II SA/Bk 718/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Skarżący J. G. działający w imieniu własnym oraz M. M. i T. R. wystąpił do Starosty W. z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w S. oznaczonej obecnie numerem geodezyjnym [...] o powierzchni 0,0499 ha, która na podstawie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w B. z [...] października 1966r. (nr [...]) stała się własnością Skarbu Państwa a obecnie stanowi własność Gminy S. Organ I instancji ustalił, że nieruchomość będąca przedmiotem wniosku przed wywłaszczeniem stanowiła własność E. G., którego spadkobiercami są wnioskodawcy oraz, że została wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w B. z [...] października 1966r. (nr [...]), będąc w dacie wywłaszczenia nieruchomością o numerze [...] o powierzchni 0,0500 ha położoną we wsi W. Decyzją z [...] lipca 2019r. Starosta W. umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe po ustaleniu, że przed dniem wejścia w życie ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami tj. przed 1 stycznia 1998r. na wywłaszczonej nieruchomości ustanowiono prawo wieczystego użytkowania na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w Księdze wieczystej założonej dla nieruchomości. Organ powołał się na treść akt Księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w W. o numerze [...], z których wynika, że prawo użytkowania wieczystego ww. nieruchomości zostało ustanowione na rzecz Rolniczo – H. w W. w udziale 7/10 oraz Wojewódzkiego Związku Gminnych Spółdzielni "S." w Ł. w upadłości w udziale 3/10 na okres 99 lat aktem notarialnym z [...] lipca 1994r. Organ wskazał na treść art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego traktujące wyczerpanie stanu faktycznego z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jako przeszkodę dla zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, wykluczającą merytoryczne badanie wniosku o zwrot nieruchomości. W odwołaniu od tej decyzji J. G. podniósł, że w lipcu 1994r z udziałem Wójta Gminy S. i Prezesa Rolniczo – Handlowej Spółdzielni Pracy w W. uzgodniono, że po sporządzeniu dokumentacji geodezyjnej ulicy [...], możliwy będzie zwrot części wywłaszczonej działki. Skarżący dołączył do odwołania kopię postanowienia Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z [...] lipca 1994 r. o zawieszeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości o numerze [...] o powierzchni 500 metrów kwadratowych. Decyzją z dnia [...] września 2019r. Wojewoda P. po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej organ II instancji przytoczył brzmienie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczących zasad zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oraz przepisu art. 229 tejże ustawy, wyłączającego roszczenie o zwrot nieruchomości, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Następnie organ odwoławczy przypomniał ustalenia w sprawie tj. fakt ustanowienia na nieruchomości w dacie [...] lipca 1994r. użytkowania wieczystego na rzecz podmiotu trzeciego oraz fakt ujawnienia tego prawa w treści Księgi wieczystej założonej dla nieruchomości przed wejściem w życie ustawy z 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda stwierdził, że ujawnienie negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wynikającej z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie pozwala na merytoryczne rozpatrywanie wniosku o zwrot nieruchomości i czyni koniecznym umorzenie postępowania administracyjnego o zwrot nieruchomości. W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną skarżący J. G. podtrzymał zarzuty odwołania wnosząc o uchylenie decyzji. Wojewoda P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu albowiem zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia prawa. W sprawie były bezsporne ustalenia organu, oparte na włączonej do akt administracyjnych dokumentacji. W roku 1966 miało miejsce wywłaszczenie od E. G. – ojca skarżącego nieruchomości o numerze [...] o powierzchni 0,0500 ha położonej w dacie wywłaszczenia w obrębie wsi W. (dowód: kopia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w B. z [...] października 1966r. Nr [...]). Wywłaszczenia dokonano na podstawie przepisów ustawy z 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, na cele związane z budową składnicy maszyn i narzędzi rolniczych. Bezspornym jest, że w latach 90 – tych XX wieku nieruchomość z mocy komunalizacji stała się własnością Gminy S. a pózniej włączona została w granice obrębu geodezyjnego S. Aktem notarialnym z [...] lipca 1994r. Gmina S. oddała sporną nieruchomość w użytkowanie wieczyste Rolniczo – H. w W. w 7/10 oraz Wojewódzkiemu Związkowi Gminnych Spółdzielni "S." w Ł. w upadłości w 3/10 (dowód: kopia aktu notarialnego). Bezspornym jest również, że zawiadomieniem z [...] sierpnia 1994r. Sąd Rejonowy w W. Wydział Ksiąg Wieczystych zawiadomił, że w księdze wieczystej Nr [...] urządzonej dla nieruchomości rolnej oznaczonej numerami [...] położonej w obrębie W., gmina S., stanowiącej własność Gminy S., w dziale II dokonano wpisu prawa użytkowania wieczystego Rolniczo – H. w W. w 7/10 oraz Wojewódzkiego Związku Gminnych Spółdzielni "S." w Ł. w upadłości w 3/10 (dowód: kopia zawiadomienia). Dysponując opisanymi wyżej niekwestionowanymi ustaleniami, trafnie organy administracji obu instancji uznały, że ujawnienie przed 1 stycznia 1998r. prawa użytkowania wieczystego podmiotów trzecich na wywłaszczonej nieruchomości, będącej przedmiotem wniosku o jej zwrot złożonym w trybie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowi przeszkodę prawną bezwzględnie uniemożliwiającą zwrot nieruchomości. Z przepisu bowiem art. 229 obowiązującej od 1 stycznia 1998r. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r.o gospodarce nieruchomościami wprost wynika, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Z istoty tego przepisu wynika, że punktem odniesienia dla oceny konkretnego roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jest jej stan prawny na datę wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami tj. na dzień 1 stycznia 1998r. Niezależnie od tego, jak kształtuje się stan faktyczny spornego gruntu i sposób jego zagospodarowania (zgodny, czy niezgodny z celem wywłaszczenia), opisane w art. 229 ustawy, prawa podmiotów trzecich do nieruchomości, powstałe przed 1 stycznia 1998r. i ujawnione przed tą datą w księdze wieczystej urządzonej dla nieruchomości, stanowią przeszkodę prawną do odzyskania gruntu przez poprzedniego właściciela bądź jego następców prawnych. Przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami znosi obowiązek Skarbu Państwa albo właściwej jednostki samorządu terytorialnego (w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości) zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa bądź jednostka samorządu terytorialnego, nie jest w dacie 1 stycznia 1998r. właścicielem nieruchomości lub nie włada nią, gdyż została ona oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej (osobom trzecim), której prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zarzuty skargi nie mogą prowadzić skutecznie do podważenia trafności oceny prawnej sprawy, dokonanej przez organy administracji obu instancji. Organy nie mogły bowiem pominąć znaczenia ustalonych faktów oraz treści przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Decyzja w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi bowiem przykład tzw. decyzji związanej w tym sensie, iż możliwość uwzględnienia roszczenia o zwrot istnieje wyłącznie w sytuacji ścisłego spełnienia warunków, przewidzianych prawem a zatem zaistnienia pozytywnych przesłanek zwrotu (z art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami), przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych (z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Organy administracji publicznej nie mają możliwości – bez narażenia się na zarzut działania bezprawnego – orzec o zwrocie nieruchomości z innych przyczyn, niż wskazane w przepisach prawa, co wyłącza możliwość zwrócenia nieruchomości na zasadzie słuszności (vide: wyrok WSA w Krakowie sygn. II SA/Kr 589/08). Nie mogły zatem mieć znaczenia dla wyniku sprawy, fakty wskazywane przez skarżącego na rozprawie tj. brak zagospodarowania spornego gruntu, jego zbyteczność dla obecnych użytkowników, uzasadnienie potrzeby dysponowania przez skarżącego spornym gruntem dla skomunikowania własnej nieruchomości z ulicą. Wykorzystania spornego gruntu (lub jego części) na urządzenie drogi dojazdowej z własnej nieruchomości do wybudowanej ulicy, skarżący może ewentualnie dochodzić poprzez wnioskowanie o ustanowienie służebności drogi koniecznej o ile uważa, że jego nieruchomość dostępu do drogi publicznej nie posiada. Oceny prawnej sprawy nie zmienia także ujawniona w toku postępowania odwoławczego okoliczność występowania przez ojca skarżącego w 1994r. z wnioskiem o zwrot spornej działki i zawieszenia wówczas prowadzonego w tej sprawie postępowania celem geodezyjnego wydzielenia gruntu do zwrotu. Prowadzone wówczas postępowanie toczyło się w oparciu o przepisy poprzedniej ustawy tj. ustawy z dnia z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, która to ustawa utraciła moc na postawie art. 241 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Zaskarżona decyzja została wydana po rozpatrzeniu wniosku następców prawnych wywłaszczonego właściciela, złożonego na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wyłącznie przy stosowaniu przepisów tej ustawy, ów wniosek należało rozpatrywać. Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).