II FSK 2940/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska (sprawozdawca), Protokolant Krzysztof Zaleski, po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2674/16 w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 23 marca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2674/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Jako podstawę prawną orzeczenia sąd pierwszej instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.". Z wyroku sądu pierwszej instancji wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego W. (organ egzekucyjny) wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 20 października 2015 r. obejmującego zaległości z tytułu podatku dochodowego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2009 r., określonego decyzją z dnia 31 lipca 2015 r. Zawiadomieniem z dnia 22 października 2015 r. organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku P. S.A. W odpowiedzi na to zawiadomienie bank poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego na rzecz skarżącej. Pismem z dnia 12 listopada 2015 r. skarżąca wniosła skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, zarzucając naruszenie art. 80 § 1 - § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599); dalej: "u.p.e.a.". Skarżąca wskazała, że zawiadomienie należy uznać za nieskuteczne, ponieważ Bank P. S.A. posiada oddziały, więc zawiadomienie powinno być wysłane do odpowiedniego oddziału, nie zaś do centrali banku. Ponadto, w zawiadomieniu został podany nieprawidłowy termin płatności zobowiązania. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015 r. oddalił skargę strony, a postanowieniem z dnia 3 czerwca 2016 r. Minister Finansów utrzymał w mocy postanowienie tego organu. Minister nie stwierdził nieprawidłowości w dokonanej czynności egzekucyjnej i naruszenia prawa przez organ egzekucyjny. Wskazał, że zastosowany środek egzekucyjny jest wymieniony w katalogu środków określonych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. i zastosowany został zgodnie z art. 80 i art. 81 u.p.e.a. Wszystkie wymogi formalnoprawne wymienione w art. 67 i art. 80 u.p.e.a. zostały przez organ egzekucyjny spełnione. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia Ministra Finansów w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 80 § 1 - § 3, art. 67 § 2 u.p.e.a. oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 123 § 1 i § 2 k.p.a., gdyż organ ten ograniczył się jedynie do pobieżnie sformułowanej oceny, że postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Ponadto, organ nie wyjaśnił, na jakiej podstawie przyjął, że zawiadomienie o zajęciu zostało podpisane przez uprawnionego pracownika. Oddalając skargę, sąd pierwszej instancji wskazał, że organ egzekucyjny prawidłowo stwierdził, że podjął w sprawie próbę zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, która została dokonana z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o tym zajęciu. Organ egzekucyjny działał w tym zakresie zgodnie z obowiązującymi przepisami u.p.e.a., bowiem przepisy u.p.e.a. nie uzależniają możliwości dokonania zajęcia rachunku bankowego od wiedzy organu, co do faktu jego prowadzenia przez bank. Dopiero po dokonaniu zajęcia dłużnik zajętej wierzytelności, którym w tym wypadku jest bank, składa oświadczenie, czy uznaje zajęcie. Jak wynika z akt sprawy, dokonane przez organ egzekucyjny zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego okazało się nieskuteczne, albowiem bank poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego na rzecz skarżącej. Odnosząc się do zarzutu skierowania przez organ egzekucyjny zawiadomienia do centrali banku, zamiast do oddziału banku, sąd wskazał, że - na podstawie art. 80 i art. 81 u.p.e.a., które należy interpretować łącznie - nie jest konieczne, aby zajęcie wierzytelności nastąpiło z rachunku bankowego przez ten oddział banku, w którym zobowiązany ma rachunek bankowy. Centrala banku jest bankiem, o którym mowa w art. 80 § 1 u.p.e.a., także wtedy, gdy rachunek zobowiązanego prowadzi oddział banku, gdyż oddział banku nie jest odrębnym bankiem, lecz wyodrębnionym miejscem prowadzenia części działalności banku. Wniosek taki wynika z art. 4 ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 1988 ze zm.) i art. 4 ust. 1 pkt 17 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. (Dz.U.UE.L.2013.176.1). Ponadto, według sądu, wymogi formalne, jakim powinno odpowiadać zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, określone w art. 67 § 2 u.p.e.a., zostały spełnione, natomiast kwestia braku wypełnienia w zawiadomieniu pozycji: "termin płatności" należności nie miała wpływu na prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej. Organ egzekucyjny zawarł bowiem pouczenie dla banku o sposobie realizacji zajęcia oraz wykazał wysokość odsetek naliczonych na dzień jego sporządzenia, tj. na 22 października 2015 r. Brak wpływu na wynik sprawy niezamieszczenia w zawiadomieniu terminu płatności należności wynikał także z tego, że podjęta przez organ próba zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego okazała się bezskuteczna i bank na podstawie tego zawiadomienia nie przekazał do organu żadnych środków pieniężnych. Odnosząc się do zarzutu, że organ nie wyjaśnił kwestii upoważnienia pracownika organu do wydania zawiadomienia o zajęciu, sąd pierwszej instancji - odwołując się do art. 268a k.p.a. - wskazał, że naczelnik urzędu skarbowego posiada kompetencję do upoważniania pracowników urzędu skarbowego, obsługujących organ, do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Zawiadomienie skierowane do banku zostało podpisane z upoważnienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. przez starszego poborcę skarbowego J. S., więc - zgodnie z zasadą dekoncentracji czynności - podmiot upoważniony działał w tym zakresie w imieniu organu i na jego odpowiedzialność, zatem zawiadomienie zostało podpisane