II SA/Gl 426/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Starszy referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2019 r. sprawy ze skargi K.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz Miasta P. odmówił skarżącej K. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad siostrą - E. M. legitymującą się orzeczeniem zaliczającym ww. do pierwszej grupy inwalidów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez K. G., decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ podkreślił, że przepis art. 17 ust. 1a ustawy stanowi, iż osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie łub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Następnie organ odwoławczy podniósł, że podzielił stanowisko skarżącej, iż nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia fakt, że niepełnosprawność E. M. nie powstała przez ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Dodał, że powyższa okoliczność nie jest jedyną przesłanką, na którą zwrócił uwagę organ pierwszej instancji. Wskazał, że z akt sprawy, jak również z treści odwołania strony wynika, że osoba wymagająca opieki tj. E. M. ma dwoje rodziców i dorosłą córkę, które są osobami spokrewnionymi z nią w pierwszym stopniu, zatem to na nich w pierwszej kolejności - zgodnie z wyżej przytoczonymi przepisami - spoczywa obowiązek sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organ wyjaśnił, że rodzice E. M., jeżeli nie są w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną córką, powinni legitymować się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Natomiast uwzględniając ich wiek i stan zdrowia, osobą spokrewnioną z E. M. w pierwszym stopniu jest również jej córka i bez znaczenia pozostaje fakt, że przebywa ona na terenie [...], gdzie opiekuje się synem. Organ podkreślił, że opieki nad członkiem rodziny nie trzeba sprawować osobiście; może ją również sprawować osoba trzecia w imieniu osoby zobowiązanej za odpowiednim wynagrodzeniem, na co zwracają uwagę sądy administracyjne w licznych wyrokach. Skoro zatem córka E. M. jest osobą w pełni sprawną, to w światłe obowiązującego prawa, na niej, a nie na siostrze, w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek opieki nad niepełnosprawną matką. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca podniosła, że obecnie jest jedyną osobą mogącą zaopiekować się siostrą, która choruje od 1990 r. Dodała, że do tej pory pomagała rodzicom w opiece nad siostrą, ale od około dwóch lat przejęła nad nią całkowitą opiekę. Od lipca 2018 r. jej matka choruje na [...] i jest pod opieką hospicjum domowego, ojciec jest również schorowany ( ma 83 lata) i nie jest w stanie opiekować się chorą osobą. Następnie skarżąca podkreśliła, że córka jej siostry przebywa od kilku lat za granicą, opiekuje się dwuletnim synem i nie pracuje. Pomimo to z pensji swojego męża opłaca matce część niezbędnych leków. Podkreśliła, że opieka nad jej siostrą nie ogranicza się do posprzątania mieszkania i zrobienia zakupów. To również dowóz jej do poradni specjalistycznych np. neurologicznej, nefrologicznej, gastrologicznej, okulistycznej itd., a czasem potrzebna jest opieka w nocy. Dodała, że wynajęcie opiekunki w takich warunkach kosztowałaby bardzo dużo, a jej siostrzenicy nie stać na taki wydatek. Natomiast gdyby chciała wrócić z rodziną do Polski i zaopiekować się matką osobiście, to obecność jej małego, bardzo żywego dziecka pogorszyłaby stan jej siostry. Skarżąca wskazała, że podjęcie przez nią pracy skutkowałoby brakiem opieki nad jej siostrą, a opieka jest jej niezbędna, co wykazał wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika MOPS w P.. Świadczą o tym też dokumenty medyczne złożone przeze nią w MOPS P. Następnie podniosła, że z ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki lub studiów, jednak nie później niż do ukończenia 25 r. życia. Dodała, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. (K38/13) uznał jednak, iż takie różnicowanie prawa do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodne z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa i nakazał ustawodawcy poprawienie stanu prawnego. Podkreśliła, że wsparcie państwa zasadne jest wobec osób, których sytuacja życiowa wymaga pomocy szczególnie tam, gdzie państwo ma szczególny obowiązek jej udzielenia, a więc wobec rodzin osób niepełnosprawnych. Taki szczególny charakter dbałości państwa ma swoje podstawy wywodzące się z Konstytucji. W związku z powyższym wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 26 lutego 2019 r. pełnomocnik strony skarżącej rozwinął zarzuty wskazane w skardze. Na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał skargę i treść pisma z dnia 26 lutego 2019 r. Dodał, że córka E. M. jest w 7 miesiącu ciąży i nie może sprawować opieki nad chorą matką. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad jej siostrą. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późń. zm.). Przepis art. 17 ust. 1 tej ustawy wymienia osoby, którym przysługuje uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i są nimi; 1) matka albo ojciec; 2) opiekun faktyczny dziecka; 3) osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. 1a cytowanej ustawy precyzuje, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślenia przy tym wymagało, że zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Według przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Z powyższych przepisów wynika, że krąg osób uprawnionych do przedmiotowego świadczenia jest ściśle określony. W przedmiotowej sprawie zostało ustalone, że skarżąca jest siostrą osoby wymagającej opieki, wskazanej we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślenia zatem wymagało, że skarżąca jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, inną niż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki ( gdyż jest jej krewną w linii bocznej). Wobec tego – zgodnie z art. 17 ust. 1a cytowanej ustawy – zaistniała przesłanka odmowy przyznania jej wnioskowanego świadczenia z uwagi na to, że jednym z warunków przyznania go osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest to, że nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według zaś ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie, wymagająca opieki E. M. ma dorosłą córkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym, sąd nie podzielił przytoczonego w piśmie pełnomocnika poglądu wyrażonego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, gdyż jest on sprzeczny z treścią art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, które w sposób ścisły określają osoby, którym może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne. Podnieść należało, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania. Organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenie kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej, która została przedstawiona w odwołaniu, a następnie w skardze. Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut skargi dotyczący powołania się przez organ I instancji na datę powstania niepełnosprawności E. M. Błąd polegający na wskazaniu tej okoliczności został bowiem wyeliminowany przez organ odwoławczy, który podkreślił, że okoliczność ta została wymieniona przez organ I instancji obok przesłanki dotyczącej istnienia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.