III FSK 1830/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. sp. z o.o. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 24 września 2019 r. sygn. akt I SA/Bd 393/19 w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 29 kwietnia 2019 r. nr 0401-IEE.711.100.2019 w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. sp. z o.o. z siedzibą w B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 24 września 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 393/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, oddalił skargę P. Sp. z o.o. w B. (dalej: Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (dalej: Dyrektor) z 29 kwietnia 2019 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości (wyrok ten oraz pozostałe powoływane orzeczenia dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Spółka w złożonej skardze kasacyjnej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy: 1/ art. 110u § 1 ustawy z dnia 17 czerwca1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy norma w nim zawarta jest niezgodna z art. 2 i art. 78 Konstytucji RP; 2/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") poprzez oddalenie skargi, w sytuacji, gdy postanowienie Dyrektora zostało wydane z naruszeniem przepisów art. 8, art. 9 i art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. - dalej: k.p.a.) w zw. z art. 110u § 1 u.p.e.a. uzasadniającym jego uchylenie, ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, polegające na niepoinformowaniu i niepouczeniu Spółki o przysługujących jej prawach w odpowiednim dla skorzystania z tych praw terminie, naruszając zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, zasadę informowania stron i uczestników postępowania oraz zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu, uniemożliwiając Spółce faktyczne wykonanie jej praw, oraz z całkowitym brakiem poszanowania zasad naczelnych procesu administracyjnego; 3/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, gdy postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów art. 112 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. uzasadniającym jego uchylenie z uwagi na fakt, iż Spółka nie uzyskała realnej możliwości zastosowania się do pouczenia w zakresie złożenia zarzutów od opisu i oszacowania wartości nieruchomości; 4/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 k.p.a. w zw. art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie, iż Spółka nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu do wniesienia zarzutów od opisu i oszacowania wartości nieruchomości nastąpiło bez jej winy; 5/ art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów skargi naruszenia przepisu art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w części dotyczącej zaniechania przez organ należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenia praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; 6/ art. 8, art. 9, art. 10 i art. 58 § 1 - 3 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. W oparciu o tak postawione zarzuty, które zostały rozwinięte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i postanowienia Dyrektora w całości, jak i postanowienia go poprzedzającego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi WSA w Bydgoszczy oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Ponadto Spółka wniosła o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego celem stwierdzenia zgodności art. 110u § 1 u.p.e.a. z art. 2 i art. 78 Konstytucji RP. Odpowiadając na skargę kasacyjną, Dyrektor wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegała oddaleniu. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie Zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej z dnia 20 października 2022 r., działającego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki po długim okresie oczekiwania spowodowanym ograniczeniami związanymi z sytuacją pandemiczną oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione oraz jednocześnie pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Z uwagi na sposób sformułowania zarzutów oraz ich uzasadnienia w skardze kasacyjnej, koniecznym jest przypomnienie pewnych zasadniczych kwestii dotyczących zarówno wymogów, jakie powinna spełniać skarga kasacyjna oraz istoty i zakresu postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w analizowanej sprawie nie występuje. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez jej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem to autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone i dlaczego. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż z uwagi na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, może on uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Ponadto zarzuty kasacyjne powinny zawierać precyzyjne uzasadnienie, w czym wnoszący autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia powołanych w niej przepisów. Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej czy odniesienie się do nich w sposób wybiórczy i ogólnikowy skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy administracyjne. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. Dodać również należy, że zgodnie z art. 176 p.