III FSK 1444/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Paweł Borszowski, po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Agencji Mienia Wojskowego Oddział Regionalny w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2019 r. sygn. akt VIII SA/Wa 252/19 w sprawie ze skargi Agencji Mienia Wojskowego Oddział Regionalny w L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 28 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji oddala skargę kasacyjną. 1. Wyrok sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 23 maja 2019 r., VIII SA/Wa 252/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Agencji Mienia Wojskowego Oddział Regionalny w L. (dalej: "Agencja") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z 28 stycznia 2019 r., nr [...], w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Agencja kwestionowała przed sądem prawidłowość doręczenia postanowienia organu pierwszej instancji, nadającego rygor natychmiastowej wykonalności, tj. z pominięciem ustanowionego w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Sąd stwierdził, że w tej sprawie nie było podstaw do uznania, że Agencja w dacie doręczenia tego postanowienia, tj. 13 grudnia 2018 r. była reprezentowana przez pełnomocnika. W tej dacie organ nie dysponował właściwym pełnomocnictwem. Właściwe pełnomocnictwo zostało przedłożone 2 stycznia 2019 r. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożyła Agencja reprezentowana przez pełnomocnika. Zaskarżonemu w całości wyrokowi zostały postawione zarzuty naruszenia: I. przepisów prawa materialnego, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a.") w zw. z art. 120, art. 121 § 1 w zw. z art. 123 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 z późn. zm., dalej jako: "o.p.") w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji, polegające na naruszeniu zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie oraz zasady podejmowania wszystkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, wyrażające się w zaniechaniu zbadania i ustalenia wykonania swoich obowiązków przez organ w zakresie obowiązku doręczenia skarżonego postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności pełnomocnikowi Agencji, ewentualnie wezwania do złożenia pełnomocnictwa w sposób prawem przewidziany; II. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 2 o.p., przez przyjęcie, że strona nie ustanowiła skutecznie pełnomocnika, w sytuacji gdy pełnomocnik został ustanowiony, a organ doręczał inne niż postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności pisma pełnomocnikowi oraz że postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej doręczone bezpośrednio stronie z pominięciem jej pełnomocnika jest doręczeniem prawidłowym; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 219 w zw. z art. 212 w zw. z art. 211 w zw. z art. 218 o.p., polegające na przyjęciu, że postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności obowiązuje i skutecznie weszło do obrotu prawnego, gdy w rzeczywistości postanowienie nie jest wiążące, a wszystkie konsekwencje wynikające z wydania zaskarżonego postanowienia, w szczególności wszczęcie postępowania egzekucyjnego obarczone są nieważnością, ponadto poprzez doręczenie postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności bezpośrednio podatnikowi z pominięciem pełnomocnika; c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138a § 1 o.p. w zw. z art. 138e § 1 i 2 o.p., poprzez doręczenie postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności z pominięciem pełnomocnika w sytuacji udzielenia pełnomocnictwa przez stronę. W oparciu o te zarzuty autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o orzeczenie o kosztach postępowania. Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Na wstępie należy wyjaśnić, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III z 6 kwietnia 2022 r., sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzenie niejawne, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na wyrażenie przez Prezesa Izby Finansowej NSA zgody na rozpoznanie sprawy poza kolejnością, wydłużenie w czasie okresu rozpoznania sprawy spowodowane ograniczeniami związanymi z sytuacją pandemiczną, a także brak możliwości technicznych przeprowadzenia w przyśpieszonym terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Jednocześnie poinformowano strony (pełnomocników stron), że stosownie do art. 15zzs4 ust. 1 ww. ustawy, w brzmieniu obowiązującym od 3 lipca 2021 r., Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany wnioskiem strony o przeprowadzenie rozprawy, a także pouczono o możliwości uzupełnienia argumentacji skargi kasacyjnej (odpowiedzi na skargę kasacyjną) w odrębnych pismach procesowych. Żadna