I GSK 285/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. Sp. j. w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 listopada 2019 r. sygn. akt III SA/Po 437/19 w sprawie ze skargi P. Sp. j. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 4 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. Sp. j. w S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z 6 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Po 437/19 oddalił skargę P. Sp. j. w S. (dalej: skarżąca lub Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: organ) z dnia 4 kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, w której zaskarżyła orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.), zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. - poprzez oddalenie skargi podczas, gdy skarga zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na naruszenie następujących przepisów: - art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) - poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego; - art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez naruszenie przez organ administracji publicznej obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w konsekwencji naruszenie zasady prowadzenia postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej. W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej. Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: - naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); - naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie naruszenia przepisów postępowania. Mają one względem siebie komplementarny charakter (wynika to także z treści uzasadnienia rozpoznawanej skargi kasacyjnej), co uprawnia Naczelny Sąd Administracyjny do łącznego ich rozpoznania. Są to zarzuty nieusprawiedliwione. Istota sprawy dotyczy dokonanej przez Sąd I instancji oceny prawidłowości niezastosowania przez organ dyspozycji art. 59 § 2 u.p.e.a. w kontekście przeprowadzonego (zdaniem skarżącej kasacyjnie – z naruszeniem wskazanych zasad) postępowania dowodowego. Zgodnie z dyspozycją art. 59 § 2 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego do WSA postanowienia) postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Pierwszoplanowo podkreślenia wymaga, że użycie w przywołanym przepisie sformułowania "może być umorzone" oznacza, iż po stronie organu istnieje uprawnienie (a nie obowiązek) umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przy czym skorzystanie z tego uprawnienia przez organ obwarowane jest dokonaniem stwierdzenia (ustalenia), że w danym postępowaniu dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. To oznacza, że w sytuacji gdy spełniony jest warunek umożliwiający umorzenie postępowania egzekucyjnego, organ ma uprawnienie do wydania bądź to postanowienia umorzeniu tego postępowania, bądź postanowienia o odmowie jego umorzenia. Nie bez znaczenia jest, że stwierdzenie zaistnienia warunku uznaniowego umorzenia postępowania egzekucyjnego, o którym mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a. (tj. stwierdzenia, że w postępowaniu pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne) musi uwzględniać sytuację majątkową zobowiązanego. Ustalenie bowiem, że nie posiada on majątku ani źródeł wpływów (przychodów), w stosunku do których możliwa byłaby egzekucja powinno zasadniczo skutkować umorzeniem postępowania. Ustalenie natomiast, że zobowiązany posiada majątek lub źródła przychodów, z których może być prowadzona egzekucja, a zatem i pokrywanie wydatków egzekucyjnych może skutkować postanowieniem o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Oczywiście, w prowadzonym postępowaniu obowiązują zasady postępowania dotyczące prowadzenia postępowania, w tym gromadzenia i oceny materiału dowodowego określone w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Odnosząc powyższe ustalenia do realiów rozpoznawanej sprawy, należy zauważyć, że Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że organ nie naruszył wskazanych powyżej przepisów postępowania. W sprawie ustalono bowiem – co pozostaje bezsporne – że spółka posiada majątek w postaci różnych (wskazanych w postanowieniu organu) nieruchomości, a jej zaległości zostały zabezpieczone poprzez wpis hipoteki przymusowej na rzecz ZUS. To zaś, że wpisy dokonane przez tego wierzyciela nie są jedynymi obciążeniami hipotecznymi tych nieruchomości nie oznacza i nie może oznaczać, że brak jest możliwości wyegzekwowania z nich należności (w tym wydatków egzekucyjnych). Dodatkowo wskazania wymaga, że w ramach prowadzonego postępowania (na dzień wydania zaskarżonego do WSA postanowienia) wyegzekwowano kwotę [...] zł ze sprzedaży rzeczy oraz z zajęć wierzytelności (co także nie jest kwestionowane). Na tle powyższych ustaleń zgodzić należy się z Sądem I instancji, że taki stan "nakazuje kontynuować postępowanie aż do czasu uzyskania przekonania, graniczącego z pewnością, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego lub też wyegzekwowania należności". W takim stanie faktycznym organ, wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, nie miał obowiązku dokonywania kalkulacji wydatków egzekucyjnych. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organ nie naruszając przepisów postępowania wydał zaskarżone postanowienie zgodnie z dyspozycją art. 59 § 2 u.p.e.a. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego znajduje uzasadnienie w dyspozycji art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) i w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).