II SA/Gl 750/19
WyrokWSA w Gliwicach2019-09-26
Skład orzekający: Bonifacy Bronkowski, Tomasz Dziuk, Renata Siudyka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy biologiczny ojciec dziecka, który nie utrzymuje z nim kontaktu, nie uczestniczy w jego wychowaniu, został pozbawiony władzy rodzicielskiej i uchyla się od płacenia alimentów, może być uznany za członka rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, co uzasadniałoby zastosowanie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i uchylenie decyzji przyznającej świadczenia?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały błędnej wykładni definicji rodziny zawartej w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przyjmując, że wystarczy samo biologiczne pokrewieństwo do uznania ojca za członka rodziny. W sytuacji, gdy ojciec nie utrzymuje kontaktu z dzieckiem, nie uczestniczy w jego wychowaniu, został pozbawiony władzy rodzicielskiej i uchyla się od alimentów, nie tworzy on z dzieckiem i matką 'wspólnoty dochodowej', co wyklucza jego zaliczenie do rodziny w rozumieniu ustawy. W związku z tym organy naruszyły przepisy postępowania (art. 7, 77, 80 k.p.a.) i prawa materialnego (art. 23a ust. 2 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych), co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła uchylenia prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do niego na okres od marca do października 2016 r. Organ I instancji uchylił świadczenia, powołując się na przebywanie ojca dziecka poza granicami RP i zastosowanie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy w części dotyczącej zasiłku rodzinnego, a w części dotyczącej dodatku zmieniło ją, uchylając prawo do dodatku. Skarżąca zarzuciła organom błędną wykładnię przepisów, niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego (ojciec dziecka nie jest członkiem rodziny) oraz naruszenie przepisów postępowania. WSA w Gliwicach uchylił obie decyzje.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2019 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do niego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] nr [...] 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] r. nr [...] działając m.in. na podstawie art. 6 i 8 oraz art. 20 ustawy z dnia 13 stycznia o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 3 pkt 11 oraz art. 23a i 48 ust.3 tej ustawy zmienił decyzję własną z dnia [...] r. nr [...] w ten sposób, że uchylił prawo do zasiłku rodzinnego na L. P. (zwaną dalej "córką skarżącej") za okres od dnia 1 marca 2016 r. do dnia 31 października 2016 r. w kwocie 89 zł. miesięcznie oraz uchylił prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego na A. P. (zwaną dalej "skarżącą") za okres od dnia 1 marca 2016 r. do dnia 31 października 2016 r. w kwocie 400 zł. miesięcznie.
Uzasadniając decyzję organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 163 kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, o ile przewidują to przepisy szczególne. Zgodnie natomiast z art. 23a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa wyżej ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie. W dniu [...] r. organ I instancji uzyskał od Wojewody [...] informację, iż członek rodziny skarżącej: P. P.(zwany dalej "ojcem córki skarżącej" lub "ojcem dziecka") od dnia 1 marca 2016 r. podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W konsekwencji od tego dnia organ I instancji uchylił prawo do świadczeń.
Od decyzji organu I instancji skarżąca reprezentowana przez adwokata wniosła odwołanie zarzucając: naruszenie prawa materialnego, tj. art. 23a o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a osoba podlegała ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, wskutek pozostawania członka rodziny poza granicami RP; naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na treść decyzji, tj. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w jej uzasadnieniu jakichkolwiek przesłanek i powodów, które pozwalałyby przyjąć, iż zasadne jest uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, a także ze względu na brak wskazania w uzasadnieniu faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W odwołaniu zarzucono także błędne ustalenie stanu faktycznego mające wpływ na treść decyzji polegające na przyjęciu, iż biologiczny ojciec córki skarżącej jest członkiem rodziny skarżącej w sytuacji, w której skarżąca rozstała się z nim w grudniu 2014 roku, a od tego czasu nie utrzymuje on kontaktu z córką skarżącej, a także polegające na pominięciu okoliczności, iż ojciec córki skarżącej nie wychowuje córki, nie jest członkiem jej rodziny, początkowo łożył na utrzymanie córki lecz zaprzestał tego od stycznia 2017 roku, w konsekwencji czego konieczne było wszczęcie egzekucji zagranicznej. Ponadto ojciec córki skarżącej został pozbawiony władzy rodzicielskiej, a nadto złożono przeciwko niemu zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa z art. 209 § 1 kodeksu karnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach po rozpatrzeniu