II SA/Rz 854/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Joanna Zdrzałka Protokolant sekretarz sądowy Filip Róg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Rektora [...] w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie nie przyznania stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Dziekana Wydziału Administracji i Nauk Społecznych Szkoły [...] z siedzibą w [...] z dnia [....] kwietnia 2017 r., nr [...]. Przedmiotem skargi S. B. (dalej w skrócie: "skarżąca") jest decyzja Rektora "W." w [...] (dalej w skrócie odpowiednio: "Rektor" i "W.") z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prodziekana Wydziału Administracji i Nauk Społecznych "W." z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego. Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. W dniu 7 marca 2017 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie stypendium socjalnego na semestr letni w roku akademickim 2016/2017. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] Prodziekan Wydziału Administracji i Nauk Społecznych "W." działając z upoważnienia Dziekana Wydziału Administracji i Nauk Społecznych "W." odmówił przyznania skarżącej stypendium socjalnego. Jako podstawę prawną decyzji podał art. 173 ust. 1 pkt. 1, art. 175 ust. 1, art. 179, art. 184 i art. 186 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1842 ze zm. – dalej w skrócie: "Posw") oraz § 6 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej finansowanej z budżetu państwa dla studentów "W." wprowadzonego zarządzeniem nr [...] Rektora z dnia [...] kwietnia 2015 r. ze zm. (dalej w skrócie: "Regulamin"). W uzasadnieniu wyjaśnił, że termin do złożenia wniosków o przyznanie stypendium socjalnego na semestr letni upływa z dniem 28 lutego, a zatem wniosek skarżącej był spóźniony. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wyjaśniła, że przyczyną uchybienia terminu był późniejszy od planowanego powrotu z zagranicy. Podała również, że jej rodzina znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i tylko dzięki stypendium socjalnemu może kontynuować podjęte studia. Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] Rektor utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że przepisy ustawy Posw regulującej zasady przyznawania prawa do świadczeń pomocy materialnej dla studentów są powszechnie dostępne, natomiast Regulamin zamieszczony jest na witrynie internetowej uczelni, a więc każdy student dbający należycie o swoje interesy powinien się nimi zapoznać, a w razie wątpliwości zwrócić się do pracowników dziekanatu. Ponieważ skarżąca złożyła wniosek z naruszeniem terminu określonego w art. 6 ust. 2 Regulaminu, nie mógł on zostać uwzględniony. W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu wyjaśniła, że uchybienie terminowi spowodowane było niemożnością powrotu z zagranicy w planowanym wcześniej terminie, wywołaną problemami finansowymi. Opisała również ciężką sytuację materialną swojej rodziny w związku czym odmowa przyznania stypendium socjalnego pozbawi ją możliwości dalszego kształcenia. W odpowiedzi na skargę Rektor podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej w skrócie: "Ppsa"), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 Ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji, postanowienia (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb ich wydania lub tryb podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Spór pomiędzy stronami dotyczy prawidłowości decyzji odmawiającej przyznania skarżącej pomocy materialnej dla studentów w postaci stypendium socjalnego na semestr letni w roku akademickim 2016/2017. Stypendium socjalne stanowi jedną z form pomocy materialnej udzielanej studentom ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa (art. 173 ust. 1 Posw). Zgodnie z art. 175 ust. 1 Posw stypendia socjalne są przyznawane na wniosek studenta przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej (dziekana). W art. 179 Posw ustawodawca sprecyzował przesłanki otrzymywania przez studenta pomocy materialnej, poczynając od bliższego zdefiniowania trudnej sytuacji materialnej, uprawniającej do przyznania stypendium socjalnego. Natomiast z art. 186 ust. 1 Posw wynika upoważnienie, a zarazem zobowiązanie rektora uczelni do wydania w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, w postaci pozostających w gestii organów uczelni stypendiów i zapomóg. Regulamin ten powinien zawierać szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzory stosownych wniosków i oświadczeń o przyznanie świadczeń pomocy materialnej, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz unormowanie sposobu udokumentowania sytuacji materialnej studenta (art. 186 ust. 2 Posw). W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że przepis art. 186 ust. 1 Posw nie stanowi ustawowego upoważnienia rektora do wprowadzenia w regulaminie materialnoprawnego terminu zawitego przyznania stypendium socjalnego. Upływ materialnoprawnego terminu zawitego do składania wniosków o pomoc materialną, wynikający z regulaminu przyznawania pomocy materialnej dla studentów, nie może udaremniać przyznania świadczenia (tak w wyroku NSA z dnia 5 grudnia 2006 r. I OSK 640/06, wyroku WSA w Białymstoku z dnia 9 sierpnia 2007 r. II SA/Bk 363/07, wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 8 stycznia 2008 r. IV SA/Wr 230/07). Odnosząc powyższe rozważania na stan niniejszej sprawy należy stwierdzić, że zarówno decyzja z dnia [...] kwietnia 2017 r. jak i decyzja z dnia [...] czerwca 2017 r. naruszają prawo i podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Złożenie przez skarżącą wniosku po terminie 28 lutego 2017 r. wskazanym w Regulaminie nie zwalniało Dziekana "W." (lub osobę przez niego upoważnioną) od jego merytorycznego rozpatrzenia. Przepisy prawa nie przewidują bowiem materialnoprawnego terminu zawitego do składania wniosków o przyznanie stypendium socjalnego, ani też jak wspomniano wyżej, nie upoważniają rektora do wprowadzenia go w regulaminie danej uczelni. Należy zauważyć, że ustalając szczegółowe kryteria przyznawania stypendium socjalnego, w § 6 ust. 2 Regulaminu zakreślono termin składania wniosków sporządzonych według wzoru stanowiącego Załącznik Nr 1 do Regulaminu wraz z wszystkimi wymaganym dokumentami do dnia 30 czerwca danego roku akademickiego, w przypadku wniosków składanych na semestr zimowy, oraz do 28 lutego w przypadku wniosków składanych na semestr letni. Jednocześnie w Regulaminie nie wprowadzono żadnego rygoru na wypadek uchybienia tych terminów; nie wskazano, że jego uchybienie skutkuje negatywnym rozpatrzeniem wniosku. Uwzględniając ten fakt, wskazanie terminu składania wniosków o przyznanie stypendium należy traktować wyłącznie porządkująco, jako wprowadzenie pewnej dyscypliny w celu sprawnego przeprowadzenia postępowań w sprawach o przyznanie świadczeń; co zresztą potwierdza użycie w treści powołanego przepisu słowa "powinien", które nie wyraża obowiązku w sposób kategoryczny (normatywny), a leksykalnie nadaje wypowiedzi charakter optatywny. Przedstawione powyżej uchybienia zaistniały zarówno na etapie postępowania przed organem pierwszej jak i drugiej instancji. Dlatego też, z przedstawionych powyżej motywów, Sąd uznając, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja organu pierwszej instancji naruszyły art. 179 oraz 186 ust. 1 Posw - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) Ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku. Rozpoznając ponownie sprawę organ orzekający zastosuje przepisy prawa, w tym i Regulaminu, uwzględniając powyższe stanowisko Sądu.