II SA/Go 254/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi B.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] stycznia 2019r. Nr [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania B.P. prawa do świadczenia w pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad matką E.B.. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1b oraz ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018r., poz. 2220 ze zm., dalej jako u.ś.r.). Organ podał, iż w dniu 19 grudnia 2018 r. B.P. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką E.B. Do wniosku strona załączyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki E.B. Zgodnie z tym dokumentem niepełnosprawność E.B istnieje od 43 roku życia. Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkołę wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Biorąc pod uwagę, iż niepełnosprawność matki wnioskodawczyni powstała w 43 roku życia, to zgodnie z art. 17 ust. 1b świadczenie nie przysługuje. Jednak z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem TK z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny. Na podstawie złożonego przez stronę oświadczenia, mając na uwadze art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ uznał, że strona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawna matką, a zatem spełnia przesłanki art. 17.ust 1 u.ś.r.. W następnej kolejności organ zbadał sprawę pod kątem art. 17 ust 5 u.ś.r., który wymienia negatywne przesłanki i okoliczności wykluczające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. We wniosku o świadczenie pielęgnacyjne B.P. napisała, że matka jest osobą zamężną w związku z tym organ w dniu [...] stycznia 2019r. wezwał stronę do złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji małżonka osoby wymagającej opieki oraz zobowiązał wnioskodawczynię do pełnego wyjaśnienia sytuacji małżonka osoby wymagającej opieki, w tym faktu posiadania orzeczenia o niepełnosprawności oraz jego sytuacji zdrowotnej z uwzględnieniem przesłanek wykluczających możliwość sprawowania opieki nad żoną. W dniu [...] stycznia 2019 r. B.P. zgłosiła się do biura Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej i oświadczyła, że: "Mąż mamy nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ojciec nie ma przeciwskazań zdrowotnych do sprawowania opieki nad matką. Z uwagi na ich nie najlepsze relacje nie chce się opiekować żoną. Pracuje na umowę o pracę i nie zrezygnuje z niej celem sprawowania opieki". Organ stwierdził, że przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować w pierwszej kolejności mąż osoby wymagającej opieki, a więc wystąpiła negatywna przesłanka art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit a u.ś.r., która uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B.P. Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257) - - "k.p.a." i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło ustalony dotychczas stan faktyczny sprawy oraz stwierdziło, że organ I instancji w żaden sposób nie kwestionuje faktu, że matka B.P. wymaga opieki. Z uwagi jednak na fakt, że E.B. pozostaje w związku małżeńskim, a mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest wykluczona możliwości sprawowanie opieki przez męża nad niepełnosprawną żoną. Odwołująca złożyła oświadczenie, z którego wynika, iż mąż E.B. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie ma przeciwskazań zdrowotnych do sprawowania opieki nad niepełnosprawną małżonką. Jednak z uwagi na nie najlepsze relacje małżonków nie chce opiekować się żoną, pracuje na umowę o pracę i nie zrezygnuje z niej celem sprawowania opieki nad małżonką. Zdaniem organu odwoławczego wyjaśnienia złożone przez odwołującą są wiarygodne, jednoznaczne i nie wymagają żadnej interpretacji. Powodem odmowy przyznania odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że mąż E.B. jest w stanie sprawować opiekę nad chorą żoną, ale jak sama odwołująca oświadczyła, z przyczyn subiektywnych, zależnych wyłącznie od niego i od jego woli nie zrezygnuje on z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 r. Wniosła, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, B.P., która zarzuciła naruszenie: 1. prawa materialnego poprzez nieprawidłową wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim wyklucza on możliwość przyznania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, o które ubiega się skarżąca, wyłącznie z tego względu, że osoba nad którą sprawuje ona opiekę pozostaje w związku małżeńskim, choć prawidłowa i dogłębna analiza stanu faktycznego sprawy prowadzi do wniosku, iż charakter więzi i relacji panujących między E.B. a M.B. nie dowodzi trwania między nimi małżeństwa a brak wyroku rozwodowego nie powinien stanowić przeszkody do przyznania świadczenia, 2. art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez brak uznania przez organ II instancji, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych otrzymać prawo prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką skoro jest jej jedynym i wyłącznym faktycznym opiekunem i z tego też względu nie podejmuje pracy zarobkowej. Mając na względzie wskazane zarzuty skarżąca wniosła o: 1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej jej decyzji wydanej z upoważnienia wójta przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej a w konsekwencji przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej względnie o 2. uchylenie decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, 3. zasądzenie od organu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych. W ocenie skarżącej organ dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. opierając się wyłącznie na wykładni językowej, a zdaniem skarżącej konieczne jest odwołanie się do wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu. Podobną wykładnię przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18.11.2015 r., sygn. akt I OSK 1200/14, w którym stwierdził, że "Negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich". Zdaniem skarżącej nie stan cywilny winien determinować przyznanie bądź odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia, a fakt realnego wypełniania bądź nie obowiązków małżeńskich, w tym dostarczania pomocy i sprawowania opieki nad chorym małżonkiem. W niniejszej sprawie małżonkowie żyją w separacji faktycznej od wielu lat, a jedyna osobą faktycznie sprawującą opiekę E.B. jest skarżąca. Matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim tylko w sensie formalno-prawnym, zaś faktycznie nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, mieszkają w osobnych pokojach, a mąż nie pomaga jej w codziennym życiu. Nadto mąż matki około 9 lat temu prawomocnym wyrokiem karnym został skazany za psychiczne i fizyczne znęcanie się nad żoną. Przy tym mąż E.B. jest czynny zawodowo, pracuje na cały etat i nie jest zainteresowany wsparciem żony w pomocy, wyraźnie oświadczając, że pomocy takiej nie będzie świadczył. W konsekwencji w ocenie skarżącej fakt formalnego pozostawania matki skarżącej w związku małżeńskim przy jednoczesnej faktycznej wieloletniej separacji małżonków i braku pomocy ze strony małżonka nie może być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.Dz.U.2017.2188 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz.U.2018.1302 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem oceny Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia w pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad matką, a materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U.2018.2220, dalej jako u.ś.r.) Istota rozpoznawanej sprawy sprowadzała się do oceny dokonanej przez organy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy obu instancji przyjęły, iż ponieważ z brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to nie przysługiwało ono skarżącej, albowiem wymagająca opieki jej matka E.B. pozostaje w związku małżeńskim, a mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze zarzucono, iż organy poprzestały na literalnym brzmieniu 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., a zdaniem skarżącej konieczne jest odwołanie się do wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu, która winna doprowadzić do takiego jego rozumienia, że pozostawanie w związku małżeńskim nie zawsze jest przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie zobowiązanej do alimentacji. Na potwierdzenie tego stanowiska odwołano się w skardze do orzecznictwa. Należy w związku z tym zauważyć, iż w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych, które sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje, chodziło o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek, mimo, że formalnie nie posiadał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie był zdolny tej opieki wykonywać ze względu na swój stan zdrowia czy wiek. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia zatem uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w związku ze sprawowaniem opieki, nawet jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli (por. wyroki NSA z 18 listopada 2015 r., I OSK 1200/14 i z 19 stycznia 2017 r., I OSK 1622/15 oraz wyroki WSA w Białymstoku 11 października 2012 r., II SA/Bk 642/12 i z dnia 4 kwietnia 2013 r. II SA/Bk 987/12, a także wyrok WSA we Wrocławiu z 19 lutego 2015 r., IV SA/Wr 924/14). Także zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny tylko wtedy, gdy małżonek jest w stanie skutecznie opiekę sprawować. Możliwe jest natomiast przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość sprawowania opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawia jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia, zdaniem Sądu, jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między małżonkami, czy też z innych przyczyn np. zdrowy współmałżonek nie chce zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny. Nie jest zatem trafny zarzut skargi naruszenia przepisów postępowania art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. albowiem organy prawidłowo ustaliły, że mąż wymagającej opieki E.B. jest obiektywnie zdolny do sprawowania opieki nad żoną, lecz opieki tej nie sprawuje z przyczyn subiektywnych. Nie było natomiast konieczne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy ustalanie przez organy z jakich konkretnie powodów mąż E.B. odmawia sprawowania nad nią opieki. Nie doszło też w ocenie Sądu do zarzucanego w skardze naruszenia prawa materialnego poprzez nieprawidłową wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a) u.ś.r. Ustawodawca stanowiąc ten przepis wyszedł z założenia, że wobec istnienia związku małżeńskiego małżonkowie mają obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, który wyprzedza obowiązek alimentacyjny innych krewnych. Zatem jeżeli inne osoby, wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chcą zaopiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny pozostającym w związku małżeńskim i w tym celu rezygnują lub nie podejmują pracy zarobkowej, to nie zawsze świadczenie pielęgnacyjne będzie im przysługiwało. W szczególności brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim i nie ma żadnych obiektywnych przeszkód do sprawowania opieki przez współmałżonka, natomiast współmałżonek ten, jak w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, odmawia sprawowania opieki. Zdaniem Sądu żadne dyrektywy wykładni systemowej czy celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie mogą podważyć jasno wyrażonej intencji ustawodawcy, którą było wykluczenie możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest w stanie skutecznie sprawować opiekę. Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.