IV SA/Po 273/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Maciej Busz Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant st. sekr. sąd. Barbara Szymkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2019 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę w całości Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO, organ II instancji) decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania M. N. od decyzji Prezydenta Miasta P. (dalej: Prezydent, organ I instancji) z dnia [...] września 2018 r. nr [...] odmawiającej przyznania stronie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. 2018 r., poz. 2096, dalej: k.p.a.) oraz art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. 2018 r., poz. 554, dalej: u.p.o.u.a.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że zaskarżoną decyzją Prezydent odmówił przyznania stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji powołał art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a., wskazując, że M. N. przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia. Od powyższej decyzji odwołanie w ustawowym terminie Pan M. N.. Odwołujący nie zakwestionował wysokości dochodu za rok 2017 ustalonej w zaskarżonym rozstrzygnięciu, jednakże podniósł, że niesłusznie nie został uznany za członka rodziny jego brat A. , który skończył 25 lat dopiero w dniu 15 sierpnia 2017 r., a zatem w trakcie roku kalendarzowego, za który Prezydent weryfikował wysokość dochodu jego rodziny. W powyżej sytuacji w ocenie odwołującego, jego brat powinien być uwzględniony przez organ, jako członek rodziny przez 7 pełnych miesięcy 2017 r. SKO wskazało, że materialnoprawne uregulowania dotyczące przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały określone w art. 9 u.p.o.u.a. Zgodnie z przywołanym przepisem świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...]zł. Przez dochód na osobę w rodzinie należy, zgodnie z art. 2 pkt 5a ww. ustawy, rozumieć przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Organ II instancji, z uwagi na treść odwołania, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego dokonał ponownego obliczenia dochodu rodziny M. N. i ustalił, że obliczenia Prezydenta znajdujące się w zaskarżonej decyzji są prawidłowe. Miesięczny dochód w dwuosobowej rodzinie wnioskodawcy wynosi bowiem [...] zł i przekracza ustawowe kryterium o [...] zł. Wysokości samego dochodu uzyskanego w 2017 r. odwołujący nie kwestionuje. Jego zastrzeżenia budzi okoliczność nieuznania za członka rodziny jego brata A. , który skończył 25 lat w dniu 15 sierpnia 2017 r. SKO zwróciło uwagę, że brat odwołującego A. N. nie tylko w dacie składania samego wniosku, ale w całym roku świadczeniowym, tj. w roku 2018 miał już ukończone 25 lat. Ukończył wiek wskazany w przepisie art. 2 pkt 12 ww. ustawy w roku kalendarzowym poprzedzającym rok świadczeniowy, słusznie zatem nie został uznany przez organ I instancji za członka rodziny. Organ II instancji podniósł, że ustawodawca nie przewidział w żaden sposób możliwości uwzględniania szczególnych okoliczności i sytuacji, które pozwalałyby na przyznanie przedmiotowego zasiłku pomimo niespełniania przesłanki wynikającej z art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a. Właściwe organy w kwestii przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie dysponują prawem do jego przyznania na zasadzie uznania administracyjnego. Decyzja organu II instancji została zaskarżona przez M. N. (dalej: skarżący) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Wniósł on o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zobowiązanie organu administracji do wydania decyzji, stosownie do postanowień art. 145a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez: a) błędną wykładnię przepisu art. 2 pkt. 12 u.p.o.u.a. w związku z art. 3 pkt 2, pkt 2a i pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. b) nieuwzględnienie art. 112 Kodeksu cywilnego w części dotyczącej obliczania terminów związanych z wiekiem osoby fizycznej. W ocenie skarżącego istotą problemu jest fakt, że organ nie uwzględnił - wbrew przepisom prawa - rzeczywistego stanu rodziny w zakresie liczby członków, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie odwołania. Organ bezzasadnie odnosi się do stanu faktycznego z roku 2018, podczas gdy dochód rodziny obliczany był za rok 2017 (rok poprzedzający). Zaskarżona decyzja narusza art. 2 pkt. 12 u.p.o.u.a., w związku z art. 3 pkt. 2, 2a oraz pkt. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ administracji bezzasadnie nie uwzględnił wszystkich członków rodziny z 2017 r., co stanowiło bezpośrednią przyczynę nieprawidłowych ustaleń w zakresie średniego dochodu w rodzinie. Powyższe przepisy z zasady odnoszą się do stanu z roku poprzedzającego wydanie decyzji, jako kryterium kwalifikacyjne do świadczeń. Stąd też należy uwzględniać te przepisy całościowo, tj. badać dochód oraz liczbę członków rodziny za ten sam rok, czyli 2017. Rodzina skarżącego w 2017 - w rozumieniu w/w ustaw - składała się z trzech osób do 14.08.2017 r., a po tej dacie - z dwóch. Ustalenie przeciętnego dochodu rodziny należało wyliczyć dzieląc dochody w następujący sposób: - przez trzy osoby dla okresu 1.01.2017 - 14.08.2017 r., - przez dwie osoby - w okresie 15.08.2017 - 31.12.2017 r. Przepisy stanowią, że przy obliczaniu ww. kryterium uwzględnia się członków rodziny do ukończenia przez nich 25 roku życia, a nie do roku, w którym ukończą 25 lat. W zaskarżonej decyzji nie uwzględniono A. N., dzieląc cały dochód z 2017 tylko przez dwie osoby. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast zasadniczo oceny wypełniania przez organy administracji tzw. pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 25.09.2009 r., I OSK 1403/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: CBOSA). Materialnoprawną podstawę wydanych w niniejszej sprawie administracyjnej decyzji stanowiły przepisy u.p.o.u.a. W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadzała się do kwestii prawidłowości ustalenia składu rodziny, a tym samym dochodu rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Ustawa w art. 2 pkt 4 i 5 dla zdefiniowania pojęcia dochodu i dochodu rodziny odsyła do unormowań zawartych w ustawie ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 - dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. a) u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób m.in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 3Ob, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. W myśl art. 2 pkt 5 u.p.o.u.a. ilekroć w ustawie tej mowa o dochodzie rodziny - oznacza to dochód rodziny, o którym mowa w u.ś.r., a więc sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 u.ś.r.). Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 5a u.p.o.u.a. dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4b. Okres świadczeniowy - oznacza zaś okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego (art. 2 pkt 8 u.p.o.u.a.). Analiza powyższych przepisów prowadzi więc do stwierdzenia, że na gruncie także i tej ustawy, podobnie jak i u.ś.r., ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie, w celu ustalenia prawa do świadczenia, odbywać się powinno przez zsumowanie dochodów wszystkich członków rodziny uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a otrzymaną w ten sposób kwotę należy podzielić przez dwanaście, a następnie na liczbę osób w rodzinie. Przypomnieć należy, że ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25. rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 oraz z 2018 r., poz. 107 i 138) albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092), a także osobę uprawnioną; do rodziny nie zalicza się: a) dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, b) dziecka pozostającego w związku małżeńskim, c) (uchylona), d) rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz. Jak słusznie zauważył organ, przytaczając wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 455/14, liczbę osób w rodzinie, określa się według stanu rodziny istniejącego na dzień złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia. Za członka rodziny może być bowiem uznany tylko ten, kto w dacie składania wniosku wchodzi w skład rodziny. Przepisy u.p.o.u.a. nie przewidują na etapie ustalania i aktualizacji dochodu na osobę w rodzinie osiągniętego w roku bazowym oraz ewentualnie uzyskanego lub utraconego po tym roku, uwzględniania także innych okoliczności, w tym faktu, że w pewnym okresie roku bazowego w składzie rodziny było więcej osób, natomiast w okresie świadczeniowym liczba tych osób uległa pomniejszeniu. Regulacje zawarte zarówno w przepisach u.p.o.u.a., jak i w u.ś.r., rozróżniają sytuację, w której następuje zmiana składu rodziny, od sytuacji, w której następuje uzyskanie/utrata dochodu przez członka rodziny. Czym innym jest zmiana składu rodziny, a czym innym uzyskanie/utrata dochodu przez członka rodziny. Sama zmiana składu osobowego rodziny (art. 2 pkt 12 u.p.o.u.a.) nie może być utożsamiana z uzyskaniem/utratą dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 17 i 18 u.p.o.u.a., który zawiera definicję legalną pojęcia "uzyskania/utraty dochodu". Oznacza to, że zasadnie organ I instancji ustalił skład rodziny wnioskodawcy (matka i skarżący) i ustalił dochód rodziny skarżącego z roku poprzedzającego okres zasiłkowy, czyli z roku 2017. Jeżeli zatem dochód skarżącego wynosił [...] zł. a dochód matki [...] zł. (okoliczności niekwestionowane przez skarżącego), dochód na członka rodziny wynosi [...] zł. i przekracza kryterium dochodowe o [...] zł. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę jako bezzasadną.