I FZ 2/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Ryszard Pęk (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Go 4/19 odmawiające przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego d skargi w sprawie ze skargi M. A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Z. z dnia 12 października 2018 r., nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika przewidywanych zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do sierpnia 2014 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim. 1. Postanowieniem z 12 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Go 4/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wniesionej przez M. A. (dalej skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Z. z 12 października 2018 r. w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika przewidywanych zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do sierpnia 2014 r. wraz z odsetkami za zwłokę. 2. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji ustalił, że skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim. Zarządzeniem z 4 stycznia 2019 r. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi, przez uiszczenie wpisu sądowego w terminie siedmiu dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wniósł o zwolnienie z kosztów postępowania sądowego. Prawomocnym postanowieniem z 14 maja 2019 r., sygn. akt I SPP/Go 21/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 4 kwietnia 2019 r., którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. 3. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 21 maja 2019 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego 10 czerwca 2019 r. (k. 23 akt sądowych). Wpis od skargi został uiszczony przez skarżącego 28 czerwca 2019r. (k. 24 akt sądowych). 4. Postanowieniem z 9 lipca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odrzucił skargę oraz zwrócił skarżącemu uiszczony po terminie wpis sądowy od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 19 września 2019 r. sygn. akt I FZ 196/19 oddalił zażalenie na powyższe postanowienie. Postanowienie to doręczono pełnomocnikowi skarżącego 18 października 2019 r. 5. Skarżący, pismem z 24 października 2019 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że uchybienie terminu do zapłaty wpisu sądowego od skargi nastąpiło bez jego winy ze względu na brak środków pieniężnych, którymi mógł dysponować. Podkreślił, że "ze względu na zajęcie rachunków bankowych przez skarbowe organy egzekucyjne, wystąpiła czasowa przeszkoda w uiszczeniu wpisu". 6. Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, stwierdził, że skarżący zgodnie z treścią art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W ocenie Sądu pierwszej instancji zabezpieczenie środków pieniężnych na rachunku bankowym skarżącego nie oznaczało, by skarżący został całkowicie pozbawiony możności rozporządzania tymi środkami. Tej przesłanki nie uprawdopodabniała także złożenie 19 lipca 2019 r. skarg na czynności zabezpieczające Naczelnika Urzędu Skarbowego P., bowiem czynności te zostały podjęte po uiszczeniu wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Powyższe wskazywało zatem, że zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie mogły być w rzeczywistości przeszkodą do terminowego uiszczenia wpisu sądowego. Ponadto – jak podkreślił Sąd I instancji – w prawomocnym postanowieniu z 14 maja 2019 r. sygn. akt I SPP/Go 21/19 o odmowie przyznania prawa pomocy ustalono, że skarżący dysponuje wystarczającymi środkami pieniężnymi na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. 7. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu. 8. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 8.1. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie jednak z innych powodów niż w nim podniesiono. 8.2. Stosownie do treści art. 86 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Zgodnie z art. 87 § 1 powołanej wyżej ustawy, pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu i w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z art. 88 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika zasada, że spóźniony albo niedopuszczalny z mocy ustawy wniosek o przywrócenie terminu podlega odrzuceniu. Spóźniony jest ten wniosek, który został wniesiony po upływie siedmiodniowego terminu liczonego od chwili ustania przyczyny uchybienia terminowi. Termin siedmiu dni do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu liczy się od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi, a nie od czasu dowiedzenia się o tym. Termin ten jest terminem przywracanym i nie ma przeszkód prawnych, aby strona, która o przekroczeniu terminu dowiedziała się po dacie ustania przyczyny, złożyła wniosek o przywrócenie tego terminu. Granicznym (dopuszczalnym) terminem do złożenia wniosku o przywrócenie terminu jest rok liczony od dnia uchybienia terminowi. Po tej dacie wniosek o przywrócenie terminu jest dopuszczalny w sytuacjach wyjątkowych (por. art. 87 § 5 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). 