I SA/Wa 1814/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Magdalena Durzyńska Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. I SA/Wa 1814/19 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2019 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] czerwca 2019 r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na męża [...] w okresie od 1 grudnia 2013 r. do 13 marca 2019 r. Powyższa decyzja wydana została następującym stanie faktycznym i prawnym: [...] w dniu [...] czerwca 2019 r. wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym otrzymywała specjalny zasiłek opiekuńczy. Organ pierwszej instancji decyzją z [...] czerwca 2019 r. odmówił wnioskowanego świadczenia za okres od 1 grudnia 2013 r. do 13 marca 2019 r. wskazując, że wnioskodawczyni w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, przyznany na podstawie składanych wniosków, kolejno wydawanymi decyzjami na okresy świadczeniowe, zgodnie z obowiązującymi przepisami tj. art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. [...] wniosła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że decyzja jest dla niej krzywdząca, ponieważ w/w okresie pozbawiona była świadczenia pielęgnacyjnego, a dostawała niższy specjalny zasiłek opiekuńczy. W tej sytuacji wniosła o rozpatrzenie sprawy zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ wskazał, że podstawą materialnoprawną wydanej decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220). Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Organ odwoławczy zaznaczył, że [...] na wnioskowany okres miała przyznane świadczenie w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem - specjalny zasiłek opiekuńczy zgodnie z obowiązującymi przepisami, tj. art 16a w/w ustawy. Decyzją SKO w [...] z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem i rezygnacją z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, ma ona przyznane zgodnie z wnioskiem świadczenie pielęgnacyjne na okres od 14 marca 2019 r. na stałe zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności [...]. SKO w [...] podkreśliło, że prawo do świadczenia rodzinnego, a takim jest również świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Do czasu, kiedy w obrocie prawnym pozostają decyzje ostateczne i prawomocne o przyznaniu jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b nie jest możliwe przyznanie innego świadczenia. Organ na etapie postępowania odwoławczego nie może też wydać decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, zmieniając w ten sposób decyzje ostateczne wydane przez organ pierwszej instancji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzję ostateczną można wzruszyć tylko i wyłącznie w trybach nadzwyczajnych, o ile zaistnieją przesłanki do jej wzruszenia. Wzruszenie ostatecznej decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych, którą wyraża art. 16 § 1 kpa. Zgodnie z regułą bowiem decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne, a ich uchylenie lub zmiana czy wzruszenie w inny sposób może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Tym samym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie znalazło podstaw do zmiany decyzji organu pierwszej instancji. [...] wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca i niezgodna z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do kwestii odmowy przyznania Skarżącej przez organy administracji świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem [...], w miejsce przyznanego jej wcześniej na okres od 1.12.2012r do 13.03.2019r. specjalnego zasiłku opiekuńczego, w oparciu o decyzje , które pozostają w obrocie prawnym. W tym kontekście trzeba przypomnieć, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Potwierdza to treść art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Mając to na uwadze, należy stwierdzić, że skoro Skarżąca w okresie objętym wnioskiem miała ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem i pobierała to świadczenie w oparciu o decyzje wymienione w treści zaskarżonego rozstrzygnięcia ,to okoliczność ta skutkuje brakiem możliwości przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za ten okres wstecz . Żądanie [...] zostało natomiast uwzględnione na przyszłość w oparciu o decyzję SKO z [...].03.2019r. Podkreślenia wymaga, że ratio legis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyraża się w tym, aby uniemożliwić osobom uprawnionym równoczesne pobieranie świadczeń, które pełnią tą samą funkcję, co dotyczy m.in. zasiłku dla opiekuna, pobieranego na podstawie przepisów powoływanej wyżej ustawy z 4 kwietnia 2014 r. oraz świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 u.ś.r. Istotą i funkcją obydwu tych świadczeń jest bowiem zrekompensowanie opiekunowi utraty dochodów, w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W związku z tym, zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa, nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczeń, jednakże stronie przysługuje prawo wyboru z którego z nich chce skorzystać. Strona ma również prawo do zmiany zdania w tym zakresie, w związku z czym ustalenie prawa do jednego z wymienionych w omawianym przepisie świadczeń nie wyklucza, w przypadku zmiany okoliczności i spełnienia warunków ubiegania się o przyznania innego świadczenia. Warunkiem jednak jego wypłaty jest rezygnacja z dotychczas otrzymywanego świadczenia. Wobec powyższego pobieranie w minionym okresie przez Skarżącą zasiłku dla opiekunów , w oparciu o pozostające w obrocie prawnym decyzje ostateczne, stanowi przeszkodę prawną do pozytywnego rozpatrzenia jej wniosku o przyznanie w to miejsce świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 u.ś.r. rozstrzygnięcie zbiegu praw do świadczeń wymaga złożenia oświadczenia przez osobę uprawnioną, czyli wyboru przez beneficjenta jednego ze świadczeń. Należy w tym kontekście zauważyć, że wniosek Skarżącej został pozytywnie rozpatrzony na przyszłość , co pozwoli jej na uzyskanie finansowo korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, nie ma natomiast prawnej możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za miniony okres opisany we wniosku. Takie rozstrzygnięcie byłoby bowiem sprzeczne z zakazem jednoczesnego pobierania zasiłku i świadczenia pielęgnacyjnego. Zakaz jednoczesnego pobierania świadczeń, wynikający ze zbiegu uprawnień, uchyla dopiero oświadczenie beneficjenta o wyborze korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego i jednoczesnej rezygnacji z mniej korzystnego zasiłku pielęgnacyjnego, co wynika z art. 27 ust. 5 u.ś.r. Oświadczenie to może zaś wywoływać skutki wyłącznie na przyszłość , gdyż osoba uprawniona nie może zrezygnować z zasiłku z mocą wsteczną i oczekiwać, że z taką samą mocą wsteczną zostanie jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Takie rozwiązanie byłoby sprzeczne z istotą świadczeń, przyznawanych zawsze na wniosek , a nie z urzędu , co wynika z art. 23 u.ś.r. Z oczywistych względów, z uwagi na analizowany wyżej zakaz jednoczesnego pobierania świadczeń, nie jest możliwe przyznanie Skarżącej korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego bez usunięcia z obrotu prawnego decyzji przyznających zasiłek dla opiekunów. Mając powyższe na uwadze Sąd , na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak na wstępie.