II SA/Ol 848/19

Dnia 12 grudnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Matczak Protokolant specjalista Anna Piontczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2019 roku sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia "[...]", na podstawie art. 3 pkt 11, art.17 ust. 1 i 5, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 2 i 4, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 2220 ze zm., dale jako: u.ś.r.), Prezydent Miasta E. odmówił przyznania T.P. (dalej jako: strona albo skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności lub znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu podano, że strona nie spełnia warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, stosownie do treści art. 17 ust. 1 i 5 u.ś.r. Podano, że strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką, a zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone m.in. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednakże strona oświadczyła, że zrezygnowałaby ze specjalnego zasiłku opiekuńczego jeżeli zostałoby jej ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym organ dokonał weryfikacji posiadanych w aktach sprawy dokumentów w celu ustalenia, czy wnioskodawcy będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w E. w dniu "[...]". Wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 grudnia 2011r., czyli niepełnosprawność powstała po 18 roku życia. Zatem z mocy art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż osoba wymagająca opieki nie spełnia kryterium wieku określającego moment powstania niepełnosprawności. Od decyzji tej odwołała się strona – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - zarzucając: - naruszenie art. 17 ust. 1 b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. (sygn. akt K 38/13) doszło do stwierdzenia niekonstytucyjności części wskazanego przepisu w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a tym samym poprzez błędne uznanie, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 u.ś.r.; - naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez wydanie zaskarżonej decyzji z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który ma moc powszechnie obowiązującą i jest ostateczny, tzn. wiąże wszystkich zarówno w zakresie sentencji, jak i wniosków wynikających z uzasadnienia; - błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i błędne przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; - niezastosowanie przepisu art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i przez to nieuwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń; - naruszenie art. 40 § 2 k.p.a. poprzez doręczenie zaskarżonej decyzji stronie z pominięciem jej pełnomocnika. W związku z tym strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącego, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Wskazano, że zaskarżona decyzja jest sprzeczna z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. oraz z jednolitym w tym zakresie orzecznictwem sądów administracyjnych. Podniesiono, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie wskazanym w tym wyroku jest niekonstytucyjny i nie może być w praktyce stosowany. W konsekwencji data powstania niepełnosprawności osoby, nad którą sprawowana jest opieka, nie może być brana pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym nie może stanowić negatywnej przesłanki do przyznania tego świadczenia. Ponadto podniesiono, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sytuacji zbiegu prawa do świadczeń stosuje się bowiem art. 27 ust. 5 u.ś.r. Skarżący wraz z wnioskiem złożył pisemne oświadczenie o rezygnacji z pobieranego świadczenia z dniem przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna (lub specjalnego zasiłku opiekuńczego). Zarzucono ponadto, że organ I instancji naruszył przepis art. 40 § 2 k.p.a. doręczając zaskarżoną decyzję bezpośrednio skarżącemu, z pominięciem jego pełnomocnika. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podano, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania osoby wymagającej opieki wynika, że wymaga ona pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i codziennych obowiązkach. Cierpi na szereg schorzeń i z tego powodu pozostaje pod opieka lekarzy kilku specjalności. Ma problemy z chodzeniem i wykonywaniem części czynności porządkowych w mieszkaniu. Skarżący uczestniczy w wyjazdach na rehabilitację, robi zakupy, przygotowuje posiłki i sprząta w domu. Przebywa u matki codziennie od godz. 7.00 do ok 19.00-20.00 z przerwami. W razie potrzeby zostaje u matki na noc. Ponadto umawia wizyty lekarskie, wykupuje leki, towarzyszy w spacerach i pomaga matce w załatwianiu spraw urzędowych. Z harmonogramu przekazanego przez stronę wynika, że pomaga matce w toalecie, podaje posiłki oraz leki, mierzy ciśnienie i poziom cukru, chodzi na spacery, do kościoła lub znajomych, pomaga wykonywać zalecane ćwiczenia. W związku z tym Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa, jednak z innych względów niż w niej podane. Wskazano bowiem, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na powstanie niepełnosprawności w okresie późniejszym niż do ukończenia 18. lub 25. roku życia jest niezasadne. Orzecznictwo sądów administracyjnych, wykształcone wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., jest ugruntowane i wynika z niego, że oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest nieprawidłowe. Jednakże wskazano, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby matka skarżącego była osobą leżącą, pampersowaną, czy też cierpiała na zaburzenia funkcji poznawczych, pamięci, czy występowanie chorób takich jak np. choroba Alzheimera. Czynności skarżącego ograniczają się do typowych czynności życia codziennego i są niejednokrotnie wykonywane przez większość dzieci względem starszych rodziców i dodatkowo łączone są z zatrudnieniem i wykonywaniem pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem mającym na celu rekompensatę - osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej - utraty środków finansowych spowodowanej niepodejmowaniem zatrudnienia związanym z koniecznością sprawowania stałej i osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podano, że opieka ta winna uniemożliwiać podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby czynności opiekuńcze wypełniały skarżącemu większość dnia i były realną przeszkodą do wykonywania pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W skardze na powyższą decyzję zarzucono naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w oparciu o błędne ustalenia faktyczne, tj. wadliwie ustalenie, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego nie