IV SA/Wr 126/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora A we W. z dnia [...] bez numeru w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego oddala skargę w całości. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Dyrektor A we W. (zwany dalej organem), działając na podstawie art. 104 oraz art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej k.p.a.) w zw. z art. 200 ust. 1 i 3 oraz art. 207 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., dalej u.p.s.w.), po rozpatrzeniu wniosku K. S. (zwanej dalej stroną lub skarżącą) o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2018 r. o odmowie przyznania skarżącej stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2018/2019. Opisana na wstępie decyzja odwoławcza została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Wnioskiem z dnia 28 sierpnia 2018 r. K. M. (obecnie S.) zwróciła się o przyznanie stypendium doktoranckiego na IV roku studiów doktoranckich w roku akademickim 2018/2019. Na posiedzeniu w dniu 26 września 2018 r. Doktorancka Komisja Stypendialna negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącej ze względu na jednoczesne pobieranie przez nią stypendium z grantu Narodowego Centrum Nauki w wysokości znacząco przewyższającej stypendium doktoranckie. Pierwszoinstancyjną decyzją z dnia [...] września 2018 r. organ, działając na podstawie art. 200 ust. 1 i 3 u.p.s.w. oraz § 13 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1696 ze zm., dalej rozporządzenie), a także § 23 ust. 4 Regulaminu Stacjonarnych Studiów Doktoranckich w A z dnia 3 marca 2017 r. (dalej regulamin studiów), odmówił skarżącej przyznania stypendium w roku akademickim 2018/2019. W uzasadnieniu organ wskazał, że stypendium doktoranckie jest świadczeniem fakultatywnym, przyznawanym doktorantom w celu zapewnienia im niezbędnych środków utrzymania w okresie odbywania studiów. Nie jest ono zatem obligatoryjne w przypadku spełnienia przez doktoranta warunków do jego przyznania. Mogą bowiem zachodzić różnego rodzaju sytuacje, które będą przemawiały za odmową udzielenia tego rodzaju wsparcia. Jedną z nich – zdaniem organu – jest pobieranie innego stypendium ze środków publicznych, pozostającego przy tym w związku z odbywanymi studiami oraz wykonywaną w ich ramach pracą naukową. W stanie faktycznym niniejszej sprawy ustalono, że skarżąca uczestniczy w projekcie realizowanym wspólnie z B, w ramach którego w okresie od 1 października 2015 r. do 30 kwietnia 2020 r. otrzymuje stypendium w kwocie 3000 złotych miesięcznie, wypłacane z programu Narodowego Centrum Nauki [...]. Z uwagi zatem na okres przyznania wskazanego stypendium oraz jego wysokość, a także obowiązek racjonalnego gospodarowania środkami publicznymi, organ podzielił opinię Doktoranckiej Komisji Stypendialnej w sprawie odmowy przyznania skarżącej stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2018/2019. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów prawa materialnego (§ 13 i § 15 rozporządzenia oraz § 23 ust. 4 i 6 regulaminu studiów) oraz przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.) poprzez nieznajdujące podstawy prawnej stwierdzenie, że należy jej odmówić przyznania zawnioskowanego świadczenia z uwagi na jej sytuację materialną i otrzymywanie stypendium z innego źródła, a także poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i oparcie decyzji na okolicznościach, które nie powinny mieć znaczenia przy jej podjęciu. Przechodząc do rozpoznania istoty sprawy po raz wtóry, organ wskazał, że okoliczności sprawy, o których miał wiedzę także z urzędu, zostały ustalone a następnie rozpatrzone w sposób wyczerpujący, a niekwestionowany stan faktyczny dawał podstawy do podjęcia zaskarżonej decyzji. Podał również, że wymogi wynikające z § 13 rozporządzenia należy traktować jako warunek umożliwiający przyznanie stypendium, nie zaś jak okoliczność statuującą obowiązek jego przyznawania. Jest to bowiem świadczenie o charakterze uznaniowym, a więc organ nie ma obowiązku jego przyznania, nawet jeśli strona spełnia wszystkie wymagane do tego warunki. Stypendium przyznaje się bowiem odpowiednio do posiadanych środków, kierując się przyjętymi zasadami, ustaloną praktyką oraz rekomendacją doktoranckiej komisji stypendialnej. Ponadto § 15 rozporządzenia, który umożliwia