III OSK 1714/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 6 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 469/19 oddalającego skargę w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów postanawia: umorzyć postępowanie sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 469/19 oddalił skargę Z.K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Z.K. Pismem z dnia [...] lipca 2021 r. organ zawiadomił o śmierci skarżącego kasacyjnie. W dniu [...] sierpnia 2021 r., Urząd Stanu Cywilnego w P. nadesłał odpis skrócony aktu zgonu skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie śmierci strony w toku postępowania sądowoadmnistracyjnego ustawodawca określił dwa możliwe kierunki procedowania przez sąd, o których stanowi art. 124 § 1 pkt 1 i art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) W obu przypadkach działanie sądu następuje z urzędu. Uregulowanie to ma także zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (zob. art. 193 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego. Wyjątek od tej zasady określa art. 124 § 3 P.p.s.a. wskazujący, że nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W sytuacji takiej nie dochodzi do następstwa procesowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym będącego skutkiem następstwa prawnego wynikłego ze śmierci strony. W przypadku tym zastosowanie znajduje bowiem art. 161 § 1 pkt 2 P.p.s.a., który stanowi, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Z powyższego wynika, że kierunek procedowania przez sąd administracyjny po powzięciu informacji o śmierci strony zależy od oceny, czy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, czy też nie. Sukcesja procesowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym może mieć bowiem miejsce wyjątkowo, gdy przedmiotem postępowania są prawa i obowiązki, które mogą przechodzić i przeszły na inne osoby w związku ze śmiercią strony. Zasadą na gruncie prawa administracyjnego jest bowiem brak klasycznej sukcesji pod tytułem ogólnym, charakterystycznej dla prawa cywilnego. Przejście praw i obowiązków publicznoprawnych jest możliwe wyłącznie, albo gdy prawo materialne wprost wskazuje podmioty, na które przechodzą prawa i obowiązki będące przedmiotem konkretnej sprawy administracyjnej, albo gdy podmioty te uda ustalić się na podstawie charakteru konkretnej sprawy, tj. gdy sprawa nie dotyczy praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłą. W niniejszym postępowaniu przedmiotem postępowania jest orzeczenie w przedmiocie wyłączenia stosowania określonych przepisów względem osoby pełniącej służbę na rzecz totalitarnego państwa, a zatem akt administracyjny, który pozostaje w ścisłym związku z osobą skarżącego kasacyjnie, kształtując wyłącznie jego indywidualną sytuację. Akt ten odnosi się bezpośrednio do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. Przymiot strony w tym postępowaniu może mieć podmiot określony ze względu na swoje cechy osobiste. Przedmiot tego postępowania nie dotyczy również bezpośrednio praw majątkowych tej osoby. Zatem, wobec śmierci skarżącego kasacyjnie - skoro wskazany wyżej przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego - skarga kasacyjna nie mogła być rozpoznana, a postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 w zw. z art. 193 P.p.s.a., należało umorzyć.