II SA/Gl 100/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędzia WSA Andrzej Matan, Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi L.M., D.M., G.M. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący L.M., D.M. i G.M. jako współwłaściciele nieruchomości położonej w S., oznaczonej jako działka nr [...] obr. [...], wystąpili o ustalenie odszkodowania z tytułu pozbawienia praw do tejże nieruchomości poprzez zajęcie jej części dla budowy i funkcjonowania linii energetycznej na podstawie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] r. nr [...], wydanej w trybie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.). Decyzją z dnia [...] r. Starosta [...] wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Organ I instancji stwierdził, że co prawda na przedmiotowej nieruchomości usytuowana jest linia energetyczna, lecz wnioskodawcy nie są uprawnieni do odszkodowania za ograniczenie prawa do korzystania z niej z mocy art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm.). Badanie stanu prawnego nieruchomości wykazało bowiem, że w dacie wydania decyzji z dnia [...] r. jako właściciel nieruchomości ujawniony był J.B., który już wówczas nie żył. Wnioskodawcy nie wykazali zaś, aby byli jego następcami prawnymi na zasadach sukcesji uniwersalnej. Są oni spadkobiercami J.M., który nabył część tej nieruchomości (obecnie działka nr [...], powstała z podziału m.in. działki nr [...]), na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego z dnia [...] r., a następnie umowy zniesienia współwłasności z dnia [...] r., a więc na zasadzie sukcesji singularnej, co nie stwarza legitymacji do ustalenia odszkodowania. W odwołaniu od decyzji wnioskodawcy zarzucili, że są spadkobiercami J.M., który nabył prawo do własności nieruchomości, oznaczonej ówcześnie jako pgr [...], na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] r. od ówczesnego właściciela – A.P. jako spadkobiercy Z.K., która była jej właścicielką na podstawie umowy darowizny, zawartej ze spadkobiercami po J.B Tymczasem wbrew treści wpisu do księgi wieczystej oraz ustaleń, zawartych w orzeczeniach sądów powszechnych na użytek ustalenia służebności przesyłu i odszkodowania z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości, organ I instancji ustalił, że właścicielem nieruchomości w dacie wywłaszczenia był nieżyjący wówczas J.B., co skutkowało błędną odmową ustalenia odszkodowania na rzecz wnioskodawców. Jednakże zaskarżoną decyzją odwołania nie uwzględniono. Organ odwoławczy stwierdził bowiem, że pomimo błędnego uzasadnienia decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Podstawą do ustalenia prawa do odszkodowania jest bowiem pozbawienie praw do nieruchomości. Tymczasem na mocy decyzji z [...] r. nastąpiło jedynie ograniczenie prawa własności poprzez zezwolenie na wejście w teren w celu budowy linii energetycznej, a nie utrata prawa własności. Brak zatem podstaw do ustalenia odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W skardze do sądu administracyjnego wnioskodawcy zarzucili naruszenie art. 112 ust. 2, art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2017 r. poz. 1007 ze zm.), a także art. 6, 7, 8, 11, 77 § 1 i 107 § 3 kpa. Na tej podstawie skarżący domagali się uchylenia decyzji organów obydwu instancji i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Ponawiając dotychczasową argumentację, że ich poprzednik prawny nabył prawo własności nieruchomości na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] r., skarżący zarzucili, że organ odwoławczy bezpodstawnie przyjął, że wywłaszczenie polega jedynie na pozbawieniu prawa, a nie jego ograniczeniu, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Dla poparcia stanowiska przywołano orzecznictwo sądowe. Ich poprzednik prawny został zaś ujawniony w księdze wieczystej jako właściciel od dnia [...] r. Postępowanie przed organami obydwu instancji prowadzone było z naruszeniem reguł procedury, a organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów, zawartych w odwołaniu. Brak też podstaw do ograniczenia kręgu uprawnionych jedynie do spadkobiercy uprawnionego (vide: wyrok WSA w Poznaniu sygn. akt II SA/Po 180/15). Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. W toku rozprawy sądowej pełnomocnik skarżących podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Aczkolwiek zasadnie skarżący zarzucili błędną wykładnię art. 112 ust. 2, art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jednak naruszenie prawa materialnego przez organ odwoławczy nie miało wpływu na wynik sprawy. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że wywłaszczenie nieruchomości w rozumieniu art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy, polega na pozbawieniu albo ograniczeniu w drodze decyzji prawa własności. Nie ma też prawnego znaczenia fakt, że ograniczenie prawa własności nastąpiło przed wejściem w życie tej ustawy. Stan i skutki ograniczenia utrzymują się bowiem i trwają nadal od daty ostateczności decyzji z [...] r., wyżej powołanej. Mimo, że decyzja ta zapadła w trybie ustawy z 1958 r., rozpoznanie wniosku skarżących winno nastąpić na podstawie obecnej regulacji zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 1997 r. Skład orzekający w tym względzie w pełni przychylił się do poglądów prezentowanych w przywołanym w skardze orzecznictwie. Jednakże uprawnionym do otrzymania odszkodowania nie zawsze jest obecny właściciel nieruchomości, bądź jej