prawidłowo. Sąd pierwszej instancji - powołując art. 54 u.p.e.a. - wskazał także, że ocenie podlega czynność egzekucyjna niezależnie od stanu prowadzonej egzekucji, zatem nawet wyegzekwowanie należności i zakończenie postępowania egzekucyjnego nie zwalnia organu od wydania postanowienia w tym przedmiocie, więc żądanie umorzenia postępowania w sprawie było nieuprawnione. Sąd nie podzielił także zarzutów naruszenia przepisów k.p.a. Skarżąca - reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym - wniosła skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji, zarzucając - na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 1a pkt 2, art. 1a pkt 12 lit a, art. 80 §§ 1-3 i art. 81 § 1 i art. 67 § 2 pkt 5 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że możliwie jest dokonanie zajęcia nieistniejącego rachunku bankowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że sąd pierwszej instancji zasugerował, iż możliwe jest zajęcie nieistniejącego rachunku bankowego, dopóki organ nie dowie się, że taki rachunek nie istnieje (str. 7 akapit 1 od góry uzasadnienia wyroku). Według skarżącej, sąd mógł mieć na myśli to, że możliwe jest dokonanie samej czynności egzekucyjnej (choćby nieskutecznej), lecz nie zastosowanie środka egzekucyjnego (np. zajęcie rachunku), w sytuacji gdy nie istnieje rachunek bankowy. Bank, który nie prowadzi rachunku nie może uznać zajęcia. Należy więc przyjąć, że do zajęcia nie dochodzi. Skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji; rozpoznanie sprawy na rozprawie. Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw kasacyjnych. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz.1302 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, aby zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować. Nie jest władny badać, czy zaskarżony wyrok nie narusza innych przepisów niż wskazane w podstawach, na których środek oparto. Brak konkretnego i popartego stosowną argumentacją zakwestionowania stanowiska wyrażonego w danej kwestii przez sąd pierwszej instancji powoduje związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem sądu pierwszej instancji w danym zakresie i niemożność zbadania jego zasadności. Zatem, Naczelny Sąd Administracyjny upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Stąd, wnoszący skargę kasacyjną, dążąc do skutecznego podważenia zaskarżanego wyroku, powinien zachować dbałość o poprawne sformułowanie stawianych zarzutów oraz ich uzasadnienie. Celowość powyższego wywodu wynika z faktu, że skarżąca w skardze kasacyjnej, formułując zarzut naruszenia przepisów postępowania, nie wskazała, jaki te naruszenia mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a - jak to wyżej wyjaśniono - dla skuteczności podniesionych zarzutów, konieczne jest wykazanie, że naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca, koncentrując się w skardze kasacyjnej na wykazaniu, że sąd pierwszej instancji wadliwie przyjął, że możliwe jest dokonanie zajęcia nieistniejącego rachunku bankowego, nie dostrzegała, iż sąd ten - odwołując się do brzmienia art. 80 i art. 81 § 1 u.p.e.a. - wyjaśnił, że zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego "prowadzonych" przez bank oraz, że organ egzekucyjny "podjął próbę zajęcia wierzytelności" (str. 6 uzasadnienia wyroku). Nadto, sąd stwierdził, że przepisy u.p.e.a. nie uzależniają możliwości dokonania zajęcia rachunku bankowego od wiedzy organu co do faktu jego prowadzenia przez bank, a z akt sprawy wynika, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego okazało się nieskuteczne, gdyż bank poinformował organ egzekucyjny, że nie prowadzi takiego rachunku na rzecz skarżącej (str. 7 akapit 1 od góry uzasadnienia wyroku). Zatem, to nieprecyzyjne określenie, użyte przez sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku, nie skutkowało wadliwą interpretacją i zastosowaniem w sprawie przywołanych przepisów. W konsekwencji, prawidłowo sąd pierwszej instancji ocenił, że czynność egzekucyjna dokonana przez organ egzekucyjny, w postaci skierowania do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, znajdowała podstawę prawną w przepisach art. 1a pkt 2 i pkt 12 tiret 4 u.p.e.a., które to przepisy definiują terminy: "czynność egzekucyjna" (pkt 2) i "środek egzekucyjny" (pkt 12 tiret 4). Za czynność egzekucyjną ustawodawca uznaje wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, zaś przez środek egzekucyjny rozumie - w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych - egzekucję, m.in. z rachunków bankowych. Zatem, podjęta, aczkolwiek nieskutecznie, czynność egzekucyjna organu egzekucyjnego nie naruszała prawa. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji prawidłowo powołał znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy art. 1a pkt 12 lit. a, art. 80, art. 81§ 1 i art. 67 § 1 i § 2 u.p.e.a. i właściwie je zastosował do prawidłowo ustalonego w sprawie stanu faktycznego, dlatego zarzut ich naruszenia nie zasługiwał na uwzględnienie. Dodatkowo, należy wskazać, że już organ, tj. Dyrektor Izby Skarbowej w W., w postanowieniu z dnia 22 grudnia 2015 r. stwierdził, że zajęcie okazało się nieskuteczne i nie wywiera wobec zobowiązanej żadnych skutków prawnych, zatem już na tym etapie postępowania skarżąca uzyskała informację o niewystąpieniu w jej sprawie żadnych konsekwencji prawnych związanych z podjętą przez organ egzekucyjny nieskuteczną czynnością egzekucyjną. Nie zasługiwał na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., zarzut ten nie został bowiem w żaden sposób uzasadniony, co uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w tym zakresie kontrolę kasacyjną. Nadto, przepis art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, zatem skarga kasacyjna w tym zakresie nie spełnia także wymogów konstrukcyjnych skargi kasacyjnej. Z tych wszystkich względów - na podstawie art. 184 p.p.s.a. - Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.