I SA/Gl 18/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant specjalista Katarzyna Kot, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 r. oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej Kolegium lub SKO), działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1, art. 144 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r., poz. 800, ze zm.; dalej O.p) - po rozpatrzeniu odwołania M. K. (dalej podatnik lub strona skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. Nr [...] w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2014 r. - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż ww. decyzją z dnia [...] r. organ I instancji ustalił podatnikowi wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2014 r. w wysokości [...] zł. Odwołanie od tej decyzji podatnik złożył w piśmie z dnia 26 września 2018 r. Wskazał na swoją trudną sytuację życiową i finansową oraz wniósł o uchylenie decyzji i umorzenie podatku. Rozpatrując sprawę po wniesieniu odwołania Kolegium wskazało, iż podatek od nieruchomości został uregulowany w ustawie z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 849, ze zm. - dalej u.p.o.l.). Zgodnie tą ustawą w brzmieniu obowiązującym w 2014 r. podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie wynika z umowy zawartej z właścicielem. Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości (art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a). Podatek od nieruchomości na rok podatkowy od osób fizycznych, z zastrzeżeniem ust. 11, ustala w drodze decyzji organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia przedmiotów opodatkowania (art. 6 ust. 7 zd. 1). Opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają następujące nieruchomości lub obiekty budowlane: 1) grunty; 2) budynki lub ich części; 3) budowle lub ich części związane z prowadzeniem działalności gospodarczej (art. 2 ust. 1). Z kolei podstawę opodatkowania stanowi: 1) dla gruntów - powierzchnia; 2) dla budynków lub ich części - powierzchnia użytkowa (art. 4 ust. 1 u.p.o.l.). Na podstawie art. 5 u.p.o.l. rada gminy ustala stawki podatku od nieruchomości w granicach maksymalnym stawek wskazanych w tym przepisie. Z akt sprawy wynika, iż postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. o sygn. akt [...] stwierdzono, że M. K. nabył spadek po matce H. K., zmarłej w dniu [...] r., w skład którego weszła własność lokalu przy ul. [...] oraz związane z nim pomieszczenie piwniczne i udział w gruncie. Orzeczenie to uprawomocniło się z dniem [...] r. Pismem z dnia 21 marca 2018 r. podatnik zwrócił się do organu I instancji o wydanie decyzji w zakresie podatku od nieruchomości za rok 2017 r. i 2018 r. w związku z uprawomocnieniem się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej matce. Postanowieniem z dnia [...] r. wszczęte zostało postępowanie podatkowe. W dniu 30 sierpnia 2018 r. podatnik złożył po raz pierwszy informację podatkową, wykazując do opodatkowania powierzchnię [...] m2 budynku mieszkalnego i [...] m2 gruntu. Organ podatkowy ustalił zgodność tych danych z posiadanymi danymi i wymierzył na ich podstawie wysokość zobowiązania podatkowego. W odwołaniu podatnik nie podważał przedmiotu, podstawy ani stawki opodatkowania, lecz wskazał na swoją trudną sytuację życiową i wniósł o umorzenie podatku. Po analizie stanu prawnego i faktycznego Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Brak złożenia informacji podatkowej w terminie umożliwił wymiar podatku pięć lat wstecz w myśl art. 68 § 2 pkt 1 O.p. Przedmiot, podstawa i stawka podatku zostały ustalone prawidłowo, a także zgodnie z zadeklarowanymi danymi. W konsekwencji decyzję należało utrzymać w mocy na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 O.p. Odnosząc się z kolei do stanowiska strony Kolegium wyjaśniło, że sytuacja życiowa podatnika nie wpływa na wymiar podatku i nie podlega rozpatrzeniu w niniejszym postępowaniu. Jednakże na podstawie art. 67a §1 O.p. organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: a) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek lub b) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Podatnik może więc zwrócić się do organu I instancji z odrębnym wnioskiem o zastosowanie ulgi, przedstawiając i dokumentując swoją sytuację życiową. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach podatnik zaskarżył decyzję odwoławczą w całości, wniósł o jej uchylenie i umorzenie postępowania podatkowego. Zarzucił organowi błędne ustalenie stanu faktycznego co do przedmiotu i podstawy opodatkowania. Podniósł w tym zakresie, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po matce uprawomocniło się z dniem [...] r. a to oznacza, że w dniu [...] r. nie był jeszcze spadkobiercą. Zatem w dacie wydania zaskarżonej decyzji ([...] r.) upłynął już 36 miesięczny termin do wydania decyzji i nastąpiło przedawnienie podatku za 2014 r. Ponadto organ podatkowy nie otrzymał od skarżącego informacji podatkowej za 2014 r. co skutkowało brakiem rozliczenia podatku za ten rok. Dodatkowo skarżący zwrócił uwagę na brak środków, stwierdził, że utrzymuje się wyłącznie z "żebractwa po kościołach". Jak wskazał, od 2009 roku nie jest zameldowany pod wskazanym w skardze adresem, pod którym znajduje się opodatkowany lokal. Do skargi załączył kserokopię poświadczenia wymeldowania z pobytu