I OSK 49/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia del. WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant sekretarz sądowy Anna Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 24 września 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 104/17 w sprawie ze skargi P.O. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia uchwały w przedmiocie uzyskania kwalifikacji II stopnia w dziedzinie sztuk plastycznych w dyscyplinie artystycznej grafika 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów na rzecz P.O. kwotę 640 (sześćset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. I OSK 49/18 Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 27 września 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę P.O. i uchylił decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia [...] października 2016 r. oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Wydziału Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie z dnia [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie uchylenia uchwały w sprawie uzyskania kwalifikacji II stopnia w dziedzinie sztuk plastycznych w dyscyplinie artystycznej grafika. Od ww. wyroku skargę kasacyjną wniosła Centralna Komisja Do Spraw Stopni i Tytułów. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu naruszenie: 1/ prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 18a, art. 29 ust. 1 i 2, art. 29a, art. 50 ust.1, art. 51 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz.U. z 2016 r. poz. 882 ze zm.), dalej ustawa, w zw. z art. 151 k.p.a., art. 33 ustawy z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 84 poz.455 z e zm.) przez przyjęcie, że: - decyzja Centralnej Komisji z dnia [...] października 2016 r. i uchwała Rady Wydziału z dnia [...] stycznia 2016r. zostały podjęte w nieprawidłowym trybie, - organ rażąco naruszył art. 29 ust. 2 ustawy i nie zastosował trybu z art. 29a dla stwierdzenia nieważności postępowania przed Radą Wydziału oraz art. 18a ustawy, nie powołując komisji habilitacyjnej dla oceny dorobku naukowego/artystycznego kandydata, - w sprawie niedopuszczalny był przedmiot orzekania określony w art. 29 ust. 2 ustawy, który zezwala wyłącznie na weryfikację całości dorobku naukowego/artystycznego, a nie rozprawy habilitacyjnej/pracy kwalifikacyjnej, 2/ przepisów postępowania: art. 52, art. 133, art. 134 § 1, art. 135, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 152, art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., w zw. z art.107 § 1 i § 3, art.10 i art. 16 k.p.a. przez: - błędne stwierdzenie, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia procedury administracyjnej obowiązującej Centralną Komisję, która miała istotny wpływ na wynik sprawy i uznanie, że uchwała Rady Wydziału z dnia [...] stycznia 2016 r. nie stanowi skutecznego aktu kończącego postępowanie wznowieniowe, nie uwzględnienie szczególnego trybu postępowania w tym zakresie, - nierozpoznanie istoty przedmiotu sprawy, jakim jest postępowanie wznowieniowe zainicjowane postanowieniem Centralnej Komisji na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy, oraz błędne przyjęcie, że wznowienie postępowania może nastąpić zarówno z urzędu jak i na wniosek, - zastosowanie wykładni prawa wg piśmiennictwa (E.Szewczyk "Weryfikacja ostatecznych decyzji w sprawach stopni naukowych" Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 5(38)/2011), - niewskazanie, w jaki sposób wyeliminować z obrotu prawnego uchwałę Rady Wydziału z dnia [...] marca 2001 r, która zamyka drogę do wydania rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 151 k.p.a., - bezzasadne przyjęcie, że Centralna Komisja do wzruszenia prawomocnych uchwał, podjętych na podstawie ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych, powinna zastosować procedurę określoną w art.18a ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 października 2011 r., - nieuwzględnienie całości zgromadzonego materiału dowodowego, - zasądzenie od Centralnej Komisji kosztów postępowania niezgodnie z obowiązującymi przepisami. Wskazując na powyższe naruszenia autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów, powołanych w ramach podstawy wskazanej w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 193 in fine uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Okolicznością determinującą wynik niniejszej sprawy jest fakt, że niezasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnią art. 29 ust. 2 oraz art. 29a ust. 1 ustawy. W myśl pierwszego z tych przepisów przesłankami do wznowienia postępowania o nadanie stopni doktora i doktora habilitowanego albo tytułu profesora mogą być także, oprócz wymienionych w