I SA/Ke 284/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.), Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi H.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata T.Ż. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. 1.1. Decyzją z [...] nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy S. (Burmistrz) odmówił H.K. umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z nieruchomości położonej w miejscowości M. za: - rok 2013: 1 rata - 60,00 zł, II rata - 60,00 zł wraz z odsetkami, które na dzień 29.03.2019r. wynoszą 55,00 zł; - rok 2014 : I rata - 60,00 zł, II rata - 60,00 zł, III rata - 60,00 zł, IV rata - 60,00 zł wraz z odsetkami, które na dzień 29.03.2019r. wynoszą 92,00 zł; - rok 2015 : I rata - 60,00 zł, II rata - 60,00 zł, III rata - 60,00 zł, IV rata - 60,00 zł wraz z odsetkami, które na dzień 29.03.2019r. wynoszą 71,00 zł; - rok 2016 : I rata - 60,00 zł, II rata - 60,00 zł, III rata - 60,00 zł, IV rata - 60,00 zł wraz z odsetkami, które na dzień 29.03.2019r. wynoszą 52,00 zł; - rok 2017 : I rata - 60,00 zł, II rata - 60,00 zł, III rata - 60,00 zł, IV rata - 60,00 zł wraz z odsetkami, które na dzień 29.03.2019r. wynoszą 19,00 zł; - rok 2018 : I rata - 60,00 zł, II rata - 60,00 zł, III rata - 60,00 zł, IV rata - 60,00 zł wraz z odsetkami, które na dzień 29.03.2019r. wynoszą 0,00 zł. 1.2. Na skutek rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (Kolegium) decyzją z [...] nr [...] utrzymało w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji, którą określiło jako odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z nieruchomości położonej w miejscowości M., w stosunku do H.K. za lata 2013-2017. 1.3. Kolegium wskazało, że 10 września 2018r. H.K. wniósł o umorzenie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi podnosząc, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie był powiadamiany o konieczności uiszczenia opłaty za śmieci. Nadto, nie jest mieszkańcem gminy S., ale gminy P. gdzie opłaca podatki i opłaty za gospodarowanie odpadami. Organ I instancji wezwał stronę do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie w terminie 7 dni dokumentów potwierdzających podnoszone we wniosku okoliczności oraz załączenie oświadczenia o stanie majątkowym i sytuacji majątkowej zobowiązanego. Wezwanie zostało odebrane przez stronę 7 lutego 2019r. Dnia 5 marca 2019r. skierowano do strony zawiadomienie o możliwości zapoznania się z zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. 1.4. Kolegium wyjaśniło, że decyzje organów podatkowych dotyczące udzielenia ulg podatkowych, których podstawą prawną jest art. 67 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, podejmowane są w ramach uznania administracyjnego. W przypadku postępowania w sprawie umorzenia ciężar dowodzenia wystąpienia przesłanek umorzenia przesuwa się na stronę podatnika. Zdaniem Kolegium wezwanie podatnika do złożenia dokumentów poświadczających jego sytuację rodzinną i majątkową było niezbędne dla wykazania po stronie wnioskodawcy istnienia ważnego interesu lub interesu publicznego. Natomiast strona zaniechała przedstawienia żądanych dowodów. H.K. uzupełnił jedynie materiał dowodowy poprzez przedstawienie kserokopii historii choroby z Ośrodka Zdrowia w S., zaświadczenia o stanie zdrowia, zawiadomienia o stanie gruntów i kserokopii przekazu pocztowego świadczenia emerytalnego. Na podstawie tak ograniczonego materiału dowodowego Burmistrz zasadnie uznał, że w sytuacji podatnika nie istnieje ważny interes, o którym mowa w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. 1.5. Organ odwoławczy wyjaśnił, że interesu podatnika nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Przeświadczenie podatnika o niezasadności naliczenia opłaty za gospodarowanie odpadami nie zostało poparte żadnymi dowodami i rzeczowymi argumentami z jego strony. W sprawie brak jest uzasadnionych wątpliwości co do nieistnienia spornych zaległości podatkowych. 2.1. Na powyższą decyzję H.K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wskazał, że od 2012r. nie mieszka na terenie gminy S. i nie jest właścicielem żadnego domu położonego w tej gminie, natomiast Burmistrz obciążył go opłatami za odpady. Organy opierają się na fałszywych dokumentach z których wynika, że H.K. posiada 4 ha gruntów i nimi włada. Podniósł, że od kilku lat jest całkowicie niezdolny do pracy. 3.1. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. 4.1. Postanowieniem wydanym na rozprawie 12 grudnia 2019r. Sąd na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. połączył do wspólnego rozpoznania sprawy o sygn. akt I SA/Ke 284/19 i I SA/Ke 287/19. 4.2. Ustanowiony w ramach pomocy prawnej pełnomocnik skarżącego poparł skargę i zarzucił naruszenie art. 121, art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że koszty te w żadnej części nie zostały uiszczone. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie. 5.2. W świetle przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Kompetencja kontrolna sądu administracyjnego sprowadza się do oceny legalności działania organu administracji na trzech płaszczyznach: a) oceny zgodności działania z prawem materialnym, b) dochowania wymaganej prawem procedury, c) respektowania reguł określonych w przepisach ustrojowych (por. A. Kabat, Prawo do sądu jako gwarancja ochrony praw człowieka w sprawach administracyjnych (w:) Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona, Warszawa 1997, s. 231). Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 5.3. Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził, że doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego – tj. art. 127, 122, 187 § 1 oraz 210 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2019r., poz. 900) – zwana dalej O.p., lub Ordynacją podatkową – w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, które skutkują koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. 5.4. W pierwszej kolejności zauważenia wymaga, że jak wynika z sentencji decyzji organu I instancji, organ ten orzekał w sprawie umorzenia zaległości H.K. z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z opisanej nieruchomości od 2013 roku do 2018 roku włącznie. Tymczasem Kolegium, jakkolwiek utrzymało decyzję Burmistrza w mocy, to określiło ją – zarówno w sentencji jak i w treści uzasadnienia – jako odmawiającą umorzenia zaległości za lata 2013-2017. Powyższe oznacza, że Kolegium nie objęło zakresem swojego orzekania kwestii odmowy umorzenia zaległości za 2018 rok, a była ona niewątpliwie przedmiotem rozstrzygnięcia organu I instancji. Zaniechanie wydania orzeczenia w przedmiotowym zakresie doprowadziło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, objętej art. 127 Ordynacji podatkowej. Zasada dwuinstancyjności wyraża prawo strony do rozstrzygnięcia sprawy dwukrotnie, w dwóch organach, z których organ odwoławczy kontroluje poprzez wydanie decyzji decyzję organu I instancji. Oznacza to, że organ odwoławczy działa tak jak organ I instancji, czyli przeprowadza postępowanie i wydaje powtórnie decyzję w tej samej sprawie. Dwukrotność rozstrzygnięcia oznacza także konieczność pokrywania się postępowań w obydwu instancjach, czyli organy mają obowiązek rozstrzygnąć dwa razy to samo. Przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest weryfikacja rozstrzygnięcia wydanego przez organ I instancji, ale ponowne rozpoznanie sprawy tożsamej przedmiotowo i podmiotowo, w granicach wyznaczonych rozstrzygnięciem organu I instancji. Skoro granice rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji wyznacza decyzja pierwszoinstancyjna, a w kontrolowanej sprawie zawierała ona rozstrzygnięcie również w zakresie odmowy umorzenia zaległości za 2018 rok (I-IV raty), to organ odwoławczy orzekając jedynie w zakresie umorzenia zaległości od 2013 – 2017 roku naruszył powyższą zasadę, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. 5.5. Należy także wskazać, iż organ odwoławczy ponownie rozstrzygając sprawę winien uwzględnić okoliczność, że organ I instancji w dniu [...] wydał już decyzję w zakresie odmowy umorzenia H.K. zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi obejmującą I i II ratę za 2018 rok, która to decyzja została utrzymana w mocy przez Kolegium decyzją z [...]. 5.6. Organ odwoławczy uchybił również przepisom art. 122, 187 § 1 oraz 210 § 4 Ordynacji podatkowej poprzez brak w uzasadnieniu decyzji jakichkolwiek ustaleń i rozważań na temat przedawnienia objętych wnioskiem strony zaległości. Należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 6q ustawy z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2018r., poz. 4388) w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy Ordynacja podatkowa. W myśl zaś art. 70 § 1 O.p. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Mając na względzie, że zaległości których umorzenia domaga się skarżący dotyczą opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi od 2013 roku (a decyzja organu została wydana w 2019 roku) należało ustalić, czy częściowo nie wygasły one na skutek upływu terminu przedawnienia. Przepisy Ordynacji podatkowej zawierają również uregulowania dotyczące zawieszenia czy przerwania biegu terminu przedawnienia, jednak to rolą organu jest wykazanie – w zgromadzonym materiale dowodowym oraz uzasadnieniu decyzji – że w stosunku do konkretnych zaległości okoliczności takie zaistniały, co pozwoliło na dalsze orzekanie w ich przedmiocie. Podkreślenia bowiem wymaga, iż rozstrzygać merytorycznie o umorzeniu lub odmowie umorzenia zaległości można jedynie wówczas, gdy nie ma wątpliwości co do ich istnienia. Dodatkowo ustalenie kwoty zaległości ma istotne znaczenie dla oceny możliwości jej spłaty przez zobowiązanego. 5.7. Powyżej stwierdzone wady świadczą o naruszeniu przez organ odwoławczy przepisów postępowania tj. art. 127, 122, 187 § 1 oraz 210 § 4 Ordynacji podatkowej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co doprowadziło w konsekwencji do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. 5.8. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy winien orzec w granicach tożsamych przedmiotowo z rozstrzygnięciem organu I instancji, nadto winien uwzględnić okoliczność, iż organ I instancji wydał w dniu [...] decyzję w zakresie odmowy umorzenia H.K. zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi obejmującą I i II ratę za 2018 rok. Organ ma obowiązek także dokonać stosownych ustaleń w zakresie przedawnienia zaległości objętych wnioskiem strony, a wynik tych ustaleń przełożyć na wybór właściwego rozstrzygnięcia jak i prawidłowego uzasadnienia decyzji zawierającego wywód dotyczący tego zagadnienia. 5.9. Charakter i skutki omówionych naruszeń powodują, że na tym etapie postępowania przedwczesna jest ocena w zakresie przesłanek umorzenia zaległości. 5.10. Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie 1 wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi T.Ż. w punkcie 2 wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).