I OSK 494/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 23 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. W. i K. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 września 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1218/19 w sprawie ze skargi B. W. i K. N. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 września 2019r., na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę B. W. i K. N. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] 2019 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] Urząd Spraw Wewnętrznych z [...] 1966 r. o przyznaniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Decyzja Prezydium Rady Narodowej została wydana przy uwzględnieniu, że decyzją z [...] 1965 r. orzeczono jedynie o wywłaszczeniu części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], o powierzchni 100 m2 z ogólnej powierzchni 2075 m2 wraz z budynkiem mieszkalnym stanowiącej własność K. N. i R. N., pozostawiając odrębnemu rozstrzygnięciu kwestię odszkodowania. Oddalając skargę Sąd I instancji zaznaczył, że podstawowym zarzutem stawianym przez skarżących był zarzut dotyczący potrącenia z kwoty odszkodowania kosztów remontu przeprowadzonego w 1957 r., co świadczy w ocenie skarżących, o rażącym naruszeniu prawa, w tym art. 18 ustawy z dnia 22 kwietnia 1958 roku o remontach i odbudowie budynków (Dz. U. z 1959 r. Nr 27, poz. 166). Zarzut ten Sąd uznał za niezasadny podkreślając, że rzeczywiście, w decyzji z [...] 1966 r. znajduje się zapis mówiący o potrąceniu z odszkodowania ciążących na wywłaszczonej nieruchomości kwot należnych Państwu z tytułu remontu, przebudowy lub nadbudowy budynków na nieruchomościach wywłaszczonych, bez względu na to czy zostały one zabezpieczone przez wpis do hipoteki. Sąd podzielił jednak stanowisko Ministra, że zapis ten stanowi powtórzenie brzmienia art. 13 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), zgodnie z którym z sumy ustalonego odszkodowania potrąca się ciążące na wywłaszczonej nieruchomości kwoty należne Państwu i bankom państwowym. Dodatkowo, w treści decyzji z [...] 1966 r. nie ma żadnego zapisu nakazującego potrącenie z sumy odszkodowania określonej kwoty przez podmiot zobowiązany do wypłaty. Innymi słowy, decyzja ta nie nałożyła na żaden podmiot uprawnienia do żądania jakiejkolwiek kwoty. W sentencji decyzji wskazano, że przyznane zostaje odszkodowanie w kwocie po [...] złotych na rzecz każdego ze współwłaścicieli, odszkodowanie obejmuje należność za budynek mieszkalny w kwocie [...] zł. Zobowiązano również Zarząd Dróg i Zieleni w Ł. do wypłacenia sumy odszkodowania w trybie przewidzianym w art. 12 ust. 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Sąd podkreślił, że w uzasadnieniu decyzji Prezydium powołano się na ustawę z 22 kwietnia 1959 r., wyjaśniając, że przed jej wejściem w życie został przeprowadzony remont kapitalny, określony we wniosku o wywłaszczenie na kwotę [...] zł. W dalszej części uzasadnienia przywołano jednak stanowisko właścicieli, którzy wnosili o ustalenie odszkodowania za budynek bez dokonywania potrąceń z tytułu remontu. W kolejnym akapicie uzasadnienia swojej decyzji Prezydium wskazało, że postanowiono przyznać odszkodowanie w kwocie [...] zł bez odszkodowania za grunt. Skarżący dołączyli zaś do skargi dokumenty, z których wynika, że Sąd Powiatowy dla miasta Ł. postanowieniem z [...] 1967 r. uwzględnił wniosek Zarządu Dróg i Zieleni Miejskiej w Ł. z [...] 1966 r. o złożenie do depozytu sądowego kwoty [...] zł należnej K. N. i R.N., należnej im z tytułu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. Sąd podkreślił, że dokumenty te potwierdzają, że pomniejszenie kwoty odszkodowania ustalonej decyzją nastąpiło na podstawie czynności podmiotu zobowiązanego do wypłaty, dokonanych już po wydaniu decyzji. Czynności podjętych przez podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania po dacie wydania decyzji ustalającej kwotę odszkodowania nie można jednak - zdaniem Sądu - uznać za uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji. Rażące naruszenie prawa nie może być utożsamiane z czynnościami podjętymi przez określony podmiot już po wydaniu decyzji. W odniesieniu do zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nieobecność biegłych na rozprawie nie stanowi rażącego naruszenia art. 21 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości Sąd wskazał, że jak wynika z akt administracyjnych, w przedmiotowej sprawie biegły sporządził wycenę domu. Właściciele budynku znali ją i akceptowali, wnosząc o ustalenie odszkodowania w wysokości wskazanej w opinii biegłego. Okoliczność ta wynika wprost z protokołu rozprawy z [...] 1966 r. Kwota odszkodowania objęta decyzją odpowiada kwocie ustalonej w opinii biegłego. W takiej sytuacji nieobecność biegłego na rozprawie nie stanowi rażącego naruszenia art. 21 ww. ustawy. Dalej, za nieuzasadnione Sąd uznał zarzuty naruszenia przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1962 r. w sprawie szczegółowych norm szacunkowych dla budynków (Dz. U. Nr 42, poz. 198) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 maja 1966 r. zmieniające treść § 3 rozporządzenia z 17 lipca 1962 r. w sprawie szczegółowych norm szacunkowych dla budynków na wywłaszczonych gruntach (Dz. U. z 1966 r. Nr 18, poz. 113). W tym zakresie Sąd wyjaśnił, że określony w znowelizowanym § 3 rozporządzenia z 17 lipca 1962 r. przeciętny koszt wybudowania domu jednorodzinnego pięcioizbowego odnosił się do budynku innego niż dom jednorodzinny, dom mieszkalny stanowiący własność spółdzielni mieszkaniowej, lub dom zajmujący nie więcej niż cztery lokale z których każdy stanowi odrębną własność nieruchomą, a żaden nie zawiera więcej niż 5 izb. Z akt administracyjnych poprzedzających wydanie decyzji z [...] 1966 r. nie wynika, by budynek, za który przyznano odszkodowanie stanowił inny budynek niż określony w art. 8 ust. 9 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Minister w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przywołał rozporządzenie z 17 lipca 1962 r. i wyjaśnił, że kwota odszkodowania została ustalona stosownie do § 2 ust 1 tego aktu. Skoro kwota odszkodowania ustalona została stosownie do przepisów § 2 ust 1 rozporządzenia z 17 lipca 1962 r., to - w ocenie Sądu - nie można stawiać organowi zarzutu, że nie odnosił się w swoim rozstrzygnięciu do pozostałych przepisów rozporządzenia. Zarzuty dotyczące niezbadania jaki charakter miała pozostała część nieruchomości Sąd uznał za niezasadne. Z uzasadnienia decyzji z [...] 1966 r. wynika, że w ocenie organu orzekającego o odszkodowaniu, nieruchomość objęta wywłaszczeniem była działką o której mowa w art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a więc działką budowlaną. Skoro wywłaszczona powierzchnia obejmowała mniej niż 25% działki, Prezydium uznało, że odszkodowanie za grunt pod budynkiem nie przysługuje. Sąd podkreślił w tym miejscu, że jak wynika z akt sprawy, ustalenia te nie były kwestionowane przez właścicieli nieruchomości, którzy ani w toku rozprawy poprzedzającej wydanie decyzji wywłaszczeniowej, ani w toku rozprawy z [...] 1966 r. nie wskazali, by odszkodowanie powinno obejmować grunt pod budynkiem. Sąd nie podzielił również zarzutu pominięcia przez organ protokołu rozprawy z [...] 1966 r. Organ przywołał ten protokół w uzasadnieniu swojej decyzji, zaś okoliczność, że inaczej ocenił ten dokument, niż oczekiwali tego skarżący nie możne być utożsamiona z jego pominięciem. Odnosząc się do pozostałych zarzutów Sąd przypomniał, że postępowanie dotyczyło stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na rażące naruszenie prawa. Charakter postępowania nadzorczego oznacza, że nie można postawić organowi zarzutu naruszenia art. 9, art. 12 czy też art. 79a § 1 k.p.a. poprzez nie wskazanie przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane. W sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji nie można bowiem mówić o istnieniu przesłanek zależnych od strony, badane są wyłącznie określone ustawowo wady decyzji. Dodatkowo, odnosząc się do wskazanego w skardze zarzutu, że organ nie wyjaśnił skarżącym znaczenia, jakie ma dla niego kwestia faktycznego potrącenia należności Sąd przypomniał, że kwestia ta nie miała znaczenia dla oceny zgodności z prawem decyzji przyznającej odszkodowanie. Organ w uzasadnieniu decyzji prawidłowo odwołał się do treści orzeczenia z [...] 