odwołania uchyliło decyzję organu I instancji w części, w której organ ten uchylił prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego na skarżącą za okres od dnia 1 marca 2016 r. do dnia 31 października 2016 r. w kwocie 400 zł. miesięcznie i w to miejsce orzekło o uchyleniu prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego na córkę skarżącej za okres od dnia 1 marca 2016 r. do dnia 31 października 2016 r. w kwocie 400 zł. miesięcznie. W pozostałym zakresie Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium wskazało najpierw, że organ I instancji decyzją z dnia [...] r. pierwotnie przyznał skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego na jej córkę na okres od dnia 01 marca 2016 r. do dnia 31 października 2016 r. w kwocie 89 zł miesięcznie oraz prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w okresie od 1 marca 2016 r. do 31 października 2016 r. w kwocie 400 zł. miesięcznie. Jednak w związku z przebywaniem ojca dziecka poza granicami RP organ, który przyznał świadczenia rodzinne skarżącej zwrócił się do [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. z wnioskiem o ustalenie, czy w sprawie skarżącej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W odpowiedzi organ uzyskał od Wojewody [...] informację, że w sprawach dotyczących uprawnień skarżącej do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na jej dziecko przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego miały zastosowanie od 1 marca 2016 r. do 31 grudnia 2017 r. Z informacji przekazanej przez holenderską instytucję właściwą w sprawach świadczeń rodzinnych wynika, że ojciec dziecka zamieszkuje na terenie [...], gdzie od 1 stycznia 2016 r. jest uprawniony do świadczeń rodzinnych. W konsekwencji w przedmiotowych sprawach ojciec córki skarżącej w okresie od 1 marca 2016 r. do 31 grudnia 2017 r. w zakresie świadczeń podlegał ustawodawstwu innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Na mocy przepisów wspólnotowych we wskazanym okresie był uprawniony na terenie [...] do świadczeń rodzinnych w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują w innym państwie członkowskim, tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa.
Mając na względzie powyższe ustalenia Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku gdy wojewoda, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie
świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wobec ustalenia, że w rozpatrywanej sprawie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie w okresie od 1 marca 2016 r. do 31 grudnia 2017 r. Kolegium uznało, że organ I instancji zobligowany był do uchylenia od 1 marca 2016 r. do 31 października 2016 r.tj. do końca okresu zasiłkowego prawa do zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku na córkę skarżącej.
Kolegium wyjaśniło także, że z uwagi na to, że organ pierwszej instancji pierwotną decyzją przyznał skarżącej prawo do dodatku z tytułu opieki na dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na córkę skarżącej, to stanowiąca przedmiot odwołania decyzja organu I instancji zawierała błędne wskazanie, iż uchyla się prawo do ww. dodatku przyznane na skarżącą, podczas gdy prawo to było przyznane na jej córkę. Z tego względu Kolegium uchyliło w powyższym zakresie zaskarżoną decyzję organu I instancji i orzekło merytorycznie o uchyleniu prawa do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego na córkę skarżącej od dnia 1 marca 2016 r. do 31 października 2016 r. Natomiast w pozostałym zakresie Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, uznając, że jest ona merytorycznie poprawna. W konsekwencji odwołanie skarżącej nie odniosło oczekiwanego przez nią skutku.
Skarżąca nie zgodziła się z rozstrzygnięciem Kolegium i zaskarżyła je w całości. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 21 i 23a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a osoba skarżącej podlegała ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, wskutek pozostawania członka rodziny poza granicami RP. Skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a, w szczególności poprzez brak wyjaśnienia stanu faktycznego, brak zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego oraz dokonanie dowolnej oceny dowodów. W skardze zawarty został także zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w jej uzasadnieniu jakichkolwiek przesłanek i powodów, które pozwalałyby przyjąć, iż zasadne jest uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, brak wskazania w uzasadnieniu faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Skarżąca zarzuciła także błędne ustalenie stanu faktycznego mające wpływ na treść decyzji, polegające na przyjęciu, iż biologiczny ojciec córki skarżącej jest członkiem jej rodziny w sytuacji, w której skarżąca rozstała się z nim w grudniu 2014 roku, a od tego czasu nie utrzymuje on kontaktu z córką i jej nie wychowuje, został pozbawiony władzy rodzicielskiej, a nawet zaprzestał łożenia na jej utrzymanie, tak że konieczne było wszczęcie egzekucji zagranicznej.