stałego z którego wynika, że przy ul. [...] w B. był zameldowany na pobyt stały od 16 września 2011 r. do 26 kwietnia 2017 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie w dniu 12 czerwca 2019 r. pełnomocnik z urzędu poparł skargę wniesioną osobiście przez skarżącego. Dodatkowo podniósł, iż w jego ocenie skarżący w odwołaniu w istocie nie kwestionował zasadności wymiaru podatku, a powołując się na swoją trudną sytuację życiową i materialną wnosił o jego umorzenie. Tymczasem organ, zamiast zwrócić się do strony o wyjaśnienie czego dotyczy żądanie, błędnie zakwalifikował wniosek i nie zainicjował postępowania w przedmiocie udzielenia ulgi, co powinno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Kontroli Sądu podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r., ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego skarżącego w podatku od nieruchomości za 2014 r. w kwocie [...] zł. Spór w niniejszej sprawie koncentruje się w istocie wokół możliwości opodatkowania lokalu mieszkalnego i związanego z nim udziału w gruncie za 2014 rok. Skarżący utrzymuje bowiem, że przedmiotowy lokal nabył w spadku po matce dopiero z dniem uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego o stwierdzeniu nabycia spadku (tj. w dniu [...] r.), a co za tym idzie w 2014 r. nie był jeszcze spadkobiercą. Zarzuca również, że organy podatkowe nie były władne wydać decyzję ustalającą po upływie 36 miesięcy albowiem zobowiązanie podatkowe za 2014 rok przedawniło się. Zwraca nadto uwagę na swoją trudną sytuację życiową i materialną. Z kolei według organu odwoławczego, wobec niezłożenia w terminie informacji podatkowej, możliwe było wydanie decyzji ustalającej wymiar podatku za 5 lat wstecz - zgodnie z treścią art. 68 § 2 pkt 1 O.p. Organ stwierdził także, że nabycie spadku nastąpiło z chwilą śmierci spadkodawczyni, a nie uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego. Poza sporem pozostaje natomiast przedmiot i podstawa opodatkowania, które ustalone zostały na podstawie informacji samego skarżącego. Przystępując do rozpoznania sprawy powołać należy na wstępie treść art. 922 § 1 i § 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1145 -dalej K.c.), zgodnie z którym przez spadkobranie należy rozumieć przejście praw i obowiązków majątkowych zmarłego z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Na spadek składa się ogół praw i obowiązków należących do zmarłego w chwili jego śmierci, które ze swej istoty mogą przejść na jego następców prawnych. W myśl art. 924 K.c. spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. Nabycie spadku w chwili jego otwarcia następuje bez żadnej aktywności ze strony spadkobiercy, czy też sądu. Orzeczenie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku potwierdza jedynie nabycie spadku przez spadkobiercę (art. 1025 § 1 K.c.), które - stosownie do 925 K.c. - nastąpiło już wcześniej, z chwilą otwarcia spadku. Od chwili otwarcia spadku spadkobierca może samodzielnie objąć spadek we władanie. Tym samym data wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie ma wpływu na datę nabycia spadku przez spadkobiercę. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku pełni funkcję dowodu urzędowego stwierdzającego tytuł prawny spadkobiercy do nabytych w drodze spadku przedmiotów majątkowych i w tym zakresie legitymuje spadkobiercę wobec osób trzecich, które nie roszczą sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia (art. 1027 K.c.). Uzyskanie zatem takiego postanowienia nie stanowi materialnoprawnej przesłanki nabycia praw do spadku. Moment nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych należy zatem ustalać w oparciu o regulacje wynikające z ustawy Kodeks cywilny. Jak wskazuje się w orzecznictwie, prawo polskie łączy nabycie praw i obowiązków wchodzących w skład spadku ze zdarzeniem, jakim jest śmierć spadkodawcy. Nabycie to nie jest uzależnione ani od złożenia przez spadkobiercę oświadczenia o przyjęciu spadku, ani od uzyskania przez niego orzeczenia odpowiedniego organu państwowego. Wejście przez spadkobiercę w ogół praw i obowiązków zmarłego następuje z mocy prawa. Skutek ten ma miejsce także w sytuacji, gdy spadkobierca nie ma świadomości, że nastąpiła śmierć spadkodawcy i nabył on spadek (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...]). Z powyższych względów błędna jest argumentacja skarżącego zmierzająca do wykazania, że nabył on lokal mieszkalny w drodze dziedziczenia dopiero z dniem uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej matce. Nabycie nastąpiło bowiem w dniu [...] r. tj. z chwilą śmierci spadkodawczyni. Z tą datą wiąże się również powstanie obowiązku podatkowego skarżącego w przedmiocie podatku od nieruchomości. Odnosząc się do dalszych zarzutów skargi wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 u.p.o.l. obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające powstanie tego obowiązku. Przez "okoliczności uzasadniające powstanie obowiązku podatkowego" odczytywane na tle art. 3 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, rozumieć należy zdarzenie prawne polegające na nabyciu własności do opodatkowanej nieruchomości. Nabycie prawa własności pociąga zatem za sobą przypisanie z mocy prawa nabywcy własności statusu podatnika podatku od nieruchomości na zasadach określonych ustawą o podatkach i opłatach lokalnych. Z kolei w myśl art. 6 ust. 6 u.p.o.l., osoby fizyczne, z zastrzeżeniem ust. 11 (który w sprawie nie ma zastosowania), są obowiązane złożyć właściwemu organowi podatkowemu informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych, sporządzoną na formularzu według ustalonego wzoru, w terminie 14 dni od dnia wystąpienia okoliczności uzasadniających powstanie albo wygaśnięcie obowiązku podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości lub od dnia zaistnienia zdarzenia, o którym mowa w ust. 3. Powinność wypełnienia informacji przez osobę fizyczną postaje zatem w przypadku ziszczenia się przesłanek warunkujących powstanie lub zmianę obowiązku podatkowego. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wywiązał się z obowiązku poinformowania organu podatkowego o zmianie mającej wpływ na wymiar podatku od nieruchomości. Pierwszą informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych złożył on bowiem dopiero w dniu 30 sierpnia 2018 r., w odpowiedzi na powtórne wezwanie organu podatkowego (po raz pierwszy stosowne wezwanie zostało skierowane do podatnika [...] r.). Podkreślenia raz jeszcze wymaga, że na gruncie przedmiotowej sprawy fakt prowadzenia postępowania spadkowego oraz data stwierdzenia nabycia spadku nie mają doniosłości prawnej. O nabyciu spadku, a co za tym idzie - praw do przedmiotów majątkowych wchodzących w jego skład - nie decyduje bowiem moment uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, lecz dzień otwarcia spadku tj. dzień śmierci spadkodawczyni, co wynika z przytoczonych wyżej przepisów K.c. Instytucja stwierdzenia nabycia spadku ma bowiem jedynie charakter deklaratywny i służy stwierdzeniu stanu istniejącego od chwili otwarcia spadku (tak też wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 84/11). Nawet jednak gdyby przyjąć za zasadne twierdzenia skarżącego, że własność nieruchomości lokalowej nabył z dniem [...] r. (czy też obowiązek podatkowy powstał dopiero w tym dniu) to i tak nie dochował on 14 - dniowego terminu do złożenia informacji, o którym mowa w art. 6 ust. 6 u.p.o.l., gdyż złożył ją dopiero po upływie 11 miesięcy od tej daty, na wezwanie organu. W tej sytuacji organ podatkowy władny był do zastosowania art. 68 § 2 pkt 1 O.p., którego wynika wydłużony, 5 letni termin przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej. Przypomnieć należy, iż art. 68 § 1 O.p. stanowi, że zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2, nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. W art. 21 § 1 pkt 2 mowa jest o zobowiązaniu podatkowym powstającym z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania. Zgodnie zaś z art. 68 § 2 O.p., jeżeli podatnik: 1) nie złożył deklaracji w terminie przewidzianym w przepisach prawa podatkowego, 2) w złożonej deklaracji nie ujawnił wszystkich danych niezbędnych do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego, zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w § 1, nie powstaje, pod warunkiem że decyzja ustalająca wysokość tego zobowiązania została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Z przytoczonych przepisów wynika, iż co do zasady prawo organu podatkowego do wydania decyzji konstytutywnej ustalającej zobowiązanie podatkowe przedawnia się, jeśli decyzja ta zostanie doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Od tej zasady zostały ustanowione dwa wyjątki, których wystąpienie wydłuża okres przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe do pięciu lat, przy czym w tym czasie decyzja powinna być nie tylko wydana, ale również doręczona. Termin na wydanie decyzji ustalającej ulega wydłużeniu, gdy podatnik nie złożył deklaracji w terminie przewidzianym w przepisach prawa podatkowego, albo gdy podatnik nie ujawnił w złożonej we właściwym czasie deklaracji wszystkich danych niezbędnych do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego. Są to dwie odrębne przesłanki, zatem wystąpienie jednej z nich skutkuje wydłużeniem terminu przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej podatek. Tym samym zarzuty skargi co do upływu 36 miesięcznego (3 letniego) terminu przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej nie zasługują na uwzględnienie. Sąd nie podziela także argumentacji pełnomocnika skarżącego przedstawionej na rozprawie odnośnie błędnego zakwalifikowania pisma skarżącego. Po pierwsze zostało ono wprost nazwane odwołaniem, ponadto podatnik wnosił w nim o uchylenie decyzji. Zdaniem Sądu, zważywszy przy tym na treść skargi, rozpoznanie odwołania przez organ II instancji leżało w interesie podatnika. Końcowo wskazać należy, iż podatek od nieruchomości ma charakter majątkowy, a jego pobór zależny jest od faktu posiadania nieruchomości. Obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości powstaje niezależnie, jest to podatek obciążający właścicieli nieruchomości, bez względu na sposób w jaki jest ona wykorzystywana i bez względu na ich sytuację materialną. Niemniej jednak, jak trafnie zauważył organ odwoławczy, skarżący w każdym czasie może zainicjować postępowanie w przedmiocie zastosowania ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych na podstawie art. 67a O.p., składając stosowny wniosek i odpowiednio go dokumentując. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) orzekł jak w sentencji.