ze stron z tej możliwości nie skorzystała, a nadto nie sprzeciwiono się skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzenie niejawne. Powstały w tej sprawie spór, którego odzwierciedleniem są zarzuty skargi kasacyjnej, sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organy pierwszej instancji prawidłowo doręczył postanowienie o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji bezpośrednio skarżącej Agencji, zamiast wskazanemu przez Agencję pełnomocnikowi. W orzecznictwie wyjaśniona została kwestia skutków pominięcia pełnomocnika przy doręczaniu stronie postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności. W uchwale 7 sędziów z 7 marca 2022 r., I FPS 4/21, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności doręczone stronie, która miała ustanowionego pełnomocnika, z naruszeniem art. 145 § 2 o.p., należy uznać za niewiążące w rozumieniu art. 212 w zw. z art. 239 o.p. także wtedy, gdy strona lub jej pełnomocnik wnieśli od niego zażalenie". Stanowisko to zakłada, że pominięcie ustanowionego w sprawie pełnomocnika zawsze powinno być oceniane jako mające wpływ na wynik sprawy. Uzasadnieniem tego poglądu jest gwarancyjny charakter przepisów pozwalających stronie działać przez pełnomocnika. Strona ustanawiając pełnomocnika zabezpiecza swoje prawa. Jeżeli organ pomija pełnomocnika, to niweczy tę ochronę. W tej sprawie taka sytuacja nie miała miejsce. Jak słusznie wskazał sąd pierwszej instancji, na etapie postępowania prowadzonego przez organ pierwszej instancji Agencja nie była reprezentowana przez pełnomocnika. Pełnomocnik Agencji podjął próbę przyłączenia się do postępowania na etapie odwołania od decyzji tego organu, do którego dołączył pełnomocnictwo nr [...] z 24 stycznia 2018 r. Z pełnomocnictwa tego wynika jednak, że obejmuje ono upoważnienie do reprezentowania skarżącej Agencji jedynie przed sądami powszechnymi i administracyjnymi we wszystkich instancjach i Sądem Najwyższym w okresie od 24 stycznia 2018 r. do 24 stycznia 2019 r. W piśmie z 26 listopada 2018 r., przesłanym na adres pełnomocnika Agencji, organ pierwszej instancji zwrócił uwagę m.in. na to, że ww. pełnomocnictwo to nie spełnia wymogów formalnych pełnomocnictwa szczególnego ani ogólnego. Usunięcie braków formalnych pełnomocnictwa do reprezentowania Agencji nastąpiło dopiero 2 stycznia 2019 r., gdy pełnomocnik Agencji, w wykonaniu wezwania organu odwoławczego do uzupełnienia braków odwołania, przedłożył pełnomocnictwo do wniesienia odwołania od ww. decyzji z 19 października 2018 r., w tym do działania w postępowaniach wpadkowych, w szczególności w postępowaniu o nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności ww. decyzji. Zatem wcześniejsze doręczenie Agencji postanowienia 11 grudnia 2018 r. w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji, należy uznać za prawidłowe. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z sądem pierwszej instancji, że strona skarżąca w dacie doręczenia postanowienia organu pierwszej instancji o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, nie była reprezentowana przez pełnomocnika. Podkreślenia wymaga, że złożone 2 stycznia 2019 r. pełnomocnictwo sanowało jedynie braki odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, jednakże nie mogło rozciągać się w skutkach na postanowienie o nadaniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności. Z tych względów za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138a § 1 o.p. w zw. z art. 138e § 1 i 2 o.p. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 2 o.p., a w konsekwencji również art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138a § 1 o.p. w zw. z art. 138e § 1 i 2 o.p. Sąd pierwszej instancji trafnie zaaprobował stanowisko organów co do przyjęcia, że Agencja na etapie doręczenia jej postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności nie była reprezentowana przez pełnomocnika, przez co za skuteczne należało uznać doręczenie tego rozstrzygnięcia bezpośrednio stronie skarżącej. Niezasadne okazały się również zarzuty naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 121 § 1 w zw. z art. 123 § 1 o.p. (błędnie określone przez autora skargi jako przepisy prawa materialnego) w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. Jak już wcześniej wskazano, przeprowadzone przez organy postępowanie było zgodne z przepisami prawą, tym samym nie sposób dopatrzeć się w tej sprawie naruszenia zasad legalizmu, zaufania oraz czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym, jak i konstytucyjnych zasad demokratycznego państwa prawnego i praworządności. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej SNSA Paweł Borszowski SNSA Wojciech Stachurski SNSA Tomasz Zborzyński