I OW 18/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. L. o pokrycie kosztów za pobyt i wyżywienie w hostelu [...] oraz zasiłku celowego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie Wójt Gminy [...], pismem z dnia [...] stycznia 2019 r., zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tymże Wójtem a Prezydentem Miasta [...] w sprawie rozpoznania wniosku M.L. z dnia [...] października 2018 r. o pokrycie kosztów za pobyt i wyżywienie w Hostelu [...] w [...] dla siebie oraz córki A.W. oraz o przyznanie zasiłku celowego na zakup środków higienicznych. W ocenie Wójta, to Prezydent Miasta [...] jest właściwy do rozpoznania przedmiotowego wniosku. Wójt wyjaśnił bowiem, że podczas przeprowadzonego przez pracownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w dniu [...] listopada 2018 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że M.L. jest osobą bezdomną a ostatni jej adres zameldowania to [...] ul. [...]. Od [...] października 2018 r. wnioskująca przebywa wraz z córką w Hostelu [...] w [...] a wcześniej przebywały one w Ośrodku dla matek z dziećmi w [...]. Z uwagi na powyższe, właściwym organem do rozpoznania wniosku M.L. jest gmina ostatniego miejsca jej zameldowania, czyli [...]. Z nadesłanych do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez Prezydenta Miasta [...] przy piśmie z dnia [...] marca 2019 r. dokumentów wynika, że w dniu [...] listopada 2018 r. M.L. wraz z córką opuściła na własne żądanie Hostel w [...]. W piśmie z dnia [...] listopada 2018 r. wnioskująca oświadczyła przy tym, że przebywać będzie pod adresem [...] ul. [...]. W piśmie z dnia [...] grudnia 2018 r. kierowanym do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] Prezydent Miasta [...] wskazał, że wnioskująca nie spełnia definicji osoby bezdomnej, określonej w ustawie o pomocy społecznej. Dlatego też, z uwagi na miejsce zamieszkania wnioskującej, to Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], jest właściwy do rozpoznania wniosku M.L. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Właściwym organem do rozpoznania wniosku M.L. z dnia [...] października 2018 r. o pokrycie kosztów za pobyt i wyżywienie w Hostelu [...] w [...] dla wnioskującej oraz jej córki A.W. oraz o przyznanie zasiłku celowego na zakup środków higienicznych jest Prezydent Miasta [...]. Przepis art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.) stanowi, że: właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). W przypadkach, o których mowa w ust. 3, można przyznać świadczenia wymienione w art. 37-42 i 47-50 (ust. 4). Gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania albo na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały jest obowiązana do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenie w miejscu pobytu (ust. 7). Z powołanego przepisu wynika, że co do zasady o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej (wójta, burmistrza, prezydenta) decyduje miejsce zamieszkania strony, określone zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego. Jednakże, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Z kolei, we wszystkich przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a ustawy, o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (zob. I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2009 s. 396; W. Maciejko (w:) W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2010 s. 402). Podkreślić przy tym należy, że miarodajną dla ustalenia stanu faktycznego przy ubieganiu się o świadczenie z pomocy społecznej jest sytuacja wnioskującego z daty złożenia wniosku bądź miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (zob. wyrok NSA z dnia 31 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 744/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym, zmiana miejsca zamieszkania, pobytu czy też miejsca zameldowania wnioskującego, która nastąpiła już po złożeniu przez niego wniosku, nie ma znaczenia dla ustalenia organu miejscowo właściwego w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że w dacie złożenia przez M.L. wniosku o pokrycie kosztów za pobyt i wyżywienie w Hostelu [...] w [...] oraz o przyznanie zasiłku celowego na zakup środków higienicznych wnioskująca była osobą bezdomną i przebywała w wraz z córką w Hostelu [...] w [...]. Hostel [...] w [...] nie stanowił bowiem miejsca zamieszkania wnioskującej w rozumieniu art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Wyjaśnić bowiem należy, że zgodnie z treścią art. 25 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe (zob. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. akt I OW 233/17, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie jej przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów. O miejscu zamieszkania decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny czyli fakt przebywania i wewnętrzny czyli zamiar stałego pobytu, przy czym ustalenie tego zamiaru powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane. O zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby. Fakt przebywania w Hostelu, z uwagi na jego cechy i przeznaczenie, nie może wiązać się z zamiarem stałego w nim pobytu. Przeprowadzony przez pracownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w dniu [...] listopada 2018 r. wywiad środowiskowych wskazał, że wnioskująca jest osobą bezdomną. Zgodnie bowiem z treścią art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w tym lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Z niekwestionowanych ustaleń wynika przy tym, że ostatnim miejscem zameldowania M.L. były [...] ul. Szmaragdowa 3/1/9. Tym samym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uwagi na jednoznaczną treść art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, właściwym do rozpatrzenia wniosku M.L. należało uznać Prezydenta Miasta [...]. W przypadku osób bezdomnych ustalenie właściwości miejscowej organu odbywa się bowiem na podstawie przyjętej fikcji prawnej, polegającej na tym, że właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania osoby na pobyt stały (zob. S. Nitecki, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, Wrocław 2013, str. 703). Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji.