IV SA/Wr 225/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (spr.), Sędziowie sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi G. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje radcy prawnemu F. F. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100), w tym 23% należnego podatku VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. Decyzją z [...] I 2018 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej "organ") po rozpatrzeniu odwołania G. C. (dalej "skarżący") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] I 2018 r. (nr [...]) odmawiającą skarżącemu przyznania dodatku mieszkaniowego na wniosek złożony dnia [...] VIII 2017 r. W motywach decyzji organ wyjaśnił, że skarżący, wnioskiem z dnia [...] VIII 2017 r., zażądał przyznania mu dodatku mieszkaniowego w związku z zajmowaniem lokalu położonego we W. przy ul. [...]. Skarżący wskazał przy tym, że jest osobą zajmującą lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, bowiem lokal stanowi własność jego byłej małżonki, zaś on korzysta z niego jedynie na podstawie wyroku Sądu Wojewódzkiego we W. z dnia [...] X 1995 r., sygn. akt [...], orzekającego rozwód i ustalającego zakres korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania. Jednocześnie ustalono, że wnioskiem z dnia [...] VIII 2017 r. skarżący wniósł o zawarcie umowy najmu lokalu socjalnego w związku z tym, że pozostaje w niedostatku. W ocenie organu, w sprawie nie wystąpiły przesłanki podmiotowe pozwalające na przyznanie dodatku mieszkaniowego. Skarżący bowiem nie ma żadnego tytułu prawnego do zajmowanego lokalu. Co istotne, nie jest również – zdaniem organu - osobą oczekującą na dostarczenie przysługującego jej lokalu zamiennego lub socjalnego. Organ podkreślił, że o dodatek mieszkaniowy może się ubiegać osoba, której już na chwilę ubiegania się o dodatek przysługuje prawo do lokalu zamiennego lub socjalnego. Tymczasem skarżący nie jest taką osobą, bowiem nie wydano wobec niego wyroku eksmisyjnego orzekającego o prawie do lokalu socjalnego. Organ zwrócił również uwagę, że sam fakt złożenia przez skarżącego wniosku o zawarcie z nim umowy najmu lokalu socjalnego nie jest równoznaczny z nabyciem prawa do takiego lokalu. W konsekwencji nie było podstaw do przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego, skoro nie posiadał on tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, a zarazem nie był osobą oczekującą na przysługujący mu lokal zamienny lub socjalny. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności poprzez nieuwzględnienie obowiązujących na terenie W. zasad wynajmowania lokali mieszkalnych wchodzących w skład zasobu mieszkaniowego gminy W. Skarżący podkreślił, że z zasad tych wynika jednoznacznie prawo mieszkańca W. do lokalu socjalnego, o ile znajduje się on w niedostatku. Oświadczył, że wniosek o zawarcie umowy najmu lokalu socjalnego złożył dnia [...] VIII 2017 r., a sprawie nadano sygnaturę nr [...]. Oznacza to, zdaniem skarżącego, że rozpoczęło się postępowanie w sprawie zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, czyli oczekiwanie na przysługujący mu lokal socjalny. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Prawomocnym postanowieniem z dnia 4 IV 2018 r., sygn. akt IV SO/Wr 7/18, referendarz sądowy w tutejszym Sądzie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu i umorzył postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skargę należało oddalić. Krąg osób uprawnionych do przyznania dodatku mieszkaniowego określił ustawodawca w art. 2 ust. 1 ustawy z 21 VI 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. z 2017 r., poz. 180, ze zm.) – dalej jako "ustawa". Jak wynika z powołanego przepisu, dodatek mieszkaniowy przysługuje: 1) najemcom oraz podnajemcom lokali mieszkalnych; 2) osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych, do których przysługuje im spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego; 3) osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych znajdujących się w budynkach stanowiących ich własność i właścicielom samodzielnych lokali mieszkalnych; 4) innym osobom mającym tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego i ponoszącym wydatki związane z jego zajmowaniem; 5) osobom zajmującym lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo socjalny. Stwierdzić więc należy, że dodatek mieszkaniowy przyznaje się zasadniczo osobie zajmującej lokal mieszkalny na podstawie tytułu prawnego (przynajmniej obligacyjnego), bowiem osoby wymienione w art. 2 ust. 1 pkt. 1 - 4 ustawy to właśnie osoby dysponujące tytułem prawnym do zajmowanego lokalu. Szczególny przypadek stanowi kategoria podmiotów wymieniona w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy. Chodzi tu o osoby, które zajmują lokal bez tytułu prawnego, jednak oczekują na przysługujący im lokal zamienny albo socjalny. W okolicznościach niniejszej sprawy jest bezsporne, że skarżący nie posiada tytułu prawnego do zajmowanego przez siebie lokalu mieszkalnego położonego we W. przy ul. [...] ([...]), co ustalono na podstawie informacji udzielonej przez Spółdzielnię Mieszkaniową "A" i co potwierdzał zresztą sam skarżący. Sporna jest natomiast kwestia przyznania skarżącemu statusu osoby "oczekującej na przysługujący mu lokal zamienny lub socjalny". W ocenie skarżącego, sam fakt złożenia wniosku o zawarcie z nim umowy najmu lokalu socjalnego jest wystarczający do przyznania mu takiego statusu, z czym nie zgodziły się organy administracji. Zdaniem Sądu, samo złożenie wniosku o zawarcie umowy najmu lokalu socjalnego nie jest wystarczające do uznania, że po stronie skarżącego wystąpiła przesłanka z art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy, a więc, że jest on osobą "oczekującą na przysługujący jej lokal zamienny lub socjalny". Prawo do lokalu socjalnego i zamiennego wynika z art. 4 ust. 2 w zw. z art. 22 ustawy z 21 VI 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 1610, ze zm.). Z przepisów tych wynika, że gmina, na zasadach i w wypadkach przewidzianych w ustawie, zapewnia lokale socjalne i lokale zamienne, a także zaspokaja potrzeby mieszkaniowe gospodarstw domowych o niskich dochodach (art. 4 ust. 2). Z zasobu mieszkaniowego gmina wydziela część lokali, które przeznacza się na wynajem jako lokale socjalne (art. 22). Jednocześnie powołana ustawa, mocą art. 21 ust. 1 i 3, upoważniła radę gminy do uchwalenia szczegółowych zasad wynajmowania lokali mieszkalnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy, w tym lokali socjalnych. Na obszarze W. obowiązuje w tym zakresie uchwała Rady Miejskiej W. w sprawie zasad wynajmowania lokali mieszkalnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy (Dz.Urz. Woj.Doln. z 2013 r., poz. 4430, ze zm.) – dalej jako "uchwała". Reguluje ono szczegółowo m.in. przesłanki oraz tryb przyznawania lokali socjalnych. Jak wynika z § 8 uchwały, najemcami lokalu socjalnego mogą zostać osoby, które są członkami wspólnoty samorządowej W. oraz nie posiadają tytułu prawnego do innego lokalu, a znalazły się w niedostatku (§ 8 ust. 1). Gmina w każdym roku tworzy listę osób zakwalifikowanych do otrzymania lokalu socjalnego zgodnie z ust. 1, z uwzględnieniem liczby członków rodziny, w oparciu o prognozowaną liczbę lokali socjalnych przeznaczonych do wynajęcia w danym roku (§ 8 ust. 2). Postępowanie w sprawie zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego rozpoczyna się od złożenia wniosku mieszkaniowego (§ 8 ust. 3). Wnioski niespełniające wymogów określonych w ust. 1 przekazane będą do archiwum po uprzednim pisemnym powiadomieniu wnioskodawcy. Złożenie wniosku do archiwum kończy postępowanie w sprawie zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. W przypadku ponownego ubiegania się przez wnioskodawcę o lokal socjalny, poprzedni okres oczekiwania nie zostanie uwzględniony (§ 8 ust. 3a). Wnioski o zawarcie umowy najmu lokalu socjalnego podlegają weryfikacji w każdym roku, na podstawie złożonej przez wnioskodawcę ankiety weryfikacyjnej, na okoliczność spełnienia warunków określonych w ust. 1 (§ 8 ust. 3b). Wnioski podlegają ocenie punktowej zgodnie z załącznikiem, stanowiącym integralną część uchwały na podstawie dołączonej dokumentacji oraz wypełnionej ankiety weryfikacyjnej (§ 8 ust. 4). Projekt listy sporządzany jest na podstawie złożonych, zweryfikowanych wniosków mieszkaniowych. Projekt zawiera imiona i nazwiska osób, z którymi może być zawarta umowa najmu lokalu socjalnego, oraz liczbę uzyskanych punktów. O kolejności umieszczenia w projekcie listy decyduje ilość uzyskanych punktów (§ 8 ust. 5). Projekt listy podaje się do publicznej wiadomości na okres 14 dni poprzez jej wywieszenie w siedzibie Urzędu Miejskiego oraz siedzibach zarządców mieszkaniowego zasobu Gminy (§ 8 ust. 6). Zastrzeżenia do projektu listy wnioskodawcy mogą składać w terminie 14 dni od daty podania jej do publicznej wiadomości (§ 8 ust. 7). Po rozpatrzeniu zastrzeżeń wnioskodawców, tworzy się listę osób zakwalifikowanych do zawarcia umów najmu lokali socjalnych na dany rok i podaje ją do publicznej wiadomości na okres 30 dni (§ 8 ust. 8). Komisja Weryfikacyjna powołana Zarządzeniem Prezydenta dokonuje oceny prawidłowości naliczonych punktów oraz rozpatruje wniesione zastrzeżenia (§ 8 ust. 9). Powyższe regulacje wskazują jednoznacznie, że od strony formalnej lokal socjalny nie jest przyznawany każdemu, kto o niego zawnioskuje. Przyznanie lokalu socjalnego następuje w ramach opisanej wyżej procedury weryfikacyjnej inicjowanej złożeniem przez zainteresowanych wniosków o lokal socjalny (§ 8 ust. 3 uchwały), a kończącej się sporządzeniem listy osób zakwalifikowanych do zawarcia umowy najmu (§ 8 ust. 8). W międzyczasie dokonywana jest weryfikacja wniosku na okoliczność: pozostawania w niedostatku, braku tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego, bycia mieszkańcem gminy oraz przesłanek podlegających ocenie punktowej (§ 8 ust. 3b i 4). Weryfikacja ta może zakończyć się przekazaniem wniosku do archiwum lub umieszczeniem wnioskodawcy na projekcie listy osób zakwalifikowanych do zawarcia umów, a następnie, po rozpatrzeniu ewentualnych zastrzeżeń, na liście osób zakwalifikowanych do zawarcia umów najmu lokalu socjalnego. Ponieważ dopiero umieszczenie danej osoby na liście osób zakwalifikowanych do zawarcia umów najmu lokalu socjalnego rodzi po stronie gminy obowiązek wskazania jej lokalu socjalnego (§ 9 ust. 1), uznać konsekwentnie należy, że dopiero z chwilą umieszczenia na takiej liście wnioskodawca staje się osobą "oczekującą na przysługujący mu lokal socjalny". Ustawodawca w ramach art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy wyraźnie wskazuje, że chodzi tu o "oczekiwany" i "przysługujący" lokal socjalny, a więc o prawo o charakterze aktualnym i indywidualno-konkretnym a nie potencjalnym i generalno-abstrakcyjnym. Nie wystarczy zatem sam fakt powoływania się przez skarżącego na ogólne przesłanki sformułowane w akcie prawa miejscowego, które – w ocenie skarżącego – są spełnione. Z uchwały Rady Miejskiej W. wynika jednoznacznie, że prawo do lokalu socjalnego podlega szczegółowej weryfikacji w ramach określonej procedury, w wyniku której przesądzana jest kwestia posiadania prawa do najmu lokalu socjalnego przez konkretną osobę, zaś wniosek o przyznanie takiego lokalu jedynie tę procedurę inicjuje. Jak wynika z nadesłanych akt, a konkretnie z załączonego do odwołania pisma Kierownika Działu Lokali Mieszkalnych Urzędu Miejskiego W. z dnia [...] XII 2017 r. (sygn. [...]), weryfikacja wniosków o przydział lokali socjalnych miała rozpocząć się dopiero po dniu [...] II 2018 r. Do tego czasu bowiem można było składać przez zainteresowanych wypełnione ankiety weryfikacyjne wraz z kompletem dokumentów potwierdzających prawo do lokalu socjalnego. Jest więc oczywiste, że na chwilę złożenia wniosku o dodatek mieszkaniowy, tj. na dzień [...] VIII 2017 r., jak i na dzień wydania przez organ zaskarżonej decyzji odmawiającej przyznania dodatku mieszkaniowego, tj. na dzień [...] I 2018 r., skarżący nie spełniał przesłanki podmiotowej z art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy. Należy zwrócić uwagę, że dodatek mieszkaniowy przyznaje się na okres 6 miesięcy, licząc już od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu złożenia wniosku (art. 7 ust. 5 ustawy), co sugeruje, że już na etapie wnioskowania skarżący powinien spełniać wszystkie przesłanki przyznania świadczenia tego rodzaju. Zaskarżoną decyzję należało więc uznać za zgodną z prawem, co oczywiście nie wyklucza prawa skarżącego do ubiegania się o dodatek mieszkaniowy od chwili ewentualnego umieszczenia na liście osób zakwalifikowanych do zwarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Z uwagi na powyższe, Sąd oddalił skargę w całości na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 VIII 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.) zwanej dalej "ppsa". Sąd przyznał radcy prawnemu, F. F., od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 zł brutto tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu mając na względzie dyspozycję z art. 250 ppsa oraz § 2, § 4 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 X 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715).