II SA/Rz 442/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Paweł Zaborniak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego -skargę oddala- II SA/Rz 442/19 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...], Burmistrz Miasta [...] przyznał na rzecz KC świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2015 r. do 30 września 2016 r. W dniu 17 października 2016 r. skarżąca przedłożyła zaświadczenie z którego wynika, że była zatrudniona od 1 października 2015 r. do 21 maja 2016 r. i za miesiąc listopad 2015 r. otrzymała dochód w kwocie 988,57 zł. O podjęciu zatrudnienia nie poinformowała organu realizującego świadczenia, mimo ciążącego na niej obowiązku. Wobec powyższego, decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...], Burmistrz Miasta [...] ustalił, ze KC pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 grudnia 2015 r. do 30 kwietnia 2016 r. w łącznej wysokości 2 500 zł. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy ww. decyzję Burmistrza Miasta [...], wydaną w przedmiocie ustalenia świadczeń pobranych przez skarżącą z funduszu alimentacyjnego za świadczenia nienależnie pobrane. Prawomocnym wyrokiem z dnia 20 marca 2018 r. II SA/Rz 528/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2017 r. i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. W ocenie Sądu organy obydwu instancji nie uwzględniły zmiany stanu prawnego wynikającego z ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302); ustawa ta weszła w życie z dniem 18 września 2015 r. (art. 10). Sąd wskazał, że ustawa ta w art. 1 pkt 3 w zakresie lit. a) i b) dokonała nowelizacji art. 23 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 670 z późn. zm.- "u.p.a."), poprzez wyraźne wskazanie, że w razie stwierdzenia nienależnego pobrania świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ wydaje jedną decyzję o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz o zobowiązaniu do ich zwrotu. W ten sposób od dnia 18 września 2015 r. w systemie prawnym powstała jedna sprawa administracyjna w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; sprawę tę organy mają rozstrzygać w drodze wydania jednej decyzji. Wobec braku odrębnych uregulowań intertemporalnych lub przejściowych w zakresie będących w toku spraw o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń, organy miały obowiązek uwzględnić nowy stan prawny i stosownie do zasady aktualności orzekania, wydać decyzję w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń i zobowiązania do ich zwrotu. Organy obu instancji orzekając tylko w przedmiocie uznania świadczeń pobranych przez skarżącą za nienależne i pomijając rozstrzygnięcie o obowiązku zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, w rażący sposób naruszyły zatem art. 23 ust. 2 i 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...], Burmistrz Miasta [...], działając na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a), art. 9, art. 18, art. 19, art. 23 i art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a.", 1. ustalił, że KC pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 grudnia 2015 r. do 31 maja 2016 r. w łącznej wysokości 3 000 zł; 2. zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty 3 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, stanowiącej równowartość nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że z przedstawionego przez skarżącą zaświadczenia, wystawionego przez P sp. z o.o. wynika, że skarżąca była zatrudniona od 1 października 2015 r. do 21 maja 2016 r., osiągając dochód w wysokości 988,57 zł. O podjęciu zatrudnienia skarżąca nie poinformowała organu. Tym samym miesięczny dochód przypadający w trzyosobowej rodzinie skarżącej, wyniósł 788,53 zł i przekracza kryterium dochodowe warunkujące przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, określone w art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów na kwotę 725 zł. Oznacza to, że świadczenia pobrane przez skarżącą w okresie jej zatrudnienia uznać należało za nienależnie pobrane, a mając na uwadze treść obowiązujących przepisów prawa – w konsekwencji zobowiązać ją do zwrotu tych świadczeń. KC wniosła odwołanie od tej decyzji podnosząc, że organ I instancji nie zapewnił jej czynnego udziału w każdym stadium postępowania i nie zawiadomił jej o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. Ponadto odwołująca się wyraziła przekonanie, że nie jest dla niej zrozumiałe obciążanie jej odsetkami ustawowymi, skoro decyzja o ich zwrocie nie jest jeszcze wykonalna. Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podzielając stanowisko organu I instancji Kolegium podniosło, że w realiach opisywanej spawy świadczenia pobrane przez skarżącą z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2015 r. do 21 maja 2016 r. uznać należało za nienależnie pobrane. Skarżąca osiągnęła bowiem w tym okresie dochód za tytułu zatrudnienia, co w konsekwencji spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego. Organ I instancji dokonał przy tym prawidłowego obliczenia dochodu przypadającego na osobę w rodzinie skarżącej, zaś zarzuty skarżącej nie znajdują potwierdzenia, jako że pismo organu z dnia 8 maja 2018 r. informujące o prowadzonym postępowaniu zostało doręczono osobiście skarżącej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, KC wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: 1. art. 9 ust. 