8.3. Z przywołanych wyżej regulacji wynika, że niezbędnym warunkiem rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu jest złożenie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, wskazanie w nim przyczyny uchybienia terminu oraz momentu jej ustąpienia a także zachowanie siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku od momentu ustąpienia przyczyny. Sąd pierwszej instancji, badając w rozpoznawanej sprawie terminowość złożonego wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu, a więc czy został złożony w terminie siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, przyjął, że w sytuacji, gdy pełnomocnik skarżącego zaskarżył zażaleniem postanowienie o odrzuceniu skargi, początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi wyznaczała data doręczenia orzeczenia rozstrzygającego w przedmiocie zażalenia. W tym zakresie powołał się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2013 r. sygn. akt I FZ 39/13). Sąd pierwszej instancji ustalił w konsekwencji, że w niniejszej sprawie postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 września 2019 r. sygn. akt I FZ 196/19, oddalające zażalenie na postanowienie o odrzucenie skargi zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 18 października 2019 r. Wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego został złożony 24 października 2019 r., zatem w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. 8.4. Powyższe ustalenie przyjęte przez Sąd pierwszej instancji byłoby jednak uzasadnione, gdyby kwestia zachowania przez skarżącego terminu do uiszczenia wpisu budziła rzeczywiste wątpliwości. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji ustalił, że wezwanie do uiszczenia wpisu doręczono skutecznie pełnomocnikowi skarżącego 10 czerwca 2019 r. i termin do uiszczenia wpisu od skargi upłynął 17 czerwca 2019 r., natomiast należny wpis sądowy został uiszczony dopiero 28 czerwca 2019 r., a więc po upływie terminu zakreślonego w wezwaniu, w konsekwencji czego skarga została odrzucona (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2019 r., sygn. akt I FZ 196/19). Istotne jest przy tym, że w zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi skarżący, wskazując na zajęcie jego rachunków bankowych i czasową przeszkodę w uiszczeniu wpisu nie kwestionował tego, że uchybił terminowi. Skarżący złożył wniosek o przywrócenie uchybionego terminu 24 października 2019 r. i – co wymaga podkreślenia – nie wskazał kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu. Zarówno we wniosku o przywrócenie terminu jak i w zażaleniu argumentował, że nie uiścił w terminie wymaganego wpisu, gdyż przyczyna uchybienia terminu "miała charakter czasowy i ustała w momencie uiszczenia wpisu, tj. 28 czerwca 2019 r." (k. 59). Skarżący, jak wynika z powyższego miał zatem pełną świadomość tego, że uchybił terminu, a przyczynę uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi upatrywał w tymczasowej niemożności swobodnego dysponowania środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku bankowym skarżącego. 8.5. W kontekście argumentacji przedstawionej przez skarżącego przyjęta przez Sąd pierwszej instancji data ustania przyczyny uchybienia terminu do uiszczenia wpisu i merytoryczne rozpoznanie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu mogły budzić wątpliwości, skoro przewidziany przez art. 87 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi termin siedmiu dni do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu nie został przywrócony. Uprawomocnienie się postanowienia odrzucającego skargę (por. art. 168 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) nie mogło mieć w rozpoznawanej sprawie istotnego wpływu na moment rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku, o którym stanowi art. 87 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stanowisko, na które powołał się Sąd pierwszej instancji w tym zakresie, tj. przedstawione w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2013 r., sygn. akt I FZ 39/13 nie znajdowało zastosowania w niniejszej sprawie. Postanowienie to zostało bowiem wydane w odmiennym stanie faktycznym niż zaistniały w rozpoznawanej sprawie. 8.5. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że merytoryczne rozpoznanie przez Sąd pierwszej instancji wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi 24 października 2019 r. było przedwczesne. Przyjęta przez Sąd I instancji data ustania przyczyny uchybienia terminu do uiszczenia wpisu mogła budzić wątpliwości, przy czym nie ustalono czy skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu zgodnie z art. 87 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.