IV SA/Wr 538/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (spr.) Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Protokolant: referent Krzysztof Erbel po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokat M. W.-K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 23 % VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. - po rozpatrzeniu odwołania strony skarżącej D. C. od wydanej z upoważnienia Prezydenta W. decyzji Zastępcy Kierownika Zespołu [...] Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., z dnia [...] lipca 2018 r. ([...]), odmawiającej przyznania zasiłku celowego na zakup leków, żelazka, na opłaty mieszkaniowe, w tym opłacenie wody, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 39 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.) - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył, że skarżąca pismem z dnia [...] lipca 2018 r. zwróciła się do organu pierwszej instancji z prośbą o dofinansowanie zakupu leków, zakupu żelazka oraz opłacenie wody. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i posiadanej dokumentacji organ ten ustalił, że wnioskodawczyni jest [...]-letnią samotną osobą z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na stałe. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe oraz nie ma najbliższej rodziny. Jej dochód za czerwiec 2018 r. wynosił łącznie [...] zł (tj. świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł). Po dokonaniu tych ustaleń opisaną decyzją organ pierwszej instancji odmówił jednakże przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej - wynoszącego 634 zł. W odwołaniu zaś od tej decyzji strona podniosła m.in., że jest niepełnosprawną głuchoniemą osobą, która wymaga ciągłego leczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie podkreśliło, że rolą pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 powołanej na wstępie ustawy o pomocy społecznej). Realizując swe zadania organy pomocy społecznej mają możliwość przyznawania świadczeń pieniężnych, a jednym z nich jest zasiłek celowy, który może być udzielony na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej (art. 39 ust. 1 powołanej ustawy). Prawo do bezzwrotnych świadczeń pieniężnych, w tym również do zasiłku celowego, przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kwot wymienionych w art. 8 ust. 1, przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wskazanych w art. 7 pkt 2 - 15 powołanej ustawy, takich jak np. sieroctwo, bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zgodnie zaś z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1058), kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 634 zł, a dla osoby w rodzinie - 514 zł. W ocenie organu odwoławczego z akt rozpatrywanej sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca nie spełnia wymienionego kryterium dochodowego, a w tym wypadku rozstrzygnięcie ma charakter związany. Nie ma zatem możliwości wydania decyzji o przyznaniu zasiłku celowego. W skardze strona skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności lub uchylenie decyzji. Na poparcie skargi argumentowała, że jest osobą niepełnosprawną, głuchoniemą od urodzenia, wymagającą ciągłego leczenia, co udokumentowała w toku postępowania. Według skarżącej w jej sytuacji zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, pozwalający na przyznanie zasiłku celowego. W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2018 r. poz.1302 ze zm.; zwana dalej w skrócie "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W razie stwierdzenia braku naruszeń prawa a wobec tego nieuwzględnienia skargi – sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a) W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym kontekście stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem nie doszło do naruszenia prawa procesowego lub materialnego. Przedmiotem zaskarżenia jest ostateczna decyzja odmawiająca stronie skarżącej przyznania zasiłku celowego na mocy art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.; zwana również dalej w skrócie "ustawą"). Zgodnie z art. 39 tej ustawy – w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). W przepisie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy postanowiono jednakże, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty tak zwanego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Generalnie kryteria dochodowe podlegają weryfikacji co 3 lata (art. 9 ust. 1 ustawy) i w stanie prawnym sprawy według § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058) omawiane kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej stanowi kwotę 634 zł. Jak zatem wynika z zacytowanych przepisów - ustawodawca co do zasady, to jest poza wyjątkami określonymi w art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, uzależnił przyznanie świadczeń z tytułu pomocy społecznej od wysokości uzyskiwanego przez wnioskodawcę dochodu, wprowadzając swoiste ograniczenie w postaci tak zwanego kryterium dochodowego. W rozpatrywanej sprawie organy prawidłowo ustaliły, co zresztą nie jest w ogóle kwestionowane przez stronę skarżącą i co znajduje odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy, że prowadzi ona samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe, a zatem jest osobą samotnie gospodarującą według art. 6 pkt 10) ustawy i osiąga dochody miesięczne z tytułu świadczenia emerytalnego oraz zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości przekraczającej obowiązujące dla osoby samotnie gospodarującej kryterium dochodowe. W tej sytuacji orzekające w sprawie organy nie mogły na podstawie przepisu art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy przyznać stronie skarżącej zasiłek celowy. Trafnie organ odwoławczy podniósł, że rozstrzygnięcie w takiej sytuacji ma charakter związany, albowiem komentowany przepis prawa wyklucza zaspokojenie żądania strony z racji niespełnienia wymogu ustawowego. Odstępstwo od warunku zachowania kryterium dochodowego zostało przewidziane między innymi (jak wynika z powołanego wyżej art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy) w art. 41 ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Należy zauważyć, że wniosek skarżącej – z powodu ustalenia, że zostało przekroczone kryterium dochodowe - został prawidłowo rozpatrzony również i na gruncie przywołanego przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, lecz w odrębnym postępowaniu. W kwestii bowiem, czy skarżącej można przyznać specjalny zasiłek celowy na podstawie tego właśnie przepisu, organy rozstrzygnęły w decyzjach: organu pierwszej instancji z [...] lipca 2018 r. ([...]) oraz w postępowaniu odwoławczym - z [...] września 2018 r. ([...]). Legalność tych orzeczeń została skontrolowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku zapadłym w dniu 11 czerwca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 537/18. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę w całości na mocy art. 151 p.p.s.a. Zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu zasądzono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).