W związku z podniesionymi zarzutami skarżąca domaga się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania.
W uzasadnieniu skargi wskazano m.in. że związek skarżącej z ojcem jej córki miał charakter nieformalny i definitywnie zakończył się w grudniu 2014 r., a od czasu rozstania ojciec nie utrzymuje żadnych kontaktów z córką w żadnym zakresie oraz nie uczestniczy w jej wychowaniu, a także został pozbawiony władzy rodzicielskiej.
Na skutek zawartej ugody sądowej ojciec zobowiązał się do łożenia na rzecz córki alimentów w kwocie po 800 zł. miesięcznie. Zobowiązany początkowo wywiązywał się z płatności, aczkolwiek nieregularnie. Natomiast od stycznia 2017 roku zaprzestał całkowicie łożyć na córkę i konieczne stało się wszczęcie egzekucji zagranicznej. Ponadto wobec uchylania się od płacenia alimentów skarżąca złożyła zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa z art. 209 § 1 kk. Według skarżącej powyższe okoliczności świadczą o tym, iż nie istnieje żadna więź rodzinna poza więzią biologiczną pomiędzy córką skarżącej a jej ojcem, który w konsekwencji nie jest członkiem rodziny skarżącej.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie przedstawiając na poparcie swojego stanowiska argumenty w istocie zbieżne z treścią uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302, t.j. ze zm. ) dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 23a ust. 2 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm.). Zgodnie z art. 23a ust. 2 tej ustawy, w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z kolei w myśl art. 23a ust. 5 cytowanej ustawy, w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do tego, czy ojciec córki skarżącej może być uznany za członka rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych. Z tego względu koniecznym jest przywołanie definicji legalnej rodziny zawartej w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Kwestia interpretacji definicji rodziny (członka rodziny) była już przedmiotem wypowiedzi sądów administracyjnych, które zwracały uwagę na kontekstowości tej definicji. Sądy wypowiadały się wprawdzie nie tylko na gruncie art. 3 pkt 16 ustawy o świadczenia rodzinnych, ale również w odniesieniu do rozumienia pojęcia rodziny z art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jednak z uwagi na zbieżność obu definicji, prezentowane w tym zakresie stanowiska można odnieść do każdej z tych ustawy. W wyroku z dnia 13 września 2017 r., sygn. I OSK 2955/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdyby intencją ustawodawcy było obligatoryjne zaliczenie do rodziny wszystkich wymienionych w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych osób, to w przepisie tym nie umieszczono by słowa "odpowiednio". Z treści tego przepisu nie można wyprowadzić sztywnej reguły, która określałaby w konkretnej sytuacji życiowej, które osoby należy zaliczyć do rodziny. Ustawodawca zobowiązał organ do analizy tej kwestii w odniesieniu do każdej konkretnej sprawy właśnie poprzez użycie słowa "odpowiednio", uznając, że możliwe komplikacje stosunków rodzinnych nie są materią, którą można i należy regulować sztywno i kazuistycznie. W konsekwencji pod pojęciem rodziny rozumie się osoby wymienione w powyższej definicji legalnej. Jednakże w zależności od sprawy w skład rodziny nie muszą wchodzić wszystkie osoby wymienione w tej definicji. Na konieczność ustalania składu osobowego rodziny przy uwzględnieniu okoliczności danej sprawy wskazał także: WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 9 lutego 2017 r., sygn. II SA/Po 970/16, WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 12 lutego 2019 r., sygn. II SA/Ol 35/19, WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 7 lutego 2019 r., sygn. III SA/Gd 1000/16.