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niezastosowanie i wzięcie pod uwagę faktu, że dochód osiągnięty w spornym okresie przez skarżącą jest dochodem utraconym, a zatem nie powinien być brany pod uwagę; 2. art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez bezzasadne przyjęcie, że w okresie od dnia 1 grudnia 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2016 r. skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy doliczając jej dochód do dochodu z 2014 r., stanowiącego jak podała podstawę przyznania tego świadczenia, dochód ten w 2015 r. wyniósł 513,93 zł, a w 2016 r. – 568,85 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018, poz. 2107). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm. ) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W mniejszej sprawie zastosowanie znajduje ponadto art. 153 P.p.s.a., w myśl którego ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wyrokiem z dnia 20 marca 2018 r. II SA/Rz 528/17 WSA w Rzeszowie stwierdził bowiem nieważność poprzednio wydanych decyzji uznających świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane, prezentujac stanowisko, że kwestie stwierdzenia nienależnie pobranych świadczeń oraz ich zwrotu muszą być rozstrzygane w jednej decyzji. Biorąc zatem pod uwagę przy kontroli legalności także ten aspekt – tj. związanie oceną prawną wyrażoną w poprzednio wydanym wyroku, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Sąd nie dopatrzył się również innych naruszeń prawa określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a., które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] o uznaniu świadczeń wypłaconych KC z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 grudnia 2015 r. do 31 maja 2016 r. w łącznej wysokości 3 000 zł za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami. Warunki nabywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego określone zostały w art. 9 i 10 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1802, ze zm. – dalej "ustawa"). Jednym z najistotniejszych kryteriów przyznania świadczenia jest kryterium dochodowe określone w art. 9 ust. 2 ustawy. Przepis ten stanowi, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia (art. 19 ust. 1 ustawy). Nienależnie pobrane świadczenie to zgodnie z art. 2 pkt 7 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, e) (uchylona) f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję; g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b; Organy orzekające w niniejszej sprawie przyjęły, że zachodzi przesłanka z pkt a) ww. przepisu, a więc zaistnienie okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Zadaniem organów było zatem zbadanie czy takie okoliczności rzeczywiście zaistniały i wykazanie, że miały wpływ na wysokość dochodu w rodzinie skarżącej. W ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zdefiniowane zostało pojęcie "dochodu członka rodziny". Należy przez to rozumieć przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4b ustawy. Przepis art. 9 ust. 3-4b ustawy określa zasady uwzględniania utraty i uzyskania dochodu. W zakresie "dochodu" ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci odsyła natomiast do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 4 ustawy). Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób m.in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. W ocenie Sądu organy prawidłowo obliczyły dochód rodziny skarżącej, biorąc pod uwagę przeciętny miesięczny dochód uzyskany w roku poprzedzającym okres świadczeniowy 2015/2016, czyli w 2014 r. – 1337,03 zł. W związku z zatrudnieniem skarżącej w P sp. z o.o. od 1 października 2015 r. do 21 maja 2016 r. do tego dochodu doliczono tzw. dochód uzyskany, według schematu z art. 9 ust. 4a ustawy, czyli za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu – czyli za listopad 2015 r. – 988,57 zł. Powiększenie dochodu o kwotę uzyskaną z tytułu zatrudnienia za listopad 2015 r. dało sumę 2365,60 zł miesięcznie, co w przeliczeniu na osobę w 3-osobowej rodzinie skarżącej dało kwotę 788,53 zł, czyli przekraczającą kryterium dochodowe. Prawidłowo też, bo zgodnie z art. 18 ust. 4 i 5 ustawy organy uznały świadczenie za nienależnie pobrane od miesiąca grudnia 2015 r. (od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu), do końca maja 2016 r.(pierwszym pełnym miesiącem, w którym skarżąca nie uzyskiwała dochodu z zatrudnienia był czerwiec 2016 r.). Nie są przy tym zasadne zarzuty skargi dotyczące sposobu obliczenia dochodu. Rokiem "bazowym" do obliczenia dochodu był w rozpoznawanej sprawie rok 2014, a dochód czy jego brak z innych okresów mógł być doliczony lub odliczony tylko z uwzględnieniem przepisu art. 9 ustawy. Wbrew zarzutom skarżącej organ uwzględniły też dochód utracony wynikający z ustania zatrudnienia w P sp. z o.o., stosując mechanizm z art. 18 ust. 4 ustawy, czyli uznając świadczenie za nienależnie pobrane tylko do końca okresu, w którym skarżąca była tam zatrudniona. Z wszystkich tych przyczyn, nie stwierdzając naruszeń prawa, Sąd oddalił skargę w oparciu o art. 151 P.p.s.a.