przyznanie stypendium doktoranckiego niezależnie od innych stypendiów, ściśle te świadczenia określa. Nie należy jednak do nich stypendium pobierane przez skarżącą, które ma związek z odbywanymi studiami i wykonywaną pracą naukową. W takiej sytuacji – zdaniem organu – istniały przesłanki do odmownego załatwienia złożonego przez skarżącą wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła wydanej decyzji naruszenie: ← art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie podjęcie wszelkich niezbędnych czynności, zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie przeprowadzenie żadnych dowodów w sprawie i oparcie rozstrzygnięcia na podstawie okoliczności, które nie powinny mieć znaczenia przy podejmowaniu tego typu decyzji, z całkowitym pominięciem okoliczności mających znaczenie w sprawie, w zakresie których organ nie poczynił żadnych ustaleń, a więc przesłanek wynikających z § 13 i § 15 rozporządzenia oraz z § 23 ust. 4 regulaminu studiów; ← § 13 i § 15 rozporządzenia oraz § 23 ust. 4 regulaminu studiów poprzez błędną ich wykładnię i uznanie, że wbrew przywołanym przepisom, skarżącej należy odmówić przyznania stypendium doktoranckiego z uwagi na fakt otrzymywania środków finansowych z innych źródeł, podczas gdy wskazane regulacje jednoznacznie podają, że podstawy odmowy przyznania stypendium doktoranckiego nie może stanowić fakt uzyskiwania przez doktoranta dochodów z innych źródeł ani w ogóle jego sytuacja materialna. W uzasadnieniu skarżąca rozwinęła treść podniesionych zarzutów oraz wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej w pierwszej instancji oraz orzeczenie, że decyzje te nie mogą być wykonane, ewentualnie o uwzględnienie skargi i zmianę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej w pierwszej instancji poprzez przyznanie stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2018/2019. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko oraz wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie od skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została podjęta zgodnie z obowiązującym prawem i na podstawie należycie ustalonych okoliczności faktycznych. Podstawę materialną wydanej decyzji stanowił art. 200 ust. 1 u.p.s.w., zgodnie z którym uczestnik studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Warunki przyznania tego świadczenia zostały szczegółowo wskazane w § 13 ust. 2 rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich, a także w § 23 ust. 4 regulaminu studiów doktoranckich w A i obejmują: terminową realizację programu studiów doktoranckich, zaangażowanie w realizacji badań naukowych i prowadzeniu zajęć dydaktycznych oraz znaczące postępy w pracy naukowej i przygotowaniu rozprawy doktorskiej w rok akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego. W tym miejscu należy zaznaczyć, że normą zezwalającą organom uczelni wyższych i innych jednostek naukowych na dalsze stosowanie przepisów ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, a co za tym idzie także i przepisów przywołanego rozporządzenia wykonawczego, jest art. 184 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669), dopuszczający możliwość przyznawania stypendiów doktoranckich do dnia 30 kwietnia 2019 r. na zasadach dotychczasowych. Nie budziło wątpliwości, że decyzja w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że uzyskanie stypendium jest uprawnieniem, a nie prawem podmiotowym, o czym świadczy wyraz "może". Użycie wyrazu "może" oznacza możliwość, a nie obowiązek przyznania stypendium. Zatem spełnienie przesłanek z § 13 rozporządzenia nie jest równoznaczne z automatycznym uwzględnieniem żądania w tej materii (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 1765/12 – dostępny w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu). Wskazany charakter rozstrzygnięcia determinuje zakres kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny, albowiem rozstrzygnięcia bazujące na uznaniu administracyjnym badane są wyłącznie pod kątem tego, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji. Przy czym w przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie tego, czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 343/17). Zdaniem Sądu, organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego w niniejszej sprawie, gdyż na podstawie prawidłowo ustalonych okoliczności faktycznych wydał wyczerpująco uzasadnioną decyzję. Na aprobatę zasługuje w szczególności jego stanowisko, że stypendium doktoranckie ma na celu wsparcie doktoranta w procesie jego kształcenia i rozwoju naukowego poprzez dostarczenie mu środków utrzymania. Skoro jednak posiada on już takie środki z innego źródła, ale związanego z prowadzoną przez siebie pracą naukową i zgodnego z profilem działalności danej jednostki naukowej, to trudno nie zgodzić się z twierdzeniem, że konieczność przyznania dodatkowego świadczenia pieniężnego nie zachodzi. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że stypendium pobierane przez stronę w ramach programu naukowego [...] zostało jej przyznane na dłuższy okres czasu (54 miesiące począwszy od października 2015 r.) oraz w większej wysokości (3000 złotych) aniżeli stypendium doktoranckie. Skarżąca znajduje się zatem w stosunkowo lepszym położeniu niż pozostali doktoranci, którym zostały przyznane stypendia. Nie bez znaczenia był również podniesiony przez organ argument o konieczności racjonalnego gospodarowania środkami publicznymi przeznaczonymi na stypendia. W takiej sytuacji decyzja o odmowie przyznania skarżącej stypendium doktoranckiego była przekonująca i należycie uzasadniona. Odnosząc się zarzutów natury procesowej należy podkreślić, że Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3. Jak już wspomniano, ustalenia faktyczne przeprowadzone przez organ zostały dokonane prawidłowo, choć trzeba w tym miejscu podkreślić, że miały one uproszczony charakter. Związane to było jednak nie z wadliwością czynności dowodowy, ale ze specyfiką prowadzonego postępowania, opierającego się zasadniczo na analizie przedłożonego wniosku oraz informacji znanych organowi z urzędu. Nie było zatem potrzeby dokonywania innych czynności procesowych, w tym także i tych, których przedmiotem była ocena sytuacji pozostałych doktorantów. Poza tym fakt pobierania przez doktorantów innego rodzaju stypendiów został wzięty przez organ pod uwagę z urzędu, o czym świadczy znajdujący się w aktach sprawy protokół z posiedzenia Doktoranckiej Komisji Stypendialnej w dniu 26 września 2018 r. Skutkiem tego skarżąca nie była jedynym doktorantem, który nie otrzymał zawnioskowanego stypendium. Nie były również trafne zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego (§ 13 i 15 rozporządzenia oraz § 23 pkt 4 regulaminu studiów). Określone wskazanymi przepisami wymogi do przyznania stypendium doktoranckiego należy bowiem traktować jako warunek umożliwiający w ogóle ubieganie się o tego rodzaju świadczenie, a nie jako gwarancję jego otrzymania. Wynika to bowiem z istoty decyzji uznaniowej, która – jak już to wskazano – pozwala nie przyznać określonego uprawnienia z uzasadnionych powodów nawet w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnia wszystkie wymagane przesłanki. Na przeszkodzie takiemu rozstrzygnięciu nie stała regulacja § 15 ust. 2 rozporządzenia, która umożliwia przyznanie stypendium doktoranckiego niezależnie od pobierania innego rodzaju świadczeń m.in. stypendium naukowego, stypendium za wybitne osiągnięcia, wsparcia materialnego dla studentów. Problem jednak w tym, że wymieniony w § 15 rozporządzenia katalog innego rodzaju świadczeń nie mających wpływu na przyznanie stypendium doktoranckiego ma charakter zamknięty i nie zawiera stypendium pobieranego przez skarżącą w ramach programu [...]. Reasumując należało stwierdzić, że organ rozpatrzył niniejszą sprawę prawidłowo i bez przekroczenia granic uznania administracyjnego, trafnie stosując powołane przepisy prawa materialnego i procesowego. Na ich podstawie doszedł zaś do zasadnego wniosku, że wobec pobierania stypendium z innego źródła, niewymienionego w § 15 ust. 2 rozporządzenia, żądanie przyznania stypendium doktoranckiego nie zasługuje na uwzględnienie. Stąd też Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił w całości wniesioną skargę, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku. Odnosząc się z kolei do wniosku pełnomocnika organu o zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, należy jedynie wskazać, że koszty takie – w myśl art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a – przysługują wyłącznie stronie skarżącej i tylko w sytuacji kiedy skarga została uwzględniona.