znajdującego się w aktach administracyjnych, stwierdzić należy, że w nin. sprawie nie tylko brak przesłanki pozytywnej do przyznania świadczenia ale występuje przesłanka negatywna. Przede wszystkim syn skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem z art. 17 ust. 1 ustawy uprawniającym jego matkę do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Nie posiada bowiem ani orzeczenia o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji ani orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 13 grudnia 2016 r. stwierdzające całkowitą niezdolność syna skarżącej do pracy do dnia 31 grudnia 2021 r. Zgodnie z art. 3 pkt 20 b ustawy, powołanym w zaskarżonej decyzji, oznacza to, że syn odwołującej legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym, a nie znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca podniosła, że syn będzie się starać o zmianę ww. orzeczenia i dlatego Kolegium prawidłowo pouczyło ją, że w przypadku zmiany stanu faktycznego polegającego na uzyskaniu przez syna skarżącej wymaganego przepisami ww. ustawy orzeczenia o niepełnosprawności oraz uzyskania prawomocnego orzeczenia o rozwodzie, przy zachowaniu pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia, będzie mogło być jej ono przyznane. W związku z brakiem, na dzień wydania zaskarżonej decyzji, wymaganego orzeczenia o niepełnosprawności, rozważania organów, choć prawidłowe, co do wystąpienia w sprawie jednej z przesłanek negatywnych, wymienionych w ust. 5 pkt 2 lit. ‘’a’’ art. 17 przedmiotowej ustawy, miały nieistotny wpływ na ocenę kontrolowanych decyzji. Ze względu jednak za zarzuty odwołania, a obecnie skargi, prawidłowo organy wskazały, że z ww. przepisu jednoznacznie wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Posiadanie tego orzeczenia przez współmałżonka osoby wymagającej opieki, jest jedynym wyjątkiem określonym przez ustawodawcę, pozwalającym na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innej uprawnionej osobie, pomimo że osoba, która wymaga opieki pozostaje w związku małżeńskim. Z akt niniejszej sprawy nie wynika jednakże aby żona syna skarżącej legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca nie wykazała tego składając wniosek, jak również ani w odwołaniu ani w skardze. Odnosząc się do zarzutów skargi (skarżąca dwukrotnie w skardze odwołuje się do sumienia urzędników), podnieść należy, że obowiązkiem organów jest działanie na podstawie przepisów prawa (art. 6 kpa), a nie według ich uznania. Dlatego, jeszcze raz, za organem odwoławczym należy podkreślić, że przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są ściśle określone w przepisach ww. ustawy, która określa również tzw. przesłanki negatywne, wymienione w omawianym art. 17 ust. 5 ustawy, a wystąpienie jakiejkolwiek z nich powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane, nawet jeżeli osoba składająca wniosek o to świadczenie spełnia przesłanki pozytywne, wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a tej ustawy (które, jak wyżej omówiono, nie zostały w nin. sprawie jednak spełnione). Organ administracji jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania. Mając powyższe na względzie sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.