wypełniają mu całego dnia i nie są realną przeszkodą do wykonywania pracy, a tym samym, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką nie wypełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wskazano, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad swoją matką, będącą osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu wymagającą stałej lub długotrwałej opieki ze strony innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i nikt inny - poza skarżącym - nie jest w stanie zapewnić jej opieki w wymaganym zakresie. W konsekwencji zarzucono naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie. W związku z tym wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz decyzji ją poprzedzającej decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia od dnia złożenia wniosku, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Podano, że skarżący wykonuje czynności opiekuńcze od godziny 7 rano do późnych godzin wieczornych, a często też zostaje na noc. Poza typowo opiekuńczymi czynnościami skarżący wykonuje różne prace domowe, robi zakupy i załatwia w imieniu matki sprawy urzędowe, co potwierdza wywiad środowiskowy. Zdaniem skarżącego organ błędnie uznał, że może on podjąć zatrudnienie i jednocześnie pomagać matce bez uszczerbku dla jej dobra. Wskazano, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, aby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mieli tylko ci opiekunowie, którzy zajmują się osobami leżącymi, korzystającymi z pampersów lub cierpiącymi na zaburzenia funkcji poznawczych. Wskazano, że w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że nie ma wymogu, aby osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu musiała z nią zamieszkiwać. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą. Czynności wykonywane przez skarżącego nie należą do czynności, które można wykonywać po godzinach pracy (np. przygotowywanie i podawanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich, chodzenie do lekarzy, pomoc w korzystaniu z toalety, podawanie leków, mierzenie poziomu cukru i ciśnienia). Nie są to, wbrew stanowisku organu, typowe czynności podejmowane przez dzieci wobec swoich schorowanych rodziców. Czynności opiekuńcze skarżącego wobec niepełnosprawnej, schorowanej matki składają się na stałą i ciągłą opiekę, wykluczającą podjęcie przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podniesiono, że niezamieszkiwanie skarżącego z matką nie stanowi przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i w treści zaskarżonej decyzji Kolegium nie wskazywało na tę okoliczność jako podstawę odmowy przyznania świadczenia. U podstaw rozstrzygnięcia Kolegium legły natomiast ustalenia co do zakresu opieki, którą skarżący świadczy wobec matki, gdyż czynności wykonywanych przez skarżącego względem matki, nie można zaliczyć do takich, które uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie wszystkie czynności, na które powołuje się w skardze można wykonywać w czasie pracy (jak np. pomoc w korzystaniu z toalety), jednak nie można zgodzić się, że przygotowywanie i podawanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich, chodzenie do lekarzy - zapewne niecodziennie, mierzenie cukru i ciśnienia oraz szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które wiążą się z koniecznością całkowitej rezygnacji z zatrudnienia. Do czynności takich, w ocenie Kolegium nie zalicza się również sposób spędzania wolnego czasu, czy to poprzez rozwiązywanie krzyżówek, wychodzenie na spacery, do kościoła, czy do znajomych. Ponadto podniesiono, że skarżący nie zgłaszał, aby matka wymagała pomocy przy korzystaniu z toalety w ciągu dnia bądź jest pampersowana. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz. 2325, dalej jako: p.p.s.a.) W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podnieść należy, że przyczyną odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego było stwierdzenie przez Kolegium, że charakter opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką nie wypełnia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia. Wprawdzie organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia z uwagi na fakt, że niepełnoprawność matki nie powstała przed 18-tym lub 25-tym rokiem życia oraz ze względu na to, że strona pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, jednakże Kolegium słusznie uznało, że okoliczności te nie wyłączają uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenie to nie budzi wątpliwości Sądu, zwłaszcza w kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104), a także z uwagi na to, że wprawdzie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie (m.in. świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego), jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia, a w konsekwencji jego przyznania przez organ (por. wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019r., sygn. III SA/Gd 423/19, dostępny w Internecie). Jednakże warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie pozostałych przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki. Jednak z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015r., sygn. akt I OSK 2820/13, dostępny w Internecie). Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W ocenie Sądu taki związek w niniejszej sprawie nie zachodzi. Zarówno z ustaleń dokonanych podczas wywiadu środowiskowego, jak i z zestawienia czynności przedłożonych przez samego skarżącego nie wynika, aby zakres obowiązków skarżącego związanych z opieką nad matką uniemożliwiał mu podjęcie zatrudnienia przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak spędzanie wspólnego czasu, czy też pomoc przy wyjściu na spacer lub do znajomych, a także załatwianie spraw urzędowych, czy umawianie wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności wymagającej całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby osoba nad którą sprawowana jest opieka wymagała ciągłej obecności czy też nadzoru ze strony skarżącego. W związku z tym należy podzielić stanowisko Kolegium, że podstawa odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie przesłanki, polegającej na braku bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki. Wprawdzie faktycznie matka skarżącego wymaga pomocy ze strony osoby trzeciej, ale nie jest to opieka, która musi być sprawowana całodobowo przez wszystkie dni w tygodniu. Czynności wykonywane przez skarżącego mogą być bowiem zorganizowane w sposób umożliwiający mu podjęcie zatrudnienia, przynajmniej w niepełnym czasie pracy. Natomiast przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w analizowanym przypadku. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.