II SA/Ol 849/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Adam Matuszak sędzia WSA Katarzyna Matczak Protokolant specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi C. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. W dniu 28 października 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynęła skarga C. S. (dalej zwanego "skarżącym") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej zwanego "Kolegium") z dnia "[...]" w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarga ta została przekazana Sądowi przez Kolegium wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Jak wynika zaś z przekazanych Sądowi akt sprawy, wnioskiem z dnia "[...]" skarżący wystąpił do Burmistrza I. (dalej zwanego "organem I instancji") o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem T. S. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2018 r. organ I instancji zawiesił postępowanie w tej sprawie do czasu wydania ostatecznej decyzji w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy na rzecz zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu ojcu. Wyrokiem z dnia 9 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Ol 281/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę na decyzję Kolegium utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o odmowie ustalenia skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy na rzecz zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu ojcu. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2019 r. organ I instancji podjął zawieszone postępowanie w sprawie ustalenie skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a następnie decyzją z dnia "[...]", powołując m.in. art. 16a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.); dalej jako "u.ś.r.", odmówił skarżącemu świadczenia w tej formie na okres od 01.11.2018 r. do 31.10.2019 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że ojciec skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (niepełnosprawność została orzeczona na stałe) i z uwagi na stan zdrowia wymaga pomocy innych osób w czynnościach życia codziennego. Zrelacjonował, że z oświadczenia skarżącego wynika, że w celu zapewnienia ojcu opieki zrezygnował z podejmowania pracy zarobkowej, a w kręgu najbliższej rodziny nie ma innych osób, które mogłyby zaopiekować się ojcem skarżącego (ojciec skarżącego jest bowiem rozwiedziony, a skarżący jest jego jedynym synem). Podał, że skarżący przyjeżdża do ojca (mieszkającego w innej miejscowości) 3-4 razy w tygodniu w zależności od potrzeb. Określił także, że skarżący podczas wizyt, które trwają około 4 godzin, robi zakupy, dokonuje opłat, przywozi gotowe posiłki, pomaga w takich czynnościach, jak palenie w piecu, przynoszenie opału itp., natomiast ojciec skarżącego sam się ubiera i porusza samodzielnie po mieszkaniu. Ponadto organ I instancji wyjaśnił, że podejmując decyzję w niniejszej sprawie wziął pod uwagę treść rozstrzygnięcia Kolegium dotyczącego odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Wywiódł bowiem, że zarówno świadczenie pielęgnacyjne, jak i specjalny zasiłek opiekuńczy są świadczeniami opiekuńczymi przyznawanymi w związku z koniecznością rezygnacji z pracy zarobkowej w celu zapewnienia niezbędnej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Uznał przy tym, że świadczenia te przyznawane są z powodu niemożności wykonywania pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie jedynie z tytułu sprawowania tej opieki. Przyjął więc, że jednym z niezbędnych warunków przyznania tych świadczeń jest konieczność zapewnienia opieki w takim zakresie aby uniemożliwiało to wykonywanie osobie sprawującej opiekę pracy zawodowej. Ocenił, że częstotliwość sprawowania opieki nad ojcem nie wyklucza podjęcia zatrudnienia przez skarżącego, a zakres udzielanej pomocy (zrobienie zakupów, przywiezienie posiłków, sprzątanie mieszkania) nie stanowi czynności zajmujących skarżącemu cały dzień przez siedem lub większość dni w tygodniu. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący ocenił, że decyzja organu I instancji jest dla niego krzywdząca. Podał, że nie może podjąć żadnej pracy, ponieważ przebywa teraz u ojca częściej niż w swoim miejscu zamieszkania, gdzie jest tylko zameldowany. Wyjaśnił, że teraz opiekuje się ojcem stale i w tej sytuacji nie ma szans na podjęcie jakiejkolwiek pracy, co potwierdzają wywiady pracowników MOPS. W toku postępowania odwoławczego Kolegium zleciło organowi I instancji przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia sposobu i trybu sprawowania przez skarżącego opieki nad swoim ojcem wraz ze wskazaniem, czy czynności opiekuńcze uniemożliwiają skarżącemu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i ocenę sprawowania opieki zarówno w miejscu zamieszkania skarżącego w I., jak i jego ojca w O. Po otrzymaniu stosownych dokumentów, opisaną na wstępie decyzją z dnia "[...]" Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium zrelacjonowało ustalenia poczynione podczas wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w toku postępowania odwoławczego podając, że ojciec skarżącego ma "[...]" lat, cierpi na liczne schorzenia, a skarżący odwiedza go codziennie, a nawet czasami nocuje. Kolegium zaznaczyło, że żadna z tych osób nie podała przez ile godzin dziennie jest sprawowana opieka, określając ją na "kilka godzin". Wskazało, że skarżący podał, że zakupił samochód celem wyjazdów do ojca, a nie może zamieszkać u ojca, bo ma własną rodziną (żonę i córkę). Kolegium przytoczyło także oświadczenia skarżącego, z których wynika, że pomaga ojcu poprzez dojazdy do lekarza specjalisty, przywożenie (lub sporządzanie na miejscu) obiadów, robienie zakupów, pomoc przy kąpieli, zabezpiecza opał i pali w piecu. Wyjaśniło także, że ojciec skarżącego sam się ubiera i porusza samodzielnie po mieszkaniu, jest również w stanie przyrządzić sobie posiłek - jak sam wskazał: zrobić kanapkę, herbatę, ogolić się, ubrać i rozebrać. W tych okolicznościach Kolegium oceniło, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad ojcem nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia. Uznało bowiem, że zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy). Wywiodło, że codzienne obowiązki domowe, do których należy zaliczyć gotowanie, sprzątanie czy utrzymywanie porządku, są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy. Podkreśliło, że zakres sprawowanej opieki musi odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których to z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Skonstatowało, że fakt przebywanie przez kilka godzin dziennie u ojca, czy też nocowania czasami u ojca, nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W skardze na powyższą decyzję Kolegium, skierowanej do tutejszego Sądu, skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie i pomoc w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Natomiast na rozprawie, która odbyła się przed tutejszym Sądem w dniu 10 grudnia 2019 r., skarżący podał, że w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem częściej przebywa w miejscu zamieszkania ojca niż w swoim mieszkaniu, gdzie ma rodzinę. Wskazał, że są dni, gdy musi przyjechać do ojca dwa razy dziennie. Podkreślił, że jest jedynym dzieckiem swojego ojca i pomaga ojcu przy myciu, sprzątaniu, noszeniu węgla. Wyjaśnił, że pracował 10 lat temu, a od 6 lat opiekuje się ojcem, podejmując w tym okresie jedynie prace dorywcze. Dodał, że ojciec ma ponad 2 tys. emerytury i pomimo przyznania mu z ośrodka pomocy opiekunki nie chciał skorzystać z tego rodzaju pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325); dalej jako p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Naruszenia prawa, stanowiące podstawę do uwzględnienia skargi na decyzję, zostały zaś wymienione w art. 145 § 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu, opisanych w tym przepisie naruszeń prawa nie można jednak przypisać organom prowadzącym postępowanie w sprawie zakończonej zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją Kolegium z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy ustalenia skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W niniejszej sprawie niesporne jest i nie budzi także zastrzeżeń Sądu w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, że ojciec skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (niepełnosprawność została orzeczona na stałe) i z uwagi na stan zdrowia wymaga pomocy innych osób w czynnościach życia codziennego, a skarżący mu takiej pomocy udziela. Skarżący należy przy tym do kręgu osób, które po spełnieniu ustawowych przesłanek, uprawnione są do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż jest jedynym dzieckiem swojego ojca, a ten jest osobą rozwiedzioną. Okoliczności te znajdują potwierdzenie m.in. w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności (k. 5 akt adm.) oraz w dokumentach z przeprowadzonych w niniejszej sprawie wywiadów środowiskowych zarówno w miejscu zamieszkania skarżącego, jak i jego ojca (k. 59-60; k. 63-67 akt adm.). Niemniej jednak, jak trafnie zauważył organ I instancji, świadczenia opiekuńcze, do których należy m.in. specjalny zasiłek opiekuńczy, przyznawane są z powodu niemożności wykonywania pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie jedynie z tytułu sprawowania tej opieki. Zgodnie bowiem z art. 16a ust. 1 u.ś.r., "specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682 oraz z 2018 r. poz. 950) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". W świetle powyższego przepisu i ustalonych przez organy okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, za prawidłową należało uznać ocenę organów obu instancji, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad ojcem nie stanowi stałej opieki i nie wyklucza całkowicie podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, które jak podał w toku rozprawy przed Sądem doraźnie wykonuje. Ponadto jak wynika bowiem z oświadczeń skarżącego, pomaga on ojcu poprzez dowóz do lekarza specjalisty, przywożenie (lub sporządzanie na miejscu) obiadów, sprzątanie mieszkania, załatwianie spraw urzędowych, robienie zakupów, pomoc przy kąpieli, zabezpiecza opał i pali w piecu. Natomiast ojciec skarżącego sam się ubiera i porusza samodzielnie po mieszkaniu, jest również w stanie przyrządzić sobie posiłek - jak sam wskazał: zrobić herbatę, kanapkę, ogolić się maszynką elektryczną, załatwić potrzeby fizjologiczne, ubrać i rozebrać (vide: oświadczenie k. 65 akt adm.). W tych okolicznościach nie sposób odmówić trafności wywodom Kolegium, że zakres opieki udzielanej ojcu przez skarżącego nie wykracza poza obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy. Tymczasem zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający w świetle art. 16a ust. 1 u.ś.r. do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy). Prawidłowo zatem organy uznały, że fakt przyjazdu z I., czyli miejsca zamieszkania skarżącego do O. odległego o 74 km jako miejsca zamieszkania ojca i przebywanie przez kilka godzin dziennie u ojca, czy też nocowania czasami u ojca, nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.