Dokonując wykładni art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można pominąć, że zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a zatem przysługuje tylko temu z rodziców, który nie tylko uiszcza wymagane środki pieniężne na utrzymanie dziecka, ale - jako członek rodziny dziecka - łączy wszystkie swoje dochody z dochodami pozostałych członków rodziny (w tym np. matki dziecka lub samego dziecka), wchodząc w ten sposób w skład "rodziny" w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy. W konsekwencji ojciec dziecka niezamieszkujący wspólnie z dzieckiem i uchylający się nawet od uiszczania zasądzonych przez sąd świadczeń alimentacyjnych nie może zostać uznany za osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku lub za członka rodziny osoby uprawnionej do tego rodzaju świadczeń. Rodzic dziecka w opisanej sytuacji nie tworzy bowiem z dzieckiem oraz z pozostałymi członkami rodziny "wspólnoty dochodowej", o której mowa w definicji legalnej z art. 3 pkt 16 w zw. z art. 3 pkt 12 ustawy. Jak wskazał WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt. II SA/Rz 627/19 stosownie do art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych w skład rodziny wchodzą jedynie rodzice, na których utrzymaniu pozostają dzieci spełniające warunki określone w tym przepisie, natomiast z treści art. 3 pkt 12 tej ustawy wynika, że "osobami pozostającymi na utrzymaniu" są tylko te osoby, które utrzymują się z połączonych dochodów wszystkich członków rodziny. W konsekwencji warunkiem uznania rodzica dziecka (w tym ojca dziecka, z którym matka dziecka nie pozostaje w jakimkolwiek, nawet nieformalnym, związku i nietworzącego wspólnego gospodarstwa domowego z dzieckiem) za osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego (z dodatkami) i członka rodziny jest tworzenie z dzieckiem, o którym mowa w art. 3 pkt 16 ustawy wspólnoty dochodów, o której mowa w art. 3 pkt 12 ustawy.
W świetle przedstawionych dotychczas rozważań i przywołanych w nich stanowisk sądów administracyjnych, które Sąd podziela i przyjmuje za własne, należy wskazać, że organy obu instancji dokonały nieprawidłowej wykładni art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjmując, że do zaliczenia danej osoby do rodziny wystarcza stwierdzenie, że jest ona rodzicem biologicznym dziecka, na które przyznane zostało świadczenie rodzinne. Opierając się na błędnej wykładni tego przepisu organy pominęły podnoszone w toku postępowania przez skarżącą okoliczności, które w jej przekonaniu wykluczają zaliczenie ojca dziecka do rodziny skarżącej. Wykluczając z góry możliwość, aby biologiczny ojciec dziecka nie został uznany za wchodzącego w skład rodziny skarżącej organy obu instancji nie poczyniły żadnych ustaleń dotyczących okoliczności faktycznych podnoszonych w tym zakresie przez stronę skarżącą. Zaniechane to doprowadziło do naruszenia art. 7, 77 i 80 k.p.a., przy czym naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W związku z tym, że organy obu instancji uzasadniając wydane w sprawie rozstrzygnięcia przywołały uzyskaną od Wojewody [...] informację, że w sprawach dotyczących uprawnień skarżącej do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na jej dziecko przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego miały zastosowanie od 1 marca 2016 r. do 31 grudnia 2017 r. należy wskazać, że przekazując taką informację wojewoda nie weryfikuje, czy osoba wskazana przez organ jako członek rodziny osoby uprawnionej przebywający poza granicami kraju faktycznie posiada status członka rodziny. W tym zakresie wojewoda polega na informacji zawartej we wniosku organu o ustalenie zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W konsekwencji stanowisko wojewody może być uznane za wiążące wyłącznie wtedy, gdy informacja zawarta we wniosku organu dotycząca tego, że osobę przebywającą za granicą uznano za członka rodziny osoby uprawnionej, jest prawidłowa.
Na skutek błędnej wykładni art. 3 pkt 16 u.ś.r. organy obu instancji naruszyły także art. 23 a ust. 2 i 5 u.ś.r. poprzez zastosowanie tych przepisów pomimo tego, że twierdzenia podnoszone przez skarżącą, przy założeniu ich pozytywnej weryfikacji w ramach postępowania dowodowego, wykluczały uprawnienie organu I instancji do wystąpienia z wnioskiem do wojewody o ustalenie zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i w dalszej kolejności stanowiły przeszkodę do zastosowania instytucji uchylenia dotychczasowej decyzji przyznającej skarżącej świadczenia rodzinne. Naruszenie powyższych przepisów prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy. Zważywszy zatem na to naruszenie, a także wskazane powyżej naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą.
Wskazania dotyczące dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań. Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali stan faktyczny sprawy biorąc pod uwagę twierdzenia skarżącej dotyczące braku podstaw do zaliczenia ojca córki skarżącej do rodziny skarżącej oraz przedstawione na tą okoliczność dowody. Ustalony w powyższy sposób stan faktyczny zostanie następnie poddany ocenie z punktu widzenia podstaw do zastosowania art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych przy uwzględnieniu wiążącego organ stanowiska Sądu dotyczącego prawidłowej wykładni pojęcia rodziny, o którym mowa w art. 3 pkt 16 tej ustawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło