II SA/Bd 269/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski asesor WSA Katarzyna Korycka (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2019 r. sprawy ze skargi ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił przyznania skarżącej A. C. prawa do: 1) zasiłku rodzinnego od [...] listopada 2018 r. do [...] października 2019 r. na dzieci M. C. i L. C.; 2) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci M. C. i L. .. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że A. C. zamieszkuje wraz z dziećmi w [...] i jest nieaktywna zawodowo, natomiast T. C. jest kierowcą międzynarodowym na terenie krajów objętych koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Tym samym stwierdzono, iż w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ zaznaczył przy tym, że zgodnie z art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm., prawidłowo: t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220, dalej powoływanej jako "uśr"), do zadań wojewody w zakresie świadczeń rodzinnych należy m.in. wydawanie decyzji w przypadku świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, do których to decyzji mają wówczas zastosowanie obok przepisów uśr również przepisy prawa wspólnotowego, tj. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str.1, z późn. zm.; Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72 – dalej powoływane jako "rozporządzenie nr 883/2004") oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1 – dalej powoływane jako "rozporządzenie nr 987/2009"). W związku z tym, Wojewoda w oparciu o art. 13 ww. rozporządzenia stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie właściwe przy wydawaniu decyzji jest ustawodawstwo polskie. Następnie organ wskazał, powołując się przy tym na odpowiednie przepisy uśr, że aby ustalić prawo do wnioskowanych świadczeń rodzinnych w okresie od [...] listopada 2018 r. do [...] października 2019 r. należy odnieść się do dochodu T. C. z tytułu zatrudnienia za rok 2017 – obejmującego podstawowe wynagrodzenie, diety wypłacane w polskiej walucie oraz diety wypłacane w walucie euro - który wyniósł netto [...] zł oraz [...] euro, co po przeliczeniu zgodnie ze średnim kursem euro określonym w obwieszczeniu Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 29 grudnia 2017 r., dało kwotę diet wynoszącą [...] zł. Razem dochód rodziny wyniósł zatem [...] zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny dało kwotę [...]zł miesięcznie, a więc przekraczającą maksymalną kwotę określoną w art. 5 ust. 1 uśr. Ponadto, jak ustalił organ, w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania również art. 5 ust. 3a uśr., bowiem kwota przekroczenia kryterium dochodowego, tj. [...] zł przewyższa maksymalną dopuszczalną kwotę przekroczenia kryterium dochodowego, tj. [...] zł. Pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. skarżąca odwołała się od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę w całości oraz przyznanie wnioskowanych świadczeń na dzieci M. C. i L. C.. Ponadto zarzuciła niewłaściwość organu wydającego zaskarżoną decyzję z uwagi na brak w stanie faktycznym sprawy przesłanek do zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W uzasadnieniu odwołania skarżąca wskazała, iż wbrew twierdzeniom organu I instancji, ojciec dziecka T. C. nie uzyskał dochodu poza granicami Polski, gdyż jest on pracownikiem J. C., prowadzącego firmę w C. , a miejsce wykonywania pracy określone w umowie o pracę to C., [...] ul. [...]. Wskazała, że dla ustalenia, czy w konkretnej sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wnioskodawca musi przekazać informację dotyczącą miejsca zamieszkania rodzica za granicą oraz dane jego pracodawcy. Miejscem zamieszkania ojca dziecka jest zaś S. . Natomiast w sytuacja, w której T. C. jako pracownik - kierowca wyjeżdża poza granice kraju, wykonując polecenie służbowe pracodawcy tj. przewożąc towar, nie oznacza, że posiada on miejsce zamieszkania poza granicami Polski czy też że uzyskuje tam dochód. Wykonuje on bowiem polecenia służbowe pracodawcy i przebywa za granicą jedynie w związku i przez czas konieczny do jego wykonania, co ma charakter podróży, a nie pobytu połączonego z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy. Wobec tego, jak wskazała skarżąca, kierowcy transportu międzynarodowego nie można uznać za osobę przebywającą czasowo za granicą. Tym samym, w jej ocenie, organem właściwym do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie jest Ośrodek Pomocy Społecznej w S. . Skarżąca wskazała ponadto na nieprawidłowość polegającą na niesłusznym zaliczeniu przez organ I instancji do dochodu rodziny diety z tytułu podróży zagranicznej otrzymywanej przez małżonka pracującego jako kierowca. Podniosła, iż zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. c uśr w zw. z § 13 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 167), w przypadku otrzymania diet do dochodu rodziny nie wlicza się ich faktycznej wysokości, a wysokość ryczałtową. Zdaniem skarżącej, organ I instancji wyliczając zatem dokładnie kwotowo otrzymane przez T. C. diety naruszył prawo, gdyż działał bez podstawy prawnej. Ponadto, podkreśliła, iż diety z tytułu zagranicznych podróży służbowych nie są wynagrodzeniem za pracę, a rekompensatą zwiększonych kosztów wyżywienia, nie powiększają one dochodu rodziny i w związku z tym, nie mogą być one uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego. Diety te, jak wskazała, nie stanowią dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 uśr, bowiem taką kwalifikacją mogą być objęte jedynie należności ze stosunku pracy osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą, co nie znajduje zastosowania w przypadku diet otrzymywanych przez kierowców transportu międzynarodowego. Wykonując polecenie służbowe, kierowcy przebywają bowiem za granicą, jedynie w związku i przez czas konieczny do jego wykonania i nie można uznać ich za osoby przebywające czasowo za granicą, a jedynie za wykonujące polecenia służbowe pracodawcy. Ponadto skarżąca wskazała, iż istotnym jest, że T. C. nigdy nie był oddelegowany do pracy za granicą, a jedynie odbywał podróże służbowe na polecenie pracodawcy. Błędne, w jej uznaniu, było wobec tego również przyjęcie przez organ, iż T. C. osiągnął dochody poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz przeliczenie ich na podstawie średniego kursu walut obcych. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w T. decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ odwoławczy – powołując się na przepisy art. 23a uśr – wskazał, iż z akt sprawy wynika, że T. C. jest pracownikiem wykonującym pracę najemną poza granicami Polski i w związku z tym wydany został druk A1, tj. zaświadczenie o ustawodawstwie dotyczące zabezpieczenia społecznego mającego zastosowanie do osoby uprawnionej, wystawiony na podstawie art. 11-16 rozporządzenia nr 883/2004. Mając na uwadze, iż zaświadczenie to uprawnia m.in. do ubiegania się o prawo do świadczeń rodzinnych na terenie państw członkowskich, organ II instancji uznał, iż w przedmiotowej sprawie występują przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organem właściwym w odniesieniu do spraw, w których zachodzi koordynacja systemów zabezpieczania społecznego, jest natomiast wojewoda. Zatem w uznaniu SKO, w przedmiotowej sprawie Wojewoda [...] był organem właściwym. Ponadto SKO wskazało, że mąż skarżącej zatrudniony jest jako kierowca przez polskiego pracodawcę i wykonuje pracę w kraju z możliwością delegowania poza granice Polski, jest pracownikiem wykonującym pracę najemną w dwóch lub w kilku państwach członkowskich i z tego tytułu uzyskuje dochód w postaci wynagrodzenia i diet. Jak zaznaczył organ II instancji, dochodem rodziny w przedmiotowej sprawie jest zatem dochód męża osiągnięty w roku bazowym włącznie z dietą. Wskazał przy tym, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że diety wypłacone kierowcy transportu międzynarodowego zaliczają się do należności, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. c triet 10 uśr - a zatem do dochodu - jako uzyskane w ramach stosunku pracy i w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju. Podnosi się też w nim, że skoro wolą ustawodawcy było, aby przy ustalaniu prawa do świadczeń brano pod uwagę dochody ze wszystkich źródeł, w tym także niepodlegających obowiązkowi podatkowemu, to pojęcie "należności ze stosunku pracy (...) osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" należy traktować równie szeroko, przyjmując, iż są to wszystkie uzyskiwane przez pracownika w ramach stosunku pracy płatności. Mając powyższe na uwadze, organ po przeliczeniu dochodu rodziny skarżącej wskazał, iż dochód ten na osobę w rodzinie wynosi [...] zł, zaś kwota ta przekracza kryterium dochodowe przewidziane w art. 5 ust. 1 uśr oraz uniemożliwia zastosowanie w sprawie art. 5 ust. 3a uśr. Zasadnym było zatem, w uznaniu organu II instancji, odmówić skarżącej przyznania wnioskowanych świadczeń. Na powyższą decyzję SKO skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego w postaci: a) art. 23a i art. 3 uśr, a tym samym uniemożliwienie skarżącej nabycia prawa do wnioskowanych świadczeń na córki M. C. i L. C., poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy; b) art. 21 ust. 1 uśr poprzez zastosowanie w stanie faktycznym sprawy przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; c) art. 20 ust. 2 uśr poprzez błędne zastosowanie, gdyż organem właściwym do załatwienia przedmiotowej sprawy jest Ośrodek Pomocy Społecznej w S. , a nie Wojewoda [...]; 2. naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 7, art. 77, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej powoływanej jako "kpa") poprzez niedopełnienie obowiązku dokonania dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; b) naruszenie art. 136 kpa poprzez nieprzeprowadzenie przez organ II instancji uzupełniającego postępowania wyjaśniającego; c) rażące naruszenie zasady legalności działania organów administracji z art. 6 kpa, zasady pogłębiania zaufania obywateli do państwa z art. 8 kpa, zasady przekonywania obywateli z art. 11 kpa. W związku z powyższym skarżąca wniosła: - o zmianę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, poprzez przyznanie prawa do wnioskowanych świadczeń, zarządzenie wypłaty skarżącej należnego zasiłku rodzinnego za okres od [...] listopada 2018 r. do [...] września 2019 r. i zasądzenia wypłaty ustawowych odsetek od zaległości