współwłaściciele. Podmiotem uprawnionym jest bowiem wywłaszczany lub jego następca pod tytułem ogólnym (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 793/17). Tymczasem prawidłowo ustalił organ I instancji, że skarżący nie są następcami prawnymi osób wywłaszczonych na zasadzie sukcesji uniwersalnej. Ustalenia w tym zakresie znajdują poparcie w zgromadzonym materialne dowodowym. Decyzja z [...] r. o zezwoleniu na wejście w teren ówczesnych parceli nr [...], została skierowana do Z.K. Jednak zgodnie z późniejszą decyzją – aktem własności ziemi z dnia [...] r. (k. 20 akt adm.), parcelę nr [...] nabyli w drodze nieformalnej umowy darowizny J.M. i Z.M. – z mocy prawa na podstawie art. 1 ust. 1, art. 5 i 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250). Nabycie prawa własności z mocy tej ustawy nastąpiło z dniem [...] r. Późniejsza decyzja – akt własności ziemi stwierdza zatem skutek prawny (stan prawny nieruchomości) na dzień [...] r. – niezależnie od daty wydania deklaratoryjnej decyzji, stwierdzającej nabycie własności z mocy prawa (tzw. uwłaszczenie). Oznacza to, że wywłaszczanymi byli J.M. i Z.M.. Taki też stan prawny nieruchomości wynika z zawiadomienia PBN w C. z dnia [...] r. (k. 19 akt adm.). Jednakże skarżący nie są spadkobiercami J. i Z. małż. M.. Są bowiem spadkobiercami J.M., co potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Poprzednik prawny skarżących nie nabył przedmiotowej nieruchomości (obecnie działka nr [...]) w drodze spadkobrania, czyli pod tytułem ogólnym. Z akt sprawy wynika niezbicie, że J.M. nabył udział wynoszący ½ powyższej nieruchomości na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego z dnia [...] r. Następnie na podstawie umowy zniesienia współwłasności (akt notarialny z dnia [...] r.), J.M. nabył własność nieruchomości, obejmującej m.in. przedmiotowa działkę, na której przebiega linia wysokiego napięcia (vide: wypis z aktu notarialnego, znajdujący się w aktach administracyjnych). Prawidłowo ustalił zatem organ I instancji, że poprzednik prawny skarżących nabył przedmiotową nieruchomość w drodze sukcesji syngularnej – umowy przekazania gospodarstwa rolnego i zniesienia współwłasności. Umowa przekazania gospodarstwa rolnego zawarta została pod rządami ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133). Zgodnie z art. 55 tej ustawy, następca przejmował gospodarstwo rolne z prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem tego gospodarstwa. Umowa była specyficznym przeniesieniem własności gospodarstwa rolnego. Jednak przeniesienie własności w tym trybie nie miało charakteru sukcesji uniwersalnej, skoro umowa dotyczyła zindywidualizowanej nieruchomości, stanowiącej gospodarstwo rolne, a przejęcie praw i obowiązków dotyczyło jedynie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nabywcy gospodarstwa rolnego znany był stan nieruchomości (usytuowanie linii energetycznej). W tym stanie rzeczy błędny pogląd organu odwoławczego nie miał wpływu na wynik sprawy. Prawidłowe są zaś ustalenia organu I instancji co do trybu nabycia własności przedmiotowej nieruchomości pod tytułem szczególnym, a nie – ogólnym. Wbrew zarzutom skargi, organy administracji nie naruszyły też art. 5 ustawy o księgach wieczystych. Ochronie w tym trybie podlegają jedynie nabywca nieruchomości pod tytułem odpłatnym. W niniejszej sprawie istotne było jedynie zbadanie, czy poprzednik prawny skarżących nabył nieruchomość pod tytułem ogólnym. Skoro jednak nabycie nieruchomości nastąpiło w wyniku umowy przekazania gospodarstwa rolnego, a następnie zniesienia współwłasności, trafnie organ I instancji uznał, że skarżący nie są legitymowani do złożenia wniosku o odszkodowanie w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Uprawnionym do odszkodowania jest wywłaszczony. Nie każde przeniesienie własności rodzi takie uprawnienie po stronie następców prawnych. Ustawodawca wprost przewidział jedynie przypadek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wymieniając spadkobiercę jako podmiot uprawniony (art. 136 i nast. ustawy). Roszczenia z tytułu obrotu prawnego nie uprawniają zatem żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W przypadku wywłaszczenia polegającego na ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości ustawodawca nie określił wprost podmiotu uprawnionego. Jednak odszkodowanie przysługuje na rzecz osoby wywłaszczonej (art. 128 ust. 1 ustawy). Zatem prawo do odszkodowania nie może być skutecznie przeniesione w drodze umowy przeniesienia własności. Tego rodzaju wykładnia nie narusza art. 21 ust. 2 i art. 64 Konstytucji. Przy odmiennym rozumowaniu w lepszej sytuacji byłby nabywca nieruchomości niż spadkobierca osoby wywłaszczonej. W niniejszej sprawie poprzednik prawny skarżących nie nabył nieruchomości odpłatnie, płacąc za obniżoną wartość nieruchomości, co oznaczało przeniesienie roszczeń o odszkodowanie, jak uważają skarżący. Bez znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy są w konsekwencji pozostałe zarzuty co do naruszenia reguł procedury administracyjnej. Organy administracji nie podważyły bowiem legalności decyzji o ograniczeniu prawa własności, ani jej ostateczności. Błędne uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie mogło uzasadniać uwzględnienia skargi, bowiem nie stanowi naruszenia prawa, wymienionego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.). Zatem skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 tej ustawy.