Kodeksie postępowania administracyjnego, ujawnione okoliczności wskazujące na to, że stopień doktora lub doktora habilitowanego albo tytuł profesora został nadany na podstawie dorobku powstałego z naruszeniem prawa, w tym praw autorskich, lub dobrych obyczajów w nauce. Z kolei art. 29a ust. 1 ustawy stanowi, że Rada właściwej jednostki organizacyjnej lub odpowiednio Centralna Komisja, w drodze decyzji, stwierdza nieważność postępowania w sprawie nadania tytułu lub stopnia, jeżeli w pracy stanowiącej podstawę nadania tytułu lub stopnia osoba ubiegająca się o tytuł lub stopień przypisała sobie autorstwo istotnego fragmentu lub innych elementów cudzego utworu lub ustalenia naukowego. Dyspozycje art. 29 ust. 2 i art. 29a częściowo pokrywają się zakresowo w kwestii plagiatu, o którym mowa w art. 29a. Zakres art. 29 jest szerszy, obejmuje bowiem także plagiat popełniony w innych pozycjach dorobku niż praca stanowiąca podstawę nadania stopnia albo tytułu (rozprawa doktorska, rozprawa habilitacyjna w przewodzie habilitacyjnym, podstawowe osiągnięcie naukowe w postępowaniu habilitacyjnym, tzw. książka profesorska), jak również obejmuje autoplagiat. O ile art. 29 nakazuje zastosowanie znanej z kodeksu postępowania administracyjnego (i wcześniej znajdującej zastosowanie w odniesieniu do plagiatów wprost na podstawie art. 145 § 1 k.p.a.) instytucji wznowienia postępowania (wprowadzając jej nowe przesłanki oraz wskazując Centralną Komisję jako organ właściwy do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania), o tyle w art. 29a występuje nieznana kodeksowi postępowania administracyjnego instytucja nieważności postępowania. Ustawodawca nie wskazuje - co stanowi jedną z wad art. 29 i 29a - by pierwszeństwo miał któryś z tych przepisów (H. Izdebski, M.J. Zieliński, ustawa o stopniach naukowych i tytule naukowym. Komentarz do art. 29, wyd. II, LEX). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjąć jednak należy, że racjonalny ustawodawca nie wprowadza dwóch sankcji za podobne naruszenia, dlatego należy rozróżnić ich zakres treściowy. Bez takiego rozróżnienia tryby nadzwyczajne, do jakich zaliczamy tryb wznowieniowy i nieważnościowy, mogłyby pełnić względem siebie role konkurencyjne. W przypadku zbiegu takich dwóch trybów pierwszeństwo należy przypisać trybowi stwierdzenia nieważności, jako idącemu w swych skutkach dalej niż tryb wznowieniowy (J. Jaworski, Wznowienie postępowania w sprawie nadania stopnia doktora, [w:] Specyfika postępowań administracyjnych w sprawach z zakresu szkolnictwa wyższego i nauki, red. J.P. Tarno, A. Szot, P. Pokorny, Lublin 2016, s. 152). Językowa wykładnia art. 29 ust. 2 i art. 29a ust. 1 ustawy prowadzi do wniosku, że w obydwu sytuacjach podstawową sytuacją jest dopuszczenie się tzw. plagiatu (choć art. 29 ust. 2 ma szersze zastosowanie). Aby zachować zasadę racjonalnego ustawodawcy, który nie tworzy norm nakładających się na siebie, wypada przyjąć, że gdy plagiat dotyczy bezpośrednio pracy stanowiącej podstawę nadania stopnia lub tytułu naukowego, stosuję się procedurę stwierdzenia nieważności postępowania, natomiast gdy plagiat odnosi się do innych elementów dorobku naukowego, daje to podstawę do wznowienia postępowania (S. Fundowicz, J. Parchomiuk, Wznowienie postępowania w sprawie nadania stopnia lub tytułu naukowego, [w:] Specyfika postępowań administracyjnych w sprawach z zakresu szkolnictwa wyższego i nauki, red. J.P. Tarno, A. Szot, P. Pokorny, Lublin 2016, s. 113, podobnie E. Szewczyk, Weryfikacja ostatecznych decyzji w sprawach stopni naukowych, ZNSA 2011, Nr 5, str. 57). Należy zatem przyjąć taką wykładnię art. 29 ust. 2 i art. 29a ust. 1 ustawy, że przesłankę stwierdzenia nieważności postępowania będzie stanowiła okoliczność podważenia autorstwa samej pracy doktorskiej lub habilitacyjnej (a więc także w przedmiocie uzyskania przez P.O. kwalifikacji II stopnia w dziedzinie sztuk plastycznych w dyscyplinie artystycznej grafika), natomiast przesłankę wznowienia postępowania – okoliczność naruszenia praw autorskich w zakresie dorobku, który był brany pod uwagę i na podstawie którego został nadany stopień doktora (P. Kledzik, Kilka uwag w zakresie przesłanek i trybu wznowienia postępowania oraz stwierdzenia nieważności postępowania w sprawie o nadanie stopnia doktora i doktora habilitowanego, [w:] Specyfika postępowań administracyjnych w sprawach z zakresu szkolnictwa wyższego i nauki, red. J.P. Tarno, A. Szot, P. Pokorny, Lublin 2016, s. 138, 140-141). Oczywiście zarówno w przypadku pracy doktorskiej jak i habilitacyjnej może zostać ona przygotowana z naruszeniem dobrych obyczajów w nauce, które jednocześnie nie będzie wyczerpywało znamion naruszenia praw autorskich. W niniejszej sprawie jednak podstawą wznowienia, co wprost wskazane było w postanowieniu Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia [...] listopada 2013 r. o wznowieniu z urzędu postępowania w przewodzie kwalifikacyjnym II stopnia P.O., była okoliczność, że praca kwalifikacyjna na II stopień mogła być pracą niesamodzielną, bowiem powstała z naruszeniem prawa, w tym praw autorskich. Komisja dodała, że praca kwalifikacyjna stanowi kompilację przepisanych zapożyczeń z książek i artykułów innych autorów, wskazując o jakie prace i jakich innych autorów chodzi. Uzasadnienie postanowienia nie wskazuje przy tym na zarzut plagiatu w stosunku do pozostałego dorobku naukowego P.O., jak również nie odnosi się do przesłanki naruszenia dobrych obyczajów w nauce. Koncentruje się wyłącznie na pracy kwalifikacyjnej w kontekście naruszenia praw autorskich. Sąd I instancji wskazał także na protokół z posiedzenia Prezydium Centralnej Komisji z dnia [...] października 2016 r., z którego wynika, że we wrześniu 2013 r. wpłynęło pismo z redakcji miesięcznika regionalnego "D. ", wskazujące na możliwość popełnienia plagiatu przez P.O. w przewodzie kwalifikacyjnym II stopnia na Wydziale Grafiki ASP w Warszawie. Zdaniem Redakcji ww. czasopisma habilitant przedstawił pracę kwalifikacyjną pt. "[...]", która jest pracą niesamodzielną i nosi znamiona plagiatu. Prawidłowo zatem przyjął Sąd Wojewódzki, że organy wadliwie uznały, że zaszły przesłanki wznowienia postępowania w przedmiocie uzyskania przez P.O. kwalifikacji II stopnia w dziedzinie sztuk plastycznych w dyscyplinie artystycznej grafika (a więc stopnia równorzędnego nadaniu stopnia doktora habilitowanego w rozumieniu ustawy), a właściwym trybem weryfikacji nadanego P.O. stopnia naukowego w zakresie sztuki powinien być tryb nieważności postępowania. Przepis art. 29a ust. 1 ustawy o stanowi bowiem podstawę wzruszenia decyzji ostatecznej w przypadku, gdy zarzut przypisania (istotnego fragmentu) autorstwa cudzego utworu lub ustalenia naukowego skierowany został przeciwko pracy habilitacyjnej (w tym wypadku pracy kwalifikacyjnej II stopnia), a taki przypadek miał w niniejszej sprawie miejsce (por. wyrok NSA z dnia 18 września 2019 r., I OSK 2945/17). Na marginesie dodać można, że tryb stwierdzenia nieważności postępowania jest niewątpliwie prostszy (nie wymaga powiem przeprowadzenia procedury habilitacyjnej) i tym samym może być skuteczniejszy w zwalczaniu kwalifikowanych form plagiatu, niż tryb wznowienia postępowania (por. (H. Izdebski, M.J. Zieliński, ustawa o stopniach naukowych i tytule naukowym. Komentarz do art. 29, wyd. II, LEX). W zakresie skutków stwierdzenia nieważności postępowania przyjąć bowiem należy, że będą one odpowiednie do stwierdzenia nieważności decyzji lub stwierdzenia nieważności postępowania sądowego. Rozstrzygnięcie tego rodzaju powodować będzie konsekwencje w postaci zniesienia z mocą wsteczną skutków dokonanych czynności w postępowaniu w sprawie nadania stopnia naukowego. Postępowanie to obejmuje wszystkie czynności przewodu od momentu jego wszczęcia, aż do podjęcia uchwały o nadaniu stopnia. Stwierdzenie nieważności postępowania skutkować będzie zniesieniem całego postępowania o nadanie stopnia, a zatem także wszystkich dokonanych w tym postępowaniu czynności w postaci podjętych uchwał oraz powrót do stanu prawnego sprzed wniosku o wszczęcie postępowania (P. Kledzik, Kilka uwag w zakresie przesłanek i trybu wznowienia postępowania oraz stwierdzenia nieważności postępowania w sprawie o nadanie stopnia doktora i doktora habilitowanego, [w:] Specyfika postępowań administracyjnych w sprawach z zakresu szkolnictwa wyższego i nauki, red. J.P. Tarno, A. Szot, P. Pokorny, Lublin 2016, s. 147). Z tego powodu tracą znaczenie pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej odnośnie do naruszeń przepisów materialnych. Koncentrują się one bowiem na samym procedowaniu przed właściwymi organami trybu wznowieniowego w celu weryfikacji stopnia naukowego. Skoro jednak właściwy w sprawie jest tryb z art. 29a ust. 1 ustawy, to nie ma znaczenia, jakie przepisy - aktualne, czy wynikające z ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych – powinny mieć zastosowanie we wznowionym postępowaniu. Z kolei zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zostały w żaden sposób uzasadnione, a skoro Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi podstawami kasacyjnymi i ich uzasadnieniem i nie może samodzielnie doszukiwać się intencji autora skargi kasacyjnej, to także w tym zakresie skarga kasacyjna ma nieusprawiedliwione podstawy. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.