II SA/Gl 702/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2019 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz skarżącej kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu części kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r., podjętą z up. Prezydenta Miasta B., po rozpatrzeniu wniosku skarżącej S. K., przyznano jej pomoc społeczną w formie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 31 grudnia 2019 r. w ilości 8 godz. tygodniowo. Odpłatność za przyznane świadczenie ustalono w kwocie 14,70 zł za godzinę, tj. 70% pełnego kosztu usługi. W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że wnioskodawczyni jako osoba samotna, pozostająca w trudnej sytuacji życiowej z uwagi na wiek, chorobę i niepełnosprawność, kwalifikuje się do przyznania świadczenia z art. 50 ust. 1 w zw. z art. 6 pkt 9 i art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.). Zasady ponoszenia odpłatności określa zaś uchwała Rady Miejskiej w B. nr [...] z dnia [...] r. (Dz. Urzęd. Woj. Śl. poz. [...] z dnia [...] r.). Organ I instancji ustalił, że dochód wnioskodawczyni wynosi 2.742,31 zł. Zatem odpłatność za 1 godz. usług stanowi kwota 14,70 zł. W terminie otwartym do wniesienia odwołania, skarżąca zwróciła się o anulowanie zaległości za usługi opiekuńcze oraz naliczenie bieżących opłat na dotychczasowym poziomie. Podniosła, że nie ma możliwości zapłaty takiej kwoty, gdyż w sierpniu zwróciła swojemu kuzynowi kwotę 15 000 zł, którą wcześniej otrzymała w ramach udzielonej jej pożyczki. Do pisma dołączyła potwierdzenie przelewu kwoty 15.625 zł. Pismo to potraktowano jako odwołanie od decyzji organu I instancji oraz wniosek o anulowanie zaległości za usługi opiekuńcze. Po rozpoznaniu odwołania Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy ustalił, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, a jej dochód wynosi 2.742,31 zł miesięcznie (vide: wywiad środowiskowy). Kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, wynosi 701 zł. Tym samym 3% z tej kwoty wynosi 21 zł. Jej dochód wynosi zaś 391,19% kryterium dochodowego. Zgodnie z § 3 ust. 1 zał. do powołanej wyżej uchwały Rady Miejskiej, odwołująca się powinna ponosić zatem opłatę w wysokości 70% jednej godziny, co daje kwotę 14,70 zł. Stąd też Kolegium stwierdziło, że prawidłowo ustalono opłatę za usługi opiekuńcze, zaś skarżąca może ubiegać się o całkowite lub częściowe zwolnienie z odpłatności. Zatem odwołania nie uwzględniono. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca zarzuciła naruszenie art. 8 ust. 3 i ust. 11 ustawy o pomocy społecznej – poprzez uwzględnienie przy obliczaniu jej dochodu kwoty pożyczki, udzielonej jej w maju 2018 r. na zakup mieszkania, którą to pożyczkę zwróciła w sierpniu tego roku. Jej zdaniem, spowodowało to błędne ustalenie jej dochodu, gdyż wobec zwrotu pożyczki, jej kwota może być doliczona do dochodu co najwyżej do kwietnia 2019 r., a nie – do 31 grudnia 2019 r., jak przyjęły organy administracji. Zdaniem skarżącej, pożyczka w ogóle nie powinna być doliczona do dochodu, gdyż jest z natury świadczeniem zwrotnym, a nawet przy odmiennym rozumowaniu po zwrocie pożyczki w całości nie powinna być doliczona do dochodu. Dochodem jest bowiem jedynie przysporzenie majątkowe. Skarżąca podała, że utrzymuje się z renty w wysokości 1.365, 57 zł oraz deputatu w wysokości 126,79 zł. Nadto, skoro pożyczka została wypłacona w maju 2018 r., to ostatnim miesiącem zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy, jest kwiecień 2019 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wyjaśniło, że do dochodu doliczono kwotę 1250 zł jako 1/12 kwoty pożyczki zaciągniętej przez skarżącą w maju 2018 r. (art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Zdaniem organu, zwrot tej pożyczki pozostawał bez wpływu na ustalenie sytuacji materialnej. Kwoty pożyczki powinny zaś być uwzględnione w dochodzie, gdyż kreują dochód. Nadto, w czerwcu 2019 r. dojdzie do weryfikacji odpłatności zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy. Stąd też wbrew twierdzeniom skarżącej, nie dojdzie do doliczenia kwoty pożyczki do 31 grudnia 2019 r. W toku rozprawy sądowej pełnomocnik skarżącej podtrzymała skargę i wniosła o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zawarte w niej zarzuty należy podzielić. Zdaniem sądu administracyjnego, prawidłowo organy obydwu instancji uznały udzieloną skarżącej pożyczkę w kwocie 15.000 zł, jako dochód w świetle art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, wyżej przywołanej (obecnie Dz. U. z 2019 r. poz. 1507). Faktem jest, że pożyczka podlega zwrotowi i skarżąca wykazała, że dokonała już jej zwrotu. Jednak fakty te nie mają wpływu dla oceny prawnej. Ustawodawca wymienił bowiem enumeratywnie zarówno źródła dochodu, jak i przypadki, kiedy przychód nie podlega doliczeniu do dochodu na użytek świadczeń z pomocy społecznej (art. 8 ust. 4 ustawy). Brak zaś jakichkolwiek podstaw do rozszerzenia katalogu tych przypadków na pożyczki od osób prywatnych. W kwestii doliczenia do dochodu kredytu bankowego wielokrotnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny (vide: wyroki z dnia 9 stycznia 2015 r. sygn. akt I OSK 1541/13, z dnia 21 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1631/14 i z dnia 3 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 2540/15). Faktem jest, że w orzecznictwie sądowym prezentowane są też odmienne poglądy co do charakteru pożyczki na gruncie ustawy o pomocy społecznej z uwagi na charakter tego świadczenia jako podlegającego zwrotowi. Jednak zdaniem składu orzekającego, stanowiska tego nie sposób podzielić z uwagi na zamknięty katalog przypadków z art. 8 ust. 3 i 4 ustawy. Całkowicie dowolne byłoby nieuwzględnienie pożyczki przy ustalaniu wysokości dochodu na użytek postępowania w zakresie pomocy społecznej. Jednakże trafnie skarżąca zarzuciła, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 8 ust. 11 ustawy. Pożyczka jako dochód jednorazowy podlega doliczeniu do dochodu jeżeli została m.in. uzyskana w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku, lecz kwotę tego dochodu rozlicza się w częściach równych na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Obowiązkiem organu odwoławczego było zatem ustalenie, kiedy skarżąca otrzymała pożyczkę i kiedy upłynęło 12 miesięcy od miesiąca jej udzielenia. Tylko przez kolejne 12 miesięcy pożyczka stanowi bowiem dochód, podlegający zaliczeniu na użytek odpłatności za przyznane jej świadczenia opiekuńcze. W treści wywiadu środowiskowego podano, że do dochodu doliczono 1/12 z kwoty 15.000 zł – do kwietnia 2019 r. Oznacza to, że pożyczka podlegałaby doliczeniu do dochodu do tego miesiąca. Skoro zaś były to okoliczności istniejące i znane organu administracji w dacie orzekania, zaś świadczenia z powodu społecznej obejmowały okres po kwietniu 2019 r. jako upływie 12 miesięcy od otrzymania pożyczki, należało odrębnie ustalić odpłatność za przyznane świadczenia za poszczególne okresy, przy uwzględnieniu wysokości dochodu. Inaczej byłoby w przypadku, gdyby zmiana sytuacji poprzez uzyskanie pożyczki nastąpiła w okresie pobierania świadczenia. Wówczas wystąpiłaby przesłanka do zmiany decyzji. Jednak fakty istniejące w dacie orzekania przez organy administracji winny być uwzględnione w decyzji, obejmującej świadczenia za okres, w którym ulegnie zmianie wysokość dochodu strony. Tymczasem Kolegium nie ustaliło, kiedy skarżącej udzielono pożyczki i kiedy upłynął okres 12 miesięcy od tego miesiąca jako ostatni okres doliczenia pożyczki do dochodu. Nie zweryfikowano zatem prawidłowości obliczenia dochodu w całym okresie, na który przyznano jej świadczenia z pomocy społecznej, co miało wpływ na wysokość odpłatności. Z tych względów zaskarżona decyzja jako wydana z naruszeniem art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, nie mogła się ostać i podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.). O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w osobie radcy prawnego w kwocie 240 zł, czyli połowy kwoty z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozp. Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.), rozstrzygnięto na wniosek skarżącej zgodnie z art. 200, art. 205 § 2 i art. 206 cyt. ustawy. Miarkując wysokość wynagrodzenia pełnomocnika, Sąd miał na uwadze jednorodność skarg w niniejszej sprawie i sprawie II SA/Gl 703/19, w których rozprawy wyznaczono w tym samym dniu w następujących po sobie terminach. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium winno zatem ustalić wysokość dochodu skarżącej w całym okresie, na który przyznano jej świadczenia, przy uwzględnieniu końcowego okresu doliczenia pożyczki do jej dochodu i na tej podstawie ustalić prawidłowość wyliczenia odpłatności przez organ I instancji.