1966 r. i wyjaśnił, że w orzeczeniu tym brak jest kategorycznego rozstrzygnięcia co do konieczności dokonania potrącenia. To stanowisko przesądza o prawidłowości decyzji nadzorczej. Pozostałe rozważania dotyczące ewentualnego związku potrącenia i jego powiązania z ważnością decyzji, czy też możliwości ewentualnego zastosowania przepisów ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości były zbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. Ta jednak wadliwość uzasadnienia decyzji z [...] 2019 r. - zdaniem Sądu - pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku B. W. i K. N., reprezentowani przez radcę prawnego, ponieśli następujące zarzuty: I. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia prawa procesowego i materialnego przez organ, polegającego na odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] 1966 r., pomimo wydania jej z rażącym naruszeniem prawa tj. nakazaniem w decyzji z 1966 r. dokonania potrącenia z odszkodowania za wywłaszczony budynek, kosztów remontu budynku, który zakończył się w 1957 r. tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o remontach i odbudowie, a także niestosowaniem do ustalenia odszkodowania § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1962 r. w sprawie szczegółowych norm szacunkowych dla budynków na wywłaszczanych gruntach i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 maja 1966 r. zmieniającego treść § 3 rozporządzenia z dnia 17 lipca 1962 r. w sprawie szczegółowych norm szacunkowych dla budynków na wywłaszczonych gruntach, poprzez jego niezastosowanie przy ustaleniu wysokości odszkodowania, także dla spraw w dniu wejścia w życie (13 maja 1966 r.) jeszcze nie zakończonych (przedmiotowa decyzja została wydana [...] 1966 r), 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez przyjęcie, że sformułowanie "z sumy ustalonego odszkodowania należy potrącić ciążące na wywłaszczonej nieruchomości kwoty należne Państwu i bankom państwowym, w tym również kwoty należne Państwu z tytułu remontu, przebudowy lub nadbudowy budynków na nieruchomościach wywłaszczonych, bez względu na to czy zostały one zabezpieczone przez wpis do hipoteki" zawarte w decyzji z [...] 1966 r. nie stanowi zobowiązania do dokonania potrącenia i tym samym nie stanowi rozstrzygnięcia w rozumieniu art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a., 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 oraz art. 8 k.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organy administracji przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niedokonaniu całościowej oceny zebranego w sprawie materiału i w konsekwencji błędnym uznaniu, że w decyzji z 1966 r. brak jest rozstrzygnięcia co do potrącenia z odszkodowania kosztów remontu, co w konsekwencji uczyniło zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego niesłusznym zarzuty skargi powiązane z potrąceniem. II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 18 ustawy o remontach i odbudowie oraz o wykańczaniu budowy i nadbudowie budynków w zw. z zasadą niedziałania prawa wstecz w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i brak jakichkolwiek rozważań w zakresie zasadności stosowania wskazanego przepisu przez Prezydium Rady Narodowej, z uwagi na przyjęcie, że w decyzji z dnia [...] 1966 r. nie ma zapisu nakazującego potrącenie z odszkodowania określonej kwoty przez podmiot zobowiązany do wypłaty, a w konsekwencji uznanie, że decyzja z 1966 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa; 2) art. 21 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż w przedmiotowej sprawie wysokość odszkodowania została ustalona przez biegłego, który jedynie nie uczestniczył w rozprawie administracyjnej, podczas gdy z akt sprawy wynika, że w sprawie w ogóle nie powołano biegłego do ustalenia wysokości odszkodowania, a wycenę sporządził pracownik urzędu. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie Sądowi I instancji sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie oświadczyli o zrzeczeniu się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z wyliczonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Skoro zaś w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Odmawiając słuszności podniesionym w skardze kasacyjnej zarzutom zaakcentować na wstępie należy, że podstawą zastosowania sankcji nieważności decyzji zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jest rażące naruszenie prawa rozumiane jako zastosowanie przepisu prawa wbrew założonemu w tym przepisie hipotetycznemu stanowi faktycznemu, przy wyłączeniu dopuszczalności wykładni rozszerzającej. Wypracowane, zgodne stanowisko doktryny i judykatury jednomyślnie przyjmuje, że rażące naruszenie prawa nastąpi wtedy, gdy istnieje przepis prawny dający podstawę do wydania decyzji administracyjnej, a rozstrzygnięcie zawarte w decyzji, dotyczące praw lub obowiązków stron postępowania, zostało ukształtowane sprzecznie z przesłankami wprost określonymi w tym przepisie prawnym (por. Glibowski K. (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2015 r., s. 791). Rażące naruszenie prawa w takim wypadku jest więc wyraźne, bezsporne, oczywiste, powstałe zaś w jego wyniku skutki są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Charakter postępowania kontrolowanego przez Sąd I instancji wymuszał zatem przyjęcia odpowiedniej optyki, szczególnego podejścia do sprawy, która znacząco różni się od postępowania prowadzonego w trybie zwykłym, w tym przypadku – w oparciu o przepisy ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Skarga kasacyjna w zasadniczej swej części opiera argumentację na nieprawidłowym przyjęciu przez Sąd I instancji, że użyte w decyzji odszkodowawczej sformułowanie o potrąceniu kwot należnych Państwu z tytułu remontu, przebudowy, nadbudowy budynku na wywłaszczonej nieruchomości, nie stanowi o zawarciu w decyzji o odszkodowaniu rozstrzygnięcia w tym zakresie. Uznając za nieuzasadnione podniesione w tym zakresie zarzuty, należy zgodzić się z Sądem I instancji, że zawarte w orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z [...] 1966 r. sformułowanie: "z sumy ustalonego odszkodowania należy potrącić ciążące na wywłaszczonej nieruchomości kwoty należne Państwu i bankom państwowym w tym również kwoty należne Państwu z tytułu remontu, przebudowy lub nadbudowy budynków na nieruchomościach wywłaszczanych ze względu na to czy zostały one zabezpieczone przez wpis do hipoteki", nie stanowiło o rozliczeniu tych kwot w odniesieniu do przyznanego odszkodowania. Umiejscowienie zacytowanego sformułowania nakazuje przyjąć, że stanowiło ono pewnego rodzaju informację towarzyszącą, istotną z punktu widzenia wykonania rozstrzygnięcia o wypłacie ustalonych kwot odszkodowania. Źródłem tej informacji jest art. 13 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w myśl którego z sumy ustalonego odszkodowania potrąca się ciążące na wywłaszczonej nieruchomości kwoty należne Państwu i bankom państwowym. Przytoczenie powyższego przez organ w decyzji o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość nie stanowiło jednakże zobowiązania do dokonania potrącenia. Powyższe czyni nieuzasadnionym zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. W omówionym zakresie w skardze kasacyjnej podniesiony został również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 18 ustawy o remontach i odbudowie oraz o wykańczaniu budowy i nadbudowie budynków. Podkreślić trzeba, że ustawa ta przewiduje możliwość czynienia nakładów finansowych ze środków państwowych na remont budynków mieszkalnych pozostających własnością osób fizycznych i osób prawnych niebędących jednostkami gospodarki uspołecznionej. Ustala w tym zakresie odpowiedni tryb zawiadamiania właściciela (zarządcę) budynku, przy zagwarantowaniu zabezpieczenia wierzytelności w drodze wpisu do hipoteki. W myśl art. 18 tej ustawy, wchodzi ona w życie z dniem ogłoszenia, z tym że przepisy jej mają zastosowanie także do robót wymienionych w art. 2, zaplanowanych na rok 