III SA/Po 351/19

Dnia 25 września 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi S. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 144 i art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej: "K.p.a.", w zw. z art. 18 i art. 54 § 1 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.), dalej: "p.e.a.", utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z [...] stycznia 2019 r. o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia skargi na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu umowy zlecenia w [...] sp. z o. o., dokonaną zawiadomieniami z [...] maja 2018 r. nr [...], nr [...] i nr [...] W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy ustalił następujący stan faktyczny i prawny. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wszczął wobec zobowiązanej S. M. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z [...] czerwca 2012 r. nr [...], od nr [...] do nr [...] i od nr [...] do nr [...], obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za poszczególne okresy 2009 i 2010 r. Odpisy tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanej [...] lipca 2012 r. Na podstawie zawiadomień z [...] maja 2018 r. organ egzekucyjny zajął wierzytelności pieniężne z tytułu umowy zlecenia w [...] sp. z o. o. Dłużnikowi zajętej wierzytelności i zobowiązanej S. M. zawiadomienia o zajęciu doręczono [...] maja 2018 r. Pismem z [...] sierpnia 2018 r., nadanym [...] września 2018 r., zatytułowanym "Zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego" zobowiązana S. M. wniosła zarzut niedopuszczalności egzekucji, wskazując jako jego podstawę art. 33 § 1 pkt 6 p.e.a. Strona zakwestionowała prowadzenie egzekucji na podstawie zawiadomień o zajęciu z [...] maja 2018 r. i wniosła o zwrot zajętych środków podnosząc, że zajęte wierzytelności są świadczeniem powtarzającym się i w całości przeznaczonym na jej utrzymanie i z tego względu zajęte środki do kwoty minimalnego wynagrodzenia powinny być wyłączone spod egzekucji. W dniu [...] września 2018 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał postanowienie, którym odmówił uwzględnienia wniesionego zarzutu z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia. Orzeczenie to doręczono S. M. [...] września 2018 r. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] listopada 2018 r. uchylił wyżej wskazane rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, zalecając organowi egzekucyjnemu, aby przed rozpatrzeniem wniosku z [...] sierpnia 2018 r. wezwał stronę do sprecyzowania zawartego w nim żądania. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wystosował do S. M. pismo z [...] grudnia 2018 r., w którym przedstawił podstawy prawne przysługujących zobowiązanej środków zaskarżenia i terminy do ich wniesienia. W treści pisma organ egzekucyjny wezwał stronę do wskazania w terminie 7 dni, na jakiej podstawie prawnej złożyła wniosek z [...] sierpnia 2018 r. zaznaczając, że w razie braku odpowiedzi potraktuje wniosek jako skargę na czynność egzekucyjną. Wezwanie doręczono S. M. [...] grudnia 2018 r., a zobowiązana na nie nie odpowiedziała. Wobec tego Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] potraktował wniosek zobowiązanej z [...] sierpnia 2018 r. jako skargę na czynność egzekucyjną i postanowieniem z [...] stycznia 2019 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie tej skargi z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia. Postanowienie organu egzekucyjnego doręczono S. M. [...] stycznia 2019 r. S. M. wniosła zażalenie na orzeczenie z [...] stycznia 2019 r.. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] marca 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie z [...] stycznia 2019 r. W uzasadnieniu podniósł, co następuje. Skargę strony z [...] sierpnia 2018 r., nadaną [...] września 2018 r., wniesiono z uchybieniem terminu. Zawiadomienia z [...] maja 2018 r. o zajęciu wierzytelności pieniężnej z tytułu umowy zlecenia w [...] sp. z o. o. doręczono S. M. [...] maja 2018 r. Zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego (art. 54 § 1 p.e.a.). Skargę na czynności egzekucyjne wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy p.e.a. nie stanowią inaczej (art. 54 § 4 p.e.a.). Termin na wniesienie przez S. M. skargi na egzekucyjne zajęcie wierzytelności pieniężnej z tytułu umowy zlecenia w [...] sp. z o. o., o którym zobowiązana została zawiadomiona [...] maja 2018 r., upłynął zatem [...] maja 2018 r., natomiast pismo z [...] sierpnia 2018 r. stanowiące skargę na tę czynność wniesiono [...] września 2018 r., a więc po terminie. Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (art. 89 § 1 p.e.a.). Zawiadomienie o zajęciu sporządza się według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych (art. 67 § 1 p.e.a.). W dniu wystawienia zawiadomień o zajęciu ([...] maja 2018 r.) obowiązywało rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1339). Natomiast od [...] września 2018 r. jest to rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 12 września 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1804). W formularzu zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, określonym w zał. 5 wcześniejszego rozporządzenia oraz w załączniku 6 obecnie obowiązującego rozporządzenia, obowiązkowym elementem jest pouczenie dla zobowiązanego. Zgodnie z jego treścią "zobowiązanemu przysługuje skarga na zajęcie egzekucyjne. Skargę wnosi się do organu egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, tj. od dnia doręczenia niniejszego zawiadomienia". Zawiadomienia o zajęciu z [...] maja 2018 r. doręczono S. M. [...] maja 2018 r. i zawierają one takie pouczenie. Tym samym, termin 14 dni do wniesienia skargi z art. 54 § 1 p.e.a. na czynność egzekucyjną zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, o którym mowa w art. 54 § 4 p.e.a., jest skuteczny w dniu doręczenia zobowiązanej zawiadomienia o zajęciu. Wniesienie skargi po terminie uniemożliwia jej rozpoznanie i należy odmówić wszczęcia postępowania w sprawie złożonej skargi. Gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 K.p.a.). Zobowiązana wniosła skargę na czynność egzekucyjną po terminie, stąd organ miał obowiązek odmówić wszczęcia postępowania w tej sprawie, co uczynił postanowieniem z [...] stycznia 2019 r. Nieprawidłowy jest zaprezentowany przez zobowiązaną w zażaleniu pogląd, że zgodnie z art. 54 § 4 u.p.e.a. termin 14 dni do wniesienia skargi należy liczyć od chwili, gdy zobowiązany dowie się o wadliwych czynnościach dokonanych na podstawie prawidłowego zawiadomienia o zajęciu. Ustawodawca termin do wniesienia skargi na zajęcie innej wierzytelności pieniężnej wiąże z doręczeniem zobowiązanemu zawiadomienia o tym zajęciu. W myśl art. 1a pkt 2 p.e.a. przez czynność egzekucyjną rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Nie jest zatem czynnością egzekucyjną przekazanie przez spółkę zajętych należności organowi egzekucyjnemu, nawet gdyby nastąpiło to na jego wezwanie. W uzasadnieniu zażalenia zobowiązana podniosła, że o realizacji zajęcia dowiedziała się [...] września 2018 r. i w tym dniu wniosła skargę, dlatego uważa ją za wniesioną w terminie. Niemniej jednak przekazanie należności organowi egzekucyjnemu nastąpiło wskutek czynności egzekucyjnej zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu umowy zlecenia w [...] sp. z o. o., dokonanej na podstawie zawiadomień z [...] maja 2018 r., o czym zawiadomiono zobowiązaną [...] maja 2018 r. W skardze zobowiązana zarzuciła naruszenie: 1. art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy polegające na: a) pominięciu: - pism skarżącej do spółki z [...] maja 2018 r. i [...] maja 2018 r. wnioskujących o wypłatę zajętego świadczenia z uwagi na to, że nie podlega ono egzekucji, - skierowanego do organu egzekucyjnego oświadczenia spółki z maja 2018 r. o odmowie przekazania z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności, - protokołu czynności organu egzekucyjnego z września 2018 r. na okoliczność wezwania spółki do przekazania wynagrodzenia skarżącej organowi egzekucyjnemu, b) błędnym przyjęciu, że zaskarżeniu podlega czynność egzekucyjna z [...] maja 2018 r. polegająca na zajęciu wierzytelności, podczas gdy zaskarżeniu podlega czynność egzekucyjna w postaci wezwania i pobrania wynagrodzenia z września 2018 r.; 2. art. 54 § 4 w zw. z art. 1a pkt 2 p.e.a. przez przyjęcie, że wezwanie i pobranie przez organ egzekucyjny wynagrodzenia nie jest czynnością egzekucyjną podlegającą zaskarżeniu; 3. art. 61a § 1 K.p.a. przez jego błędne zastosowanie. W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżąca nie mogła zaskarżyć czynności egzekucyjnej z maja 2018 r. w postaci zajęcia wierzytelności, gdyż nie wiedziała, że spółka przekaże w przyszłości organowi egzekucyjnemu jej wynagrodzenie. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyny, o której mowa w skardze. Sąd w całości podziela argumenty organu zawarte w zaskarżonym postanowieniu odnoszące się do tego, że zaskarżoną czynnością egzekucyjną było zajęcie wierzytelności pieniężnej dokonane zawiadomieniami z [...] maja 2018 r., doręczonymi skarżącej [...] maja 2018 r., a nie skierowane do spółki wezwanie organu egzekucyjnego i pobranie wynagrodzenia z września 2018 r., będące jedynie czynnością materialno-techniczną, a nie egzekucyjną. W konsekwencji termin do wniesienia skargi nie biegł od dnia faktycznego pobrania należności (por.: wyrok o sygn. akt III SA/Wa 559/17 - dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: "CBOSA"). W związku z omówieniem argumentów organu ich powtarzanie byłoby zbędne. W powyższej kwestii należy jedynie podnieść, że w myśl art. 1a pkt 2 p.e.a. ilekroć w tej ustawie jest mowa o czynności egzekucyjnej rozumie się przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Środkiem egzekucyjnym nie jest przekazanie przez spółkę zajętej w maju 2018 r. należności, nawet gdyby nastąpiło na odrębne wezwanie organu egzekucyjnego z września 2018 r. Jest nim natomiast egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych (art. 1a pkt 12 lit. a tiret piąte p.e.a.) polegająca na jej zajęciu przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego (spółki) zawiadomienia o zajęciu, które jest dokonane z chwilą doręczenia mu (dłużnikowi zobowiązanego - spółce) zawiadomienia o zajęciu (art. 89 § 1 i 2 p.e.a.). Nie mają w tym kontekście znaczenia dla rozstrzygnięcia skierowane do spółki pisma skarżącej z maja 2018 r., skierowane do organu egzekucyjnego oświadczenie spółki z maja 2018 r. o odmowie przekazania z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności czy wezwanie skierowane we wrześniu 2018 r. przez organ egzekucyjny do spółki o przekazanie mu zajętej należności. Organ nie naruszył zatem art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Prawidłowe jest zatem ustalenie organu, że skargę z [...] września 2018 r. na czynność egzekucyjną z [...] maja 2018 r., o której zawiadomiono skarżącą [...] maja 2018 r., wniesiono z uchybieniem czternastodniowego terminu z art. 54 § 4 p.e.a. Niemniej jednak w takiej sytuacji organ nie może na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. odmówić wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia takiej skargi, ale powinien ją oddalić na podstawie art. 54 § 5 K.p.a. Postępowanie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną jest inicjowane przez czynność procesową zobowiązanego, którą jest wniesienie skargi. W stadium wstępnym są podejmowane czynności, których celem jest m. in. ustalenie, czy skargę wniesiono z zachowaniem ustawowego terminu. Zgodnie z art. 54 § 5 zdanie pierwsze p.e.a. rozstrzygnięcie zapada w formie postanowienia. Na podstawie tego przepisu można wydać dwa rodzaje rozstrzygnięć: 1) uwzględnienie skargi i wówczas nie przysługuje zażalenie; 2) oddalenie skargi, na które to postanowienie przysługuje zażalenie. Oddalenie skargi może nastąpić zarówno z przyczyn merytorycznych, jak i formalnych (np. uchybienie terminu do wniesienia skargi), bowiem zgodnie z art. 18 p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy K.p.a. Oznacza to, że skoro art. 54 § 5 p.e.a. reguluje kwestię oddalenia skargi, bez precyzowania przyczyn, to w każdym przypadku niemożności jej uwzględnienia skarga powinna być oddalona (por.: wyrok o sygn. akt II FSK 2291/16). Odmowa wszczęcia postępowania narusza art. 61a § 1 K.p.a. przez jego bezpodstawne zastosowanie. Organ powinien był oddalić skargę na podstawie art. 54 § 5 p.e.a. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302).