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 18 października 2017r., sygn. akt II OSK 2702/16). Podstawę formalnoprawną odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie wniesionych zarzutów, stanowił art. 61a k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W skardze kasacyjnej nie postawiono jednak zarzutu naruszenia tego przepisu. Uznać zatem należy, że Spółka nie podważyła prawidłowości zastosowania tej regulacji prawnej, co już powoduje, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Ponadto argumentacja zwarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej odnosi się nie do postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, lecz do odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów. Spółka oczekiwała zatem, że Sąd pierwszej instancji w ramach badania zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, przeprowadzi dodatkowo badanie zgodności z prawem postanowienia o odmowie przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów. Kwestia ta wykracza jednak poza ramy niniejszej sprawy. Ponadto była ona przedmiotem odrębnego postępowania, zakończonego wyrokiem WSA w Bydgoszczy z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 240/19. Skarga kasacyjna od tego wyroku była z kolei przedmiotem rozpoznania przez skład orzekający w niniejszej sprawie na tym samym posiedzeniu niejawnym. Zauważyć w związku z tym należy, że skarga kasacyjna w tamtej sprawie jest praktycznie identyczna, jak w sprawie niniejszej, choć zostały zaskarżone różne postanowienia, wydane na podstawie odrębnych przepisów. Przedmiotem badania w rozpoznawanej sprawie, jest zasadność zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym art. 61a k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., czyli odmowa wszczęcia postępowania z uwagi na uchybienie terminu do wniesienia zarzutów na opis i oszacowanie nieruchomości po terminie wynikającym z art. 110u § 1 u.p.e.a. Ostatni z tych przepisów w zdaniu pierwszym przewiduje, że zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Skarga kasacyjna byłaby uzasadniona jedynie wówczas, gdyby Spółka wykazała, że zarzuty zostały wniesione w terminie wynikającym z art. 110u § 1 zd. 1 u.p.e.a. i dlatego niezasadne było zastosowanie przez organ egzekucyjny art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Zarzut taki nie został jednak postawiony. Jak już wyżej wspomniano zarzuty skargi kasacyjnej sformułowane na podstawie przepisów k.p.a. oraz u.pe.a. w powiązaniu z powołanymi zarzutami p.p.s.a., zmierzają w do podważenia postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów na opis i oszacowanie. Są ona zatem nieadekwatne do niniejszej sprawy, gdyż nie zmierzają do podważenia zasadności stanowiska Sądu pierwszej instancji, kontrolującego postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw, aby zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 110u § 1 u.p.e.a. z art. 2 i art. 78 Konstytucji RP. Spółka na uzasadnienie swojego stanowiska powoływała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 stycznia 2013 r., SK 18/11, którym orzeczono o niezgodności art. 950 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 185 ze zm. – dalej: k.p.c.), w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 233 poz. 1381) z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Przypomnieć w związku z tym należy, że przepis oceniany przez Trybunał Konstytucyjny miał brzmienie "Termin do zaskarżenia opisu i oszacowania liczy się od dnia jego ukończenia". Z motywów Trybunału Konstytucyjnego wynika, że niekonstytucyjność tego przepisu związana była z brakiem realnej możliwości powzięciem informacji przez stronę, od jakiego dnia liczyć należy termin do wniesienia skargi na opis i oszacowanie nieruchomości. Przepisy procedury cywilnej w pewnych wypadkach prowadziły do sytuacji, że strona nie mogła powziąć informacji o rozpoczęciu biegu terminu do wniesienia skargi, w szczególności, gdy czynność ta nie zakończyła się w terminie wskazanym w zawiadomienie o jej przeprowadzeniu. W rozpatrywanej sprawie sytuacja taka nie występuje. Spółka została bowiem prawidłowo poinformowana o terminie dokonania opisu i oszacowania nieruchomości i czynność ta została zakończona w podanym terminie. Nie występowały zatem jakiekolwiek wątpliwości co do terminu początkowego dla wniesienia zarzutów. Nie sposób wobec tego uznać, aby okoliczności niniejszej sprawy odpowiadały stanowi faktycznemu na podstawie którego orzekał Trybunał Konstytucyjny. Nadmienić także należy, że obecnie obowiązujący art. 950 k.p.c., przewiduje analogicznie do art. 110u § 1 u.p.e.a. termin do zaskarżenia opisu i oszacowania nieruchomości. Przewidziano w nim, że termin zaskarżenia wynosi dwa tygodnie i liczy się od dnia zakończenia opisu i oszacowania. Jedyna różnica dotyczy zdania drugiego tego przepisu, który stanowi, że jeżeli opis i oszacowanie nie zostały ukończone w terminie podanym w zawiadomieniu termin zaskarżenia liczy się od dnia doręczenia uczestnikowi zawiadomienia, o którym mowa w art. 945 § 4, a dla uczestników, którym nie doręczono zawiadomienia, od dnia obwieszczenia o ukończeniu. Uznać zatem należy, że przepis ten odpowiada obecnie wzorcom konstytucyjnym. Ewentualną niezgodność z Konstytucją RP art. 110u § 1 u.p.e.a. można by ewentualnie rozważać, gdyby czynność opisu i oszacowanie nie została zakończona w wyznaczonym terminie, zaś o nowym terminie strony nie zostały powiadomione. Przepis ten nie zawiera bowiem regulacji, jaka znajduje się w zdaniu drugim art. 950 k.p.c. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w rozpatrywanej sprawie, gdyż opis i oszacowanie zostały ukończone w terminie podanym w zawiadomieniu. Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Paweł Dąbek Krzysztof Winiarski Jolanta Sokołowska