1959, choćby rozpoczęcie ich nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy. Przepisów zawartych w art. 3 i 4 ustawy nie stosuje się do robót rozpoczętych w terminie do dnia 30 czerwca 1959 r. Zauważyć należy, że przepis ten mógłby stanowić punkt odniesienia dla przeprowadzanych przez Sąd I instancji rozważań, gdyby organ dokonywał wyliczenia wydatkowanych przez Skarb Państwa kwot remontu kapitalnego i zabezpieczającego budynku mieszkalnego, ulepszeń w wyposażeniu technicznym, jego odbudowy lub przebudowy. Nie znajdując zatem zastosowania w niniejszej sprawie, przepis ten nie mógł zostać naruszony przez Sąd I instancji. Podniesiony zatem zarzut jego naruszenia w sposób oczywisty pozostawał nieuzasadnionym. Nie sposób również podzielić zastrzeżeń skargi kasacyjnej co do stanowiska Sądu I instancji odnośnie prawidłowości dokonania wyliczeń odszkodowania w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1962 r. w sprawie szczegółowych norm szacunkowych dla budynków na wywłaszczanych gruntach, które zostało zmienione rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 maja 1966 r. modyfikując wartości ustalanego odszkodowania i uzależniając je od wielkości miasta i strefy, w jakiej budynek się znajduje. Należy podkreślić, że zmiana, jaka została w tym zakresie wprowadzona dotyczyła przeciętnego kosztu wybudowania domu jednorodzinnego pięcioizbowego o powierzchni 110 m2, stanowiącego podstawę do ustalenia odszkodowania za inny budynek mieszkalny niż określony w art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Opis nieruchomości wraz z budynkiem mieszkalnym, której odszkodowanie dotyczy, wskazuje jednoznacznie i został prawidłowo oceniony przez Sąd I instancji, jako niemieszczący się w dyspozycji przytoczonej zmiany aktu wykonawczego. W związku z powyższym zastosowanie dla ustalenia odszkodowania znajdowały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lipca 1962 r., których późniejsza zmiana nie rzutowała na sposób obliczenia wysokości przyznanej kwoty. Nieskutecznym również okazał się zarzut naruszenia art. 21 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. wywodzony z braku uczestnictwa biegłego w rozprawie administracyjnej, co - zdaniem skarżących - stanowiło istotną wadliwość orzeczenia odszkodowawczego, niedostrzeżoną przez Sąd I instancji. W myśl art. 21 zdanie pierwsze przywołanej ustawy odszkodowanie ustala się na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Przepis ten był przedmiotem wielu wypowiedzi doktryny i sądów administracyjnych. Przyjmuje się, że nieobecność biegłych na rozprawie wywłaszczeniowej stanowi naruszenie tego przepisu, jednakże naruszenie to należy rozważyć w kontekście całości postępowania w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości. Tylko wówczas, gdy zostanie wykazane, że nieobecność biegłych na rozprawie miała wpływ na wysokość ustalonego odszkodowania można uznać, że z tej przyczyny doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 1981/12 (CBOSA) przyjęto, że skoro z treści przepisów art. 21-23 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości można wywieść wniosek, że tylko brak rozprawy stanowi rażące naruszenie prawa, uznać należy, że nieobecność biegłych na rozprawie, może ale nie musi stanowić naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że ze sporządzonym przez rzeczoznawcę (k. 14-23 akt adm.) operatem szacunkowym strony zostały zapoznane i nie wnosiły żadnych zastrzeżeń. Czynnie uczestniczący w postępowaniu administracyjnym byli współwłaściciele wywłaszczonej nieruchomości nie podnosili zarzutu wadliwości przedstawionego szacunku (k. 37 akt adm.). W świetle powyższego brak biegłego na rozprawie administracyjnej odszkodowawczej nie miał wpływu na wysokość odszkodowania ustalonego w decyzji. Naruszenie zatem art. 21 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie mogło być uznane za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W świetle powyższego podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie znajdowały usprawiedliwienia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.