począwszy od dnia wniesienia skargi do dnia zapłaty, - ewentualne o uchylenie decyzji organów I i II instancji w zaskarżonym zakresie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podtrzymała argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a ponadto wskazała, iż SKO nie odniosło się w przeważającej części do podniesionych przez nią zarzutów wyszczególnionych w odwołaniu, m.in. do zarzutu naruszenia prawa przez dokładne kwotowe wyliczenie diet T. C.. Skarżąca podniosła także, że w jej uznaniu, SKO błędnie ustaliło, iż w przedmiotowej sprawie zastosowanie powinny mieć przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, podkreślając przy tym, że wszyscy członkowie rodziny C. mają miejsce zamieszkania w Polsce, a miejscem świadczenia pracy T. C. są C.. Zaznaczyła też, że samo zaświadczenie A1 nie daje możliwości ubiegania się o prawo do świadczeń rodzinnych innym kraju państw członkowskich. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa"), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2019 r., utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2018 r., którą to odmówiono skarżącej przyznania na okres od [...] listopada 2018 r. do [...] października 2019 r. zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci M. i L. C. z powodu nie spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 uśr i nie spełnienia warunku dotyczącego dopuszczalnej kwoty przekroczenia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 3 w zw. z ust. 3a uśr. W sprawie skarżąca zakwestionowała właściwość organu wydającego decyzję (Wojewody [...]) opartą na uznaniu, że w sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także sposób ustalenia dochodu rodziny w związku z doliczeniem do niego diet męża skarżącej z tytułu podróży zagranicznej. W związku z tym, iż zarzut dotyczący właściwości organu jest zarzutem dalej idącym, należało w pierwszej kolejności odnieść się do tej kwestii. Zgodnie z art. 21 uśr., wojewoda jest właściwy do wydania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, gdyż pełni funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej. Stosownie do art. 2 pkt. 15a uśr, przez przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego należy rozumieć rozporządzenie nr 883/2004 oraz rozporządzenie nr 987/2009. W przepisach art. 23a ust. 1-7 uśr, ustawodawca określił zaś, że: - w przypadku, gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie (ust. 1), - w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 2), - przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się w przypadku wyjazdu lub pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 2a), - w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 3), - w przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 21 (ust. 4), - w przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 5), - w przypadku, o którym mowa w ust. 5, wojewoda wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 6), - w przypadku, gdy wojewoda ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego: 1) przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych - w przypadku, o którym mowa w ust. 1; 2) informuje o tym fakcie organ właściwy - w przypadku, o którym mowa w ust. 2 (ust. 7). Z przytoczonych unormowań wynika, że w sytuacji gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza Rzeczypospolitą Polską w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to do wyłącznej kompetencji wojewody (a nie organu właściwego) należy ustalenie czy w danej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 3 w zw. z ust. 1 i 2 uśr). Niemniej tylko ustalenie przez wojewodę, że w danej sprawie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie, przesądza o właściwości rzeczowej wojewody do wydania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego i orzekania w tym zakresie za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych innego państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 4 -6 uśr). Czym innym jest bowiem kompetencja wojewody do zbadania czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a czym innym do wydania decyzji, o których mowa w art. 23a ust. 4, 5 i 6 uśr, które to wydaje się - zgodnie z treścią tych przepisów (art. 23a ust. 4, 5 i 6 uśr) - w następstwie ustalenia że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają w danym przypadku zastosowanie, co wymaga spełnienia przesłanki podlegania ustawodawstwu innego państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (por. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 972/16 – dostępny na stronie www.http//orzeczenia.nsa.gov.pl). Właściwość wojewody do wydania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych wiąże się więc z sytuacją ustalenia, że przybywający poza granicą Rzeczypospolitej Polskiej jest uprawniony do pobierania świadczeń w innym państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywano, że celem stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest wyeliminowanie przypadków kumulacji świadczeń i skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw, a zatem rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm w tym zakresie. Wskazane wyżej akty normatywne prawa unijnego, stanowiąc element porządku prawnego obowiązującego w Polsce, wprowadzają regulacje przeciwdziałające kumulacji świadczeń, tj. pobierania świadczeń rodzinnych na tego samego członka rodziny w tym samym czasie w różnych krajach, poprzez ustalenie zasad pierwszeństwa ustawodawstwa właściwego przy ich przyznawaniu i zasad zawieszania już ustalonych świadczeń. Umożliwiają one jednocześnie ustalenie ustawodawstwa państwa, któremu podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą - zgodnie z art. 11 rozporządzenia nr 883/2004 osoby, do których stosuje się rozporządzenie, podlegają ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1696/18; wyrok NSA z dnia 2 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 390/18 – dostępne na stronie www.http//orzeczenia.nsa.gov.pl). Do kumulacji świadczeń czy zbiegu uprawnień może dojść, gdy osoba przebywająca poza granicami Polski podlega ustawodawstwu innego państwa, jest uprawniona w państwie w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do pobierania świadczenia albo je otrzymuje. Do momentu zaś powstania uprawnienia do świadczenia na terenie innego państwa członkowskiego zastosowanie ma wyłącznie ustawodawstwo polskie (por. ww. wyrok NSA z dnia 2 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 390/18). Tym samym stwierdzić należy, że właściwość wojewody do wydania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego wynika nie tyle z samego ustalenia właściwego ustawodawstwa w ramach stosowania ww. przepisów unijnych, lecz z ustalenia, że w konkretnej sprawie zastosowanie znajdują przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z podleganiem przez osobę ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1 art. 23a uśr, z równoległym nabyciem uprawnień w innym państwie członkowskim w zakresie świadczeń rodzinnych. W realiach niniejszej sprawy właściwość wojewody została uzasadniona tym, iż mąż skarżącej (zamieszkującej wraz z dziećmi w Polsce) jest kierowcą międzynarodowym na terenie krajów objętych koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Dodatkowo organ II instancji wskazał na okoliczność wydania mu zaświadczenia A1 (potwierdzającego podleganie polskiemu ustawodawstwu dotyczącemu zabezpieczenia społecznego). Kluczowe jednak w świetle poczynionych wyżej uwag dla ustalenia organu właściwego do rozpoznania sprawy było nie tylko stwierdzenie faktu wyjazdów ojca dzieci do innego państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów, ale również ustalenie, czy podlegał on ustawodawstwu państwa, o którym mowa w art. 23 ust. 1 uśr w zakresie wnioskowanych świadczeń rodzinnych, czego w sprawie zabrakło. Zdaniem Sądu samo ustalenie, że zostało wydano zaświadczenie A1 nie jest wystarczające do uznania, że mąż skarżącej nabył uprawnienie do pobierania świadczeń w innym państwie, o którym mowa w art. 23 ust. 1 uśr. Dla należytego rozpoznania sprawy i wyjaśnienia kwestii związanych z właściwością Wojewody [...] do wydania decyzji w sprawie przedmiotowym świadczeń rodzinnych, należało więc ustalić czy mąż skarżącej miał uprawnienia do świadczenia w innym państwie. Wymaga to dokładnego prześledzenia treści i sposobu wykonania umowy łączącej męża skarżącej z pracodawcą (w aktach sprawy brak jest nawet przedmiotowej umowy), warunków oraz czasu wykonywania umowy w kraju i poza granicami, charakteru aktywności zawodowej męża skarżącej podczas jego pobytu poza granicami kraju. Poczynienie ustaleń w powyższym zakresie ma niewątpliwie bardzo istotne znaczenie, ponieważ wiąże się z oceną, że w okresie objętym decyzjami członek rodziny osoby uprawnionej w Polsce nabył równolegle uprawnienia w innym Państwie członkowskim, czyli że doszło do zbiegu, kumulacji uprawnień. Takich ustaleń w sprawie zabrakło co stanowi o istotnym naruszeniu przepisów tj. art. 7, art. 77 1 kpa, art. 8 i art. 11 kpa oraz art. 107 § 3 kpa w zw. art. 21, art. 23a uśr. Zdaniem Sądu, opisane nieprawidłowości i konieczność poczynienia kompletnych ustaleń, od których zależeć będzie prawidłowe zastosowanie wobec skarżącej przepisów prawa materialnego, stanowią przesłankę do uchylenia podjętych w sprawie decyzji. Jak bowiem wykazano, dokonana przez organy ocena jest niepełna i wymaga przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego. Ustalenie, że w danej sprawie mają zastosowanie materialne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wiążące się ze zmianą właściwości rzeczowej organu, rodzi obowiązek dla organu wydania decyzji w przedmiocie świadczeń rodzinnych za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w art. 23a ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (por art. 23a ust. 5 i 6 uśr). Wobec powyższego należało przyjąć, że wydanie decyzji bez dokonania właściwych ustaleń, o których mowa wyżej, było w przedmiotowej sprawie przedwczesne. Z tych względów, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z lit. a oraz art. 135 ppsa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 ppsa. Dopiero prawidłowe ustalenie, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, o których mowa w art. 23a ust. 3 uśr pozwoli Wojewodzie [...] wydać decyzję w sprawie wnioskowanych świadczeń rodzinnych. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265).