I SA/Ke 287/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.), Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi H.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata T.Ż. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (Kolegium) decyzją [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. (Burmistrz) z [...]nr [...] o odmowie umorzenia HK. zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z nieruchomości położonej w miejscowości M. 65 z tytułu I-II raty roku 2018. Organ wskazał, że 13 czerwca 2018r. HK. wniósł o umorzenie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wskazując, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie był powiadamiany o konieczności uiszczenia opłaty za śmieci, a nadto nie jest mieszkańcem gminy S.. Zamieszkuje w gminie P. w miejscowości W., ale obecnie jest bezdomny. Podkreślił, że dokumenty zostały zgubione w gminie, nie zamieszkuje z synem, który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W odpowiedzi na wezwanie Burmistrza do uzupełnienia wniosku, 17 stycznia 2019r. wnioskodawca przedłożył kserokopię historii choroby z Ośrodka Zdrowia w S., zaświadczenie o stanie zdrowia, kserokopię świadczenia emerytalnego za miesiąc grudzień 2018r. oraz zawiadomienie o stanie gruntów z którego wynika, że HK. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 4,093 ha oraz ma w swoim posiadaniu grunt o pow. 2,086 ha. Wobec powyższego organ ustalił, że przeciętny dochód z gospodarstwa rolnego wnioskodawcy wynosi 1126,05 zł na osobę, z gospodarstwa rolnego syna J. 2815,83 zł. Dodatkowo wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne na poziomie 825,00 zł. Kolegium wyjaśniło, że w przypadku postępowania w sprawie umorzenia zaległości wnioskodawca powinien ujawnić fakty oraz dowody uzasadniające przyznanie ulgi. Ciężar dowodzenia przesuwa się więc w stronę podatnika, ponieważ tylko on posiada stosowną wiedzę w tym zakresie. Zdaniem Kolegium prawidłowe były działania organu, który pismem z 3 stycznia 2019r. wezwał wnioskodawcę do złożenia dokumentów potwierdzających zasadność prośby o umorzenie zaległości oraz oświadczenia o sytuacji materialnej celem uzasadnienia ważnego interesu lub interesu publicznego. Obowiązek ustalenia istotnych okoliczności faktycznych, w tym z wykorzystaniem wiedzy znanej organowi z urzędu, Burmistrz wypełnił ustalając, że podatnik posiada na terenie gminy gospodarstwo rolne o ogólnej powierzchni 7,9509 ha przeliczeniowych z którego uzyskuje ustalony przeciętny miesięczny dochód (1126,05 zł) i ma stałe źródło utrzymania w postaci świadczenia emerytalnego (825,00 zł). W ocenie Kolegium wobec lakonicznie sformułowanego wniosku o umorzenie oraz zaniechania przedstawienia dowodów przez wnioskodawcę w zakresie ponoszonych wydatków Burmistrz zasadnie orzekł o odmowie umorzenia zaległości. Organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej nie uzależnia możliwości umorzenia zaległości podatkowej tylko od złej sytuacji finansowej i materialnej podatnika. Przesłanką udzielenia ulgi jest istnienie ważnego interesu podatnika, którego nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Przeświadczenie podatnika o niezasadności naliczenia opłaty za gospodarowanie odpadami nie zostało poparte żadnymi dowodami, ani rzeczowymi argumentami z jego strony. Na powyższą decyzję HK. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Wniósł o uchylenie lub zmianę zaskarżonej decyzji. Zarzucił, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa i narusza jego interesy. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie 12 grudnia 2019r. Sąd, na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a., połączył do wspólnego rozpoznania sprawy o sygn. akt I SA/Ke 284/19 i I SA/Ke 287/19. Ustanowiony w ramach pomocy prawnej pełnomocnik skarżącego poparł skargę i zarzucił naruszenie art. 121, art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że koszty te w żadnej części nie zostały uiszczone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.2018.2107) i art. 134 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2018.1302 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym - co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując sprawę w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też, uznając za niewadliwe, ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego, które znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium dotycząca odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z nieruchomości położonej w miejscowości M., obejmującej I i II ratę za rok 2018. Przystępując do rozważań w przedmiocie ulg podatkowych, należy zaznaczyć, że zastosowanie ulgi jest instytucją o charakterze wyjątkowym, bowiem zasadą jest terminowe płacenie wszelkich należności publicznoprawnych. Ulgi podatkowe są wyjątkiem oraz istotnym odstępstwem od zasady powszechności i równości opodatkowania. W związku z takim charakterem ulg podatkowych oraz faktem, że udzielanie ulg w spłacie podatków traktowane jest co do zasady jako jedna z form pomocy udzielanej przez państwo, pomoc taka dopuszczalna jest w ściśle określonych w przepisach prawa sytuacjach. Podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, w myśl którego Organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Przepis ten jest stosowany w związku z art. 6q ust 1 ustawy z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U.2018.4388), według którego w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Użycie zwrotu "może" w powołanym wyżej przepisie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. oznacza, że decyzje organów podatkowych dotyczące udzielania ulg podatkowych podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Tak więc nawet w sytuacji zaistnienia okoliczności wskazujących na istnienie chociażby jednej z przesłanek, o jakich mowa w powołanym przepisie ("ważny interes podatnika" lub "interes publiczny") organ nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia wnioskowanych zaległości. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej). Ponadto oceniając zgromadzony materiał dowodowy organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 191 Ordynacji podatkowej. Wymaga przy tym podkreślenia, że w przypadku postępowania w sprawie umorzenia, ciężar dowodzenia wystąpienia przesłanek umorzenia zdecydowanie przesuwa się na stronę zobowiązanego. Z kolei sądowa kontrola tego rodzaju decyzji sprowadza się do oceny, czy organ zbadał sprawę pod kątem wystąpienia przesłanek wymienionych w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, tj. istnienia w danej sprawie ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, a w przypadku ich stwierdzenia czy organ odmawiając przyznania ulgi nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Podstawowym kryterium oceny zasadności udzielenia ulgi jest istnienie "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", przy czym są to pojęcia nieostre, co oznacza, że ich treść musi być ustalona w konkretnej sprawie. Dla organu podatkowego oznacza to, że w każdej rozpatrywanej sprawie indywidualnie musi on ustalić i ocenić na czym polega ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Kryterium "ważnego interesu podatnika" wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania podatnika (np. klęski żywiołowe, zdarzenia losowe) i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa i które to w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów skarbowych. Ważnego interesu podatnika nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej (por. wyrok NSA z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt II GSK 1000/09, Lex nr 746018). Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata zobowiązania podatkowego spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa (por. wyrok NSA z 22 kwietnia 1999 r., sygn. akt SA/Sz 850/98, Lex nr 36843). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organy obu instancji prawidłowo przeprowadziły postępowanie. Przystępując do rozpoznania sprawy, organ uwzględnił fakt, że skarżący wystąpił o umorzenie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi podnosząc, iż nie jest mieszkańcem Gminy S. tylko zamieszkuje w Gminie P. i tam opłaca podatki i opłaty za gospodarowanie odpadami. W związku z tak umotywowanym wnioskiem, prawidłowe było działanie organu, który wezwał stronę do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez doręczenie w terminie 7 dni dokumentów potwierdzających uzasadnienie prośby oraz oświadczenia o sytuacji majątkowej zobowiązanego. Przedmiotowe wezwanie strona odebrała 10 stycznia 2019 r. Następnie w dniu 24 stycznia 2019 r. zostało skierowane do wnioskodawcy zawiadomienie w trybie art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie. Analiza akt sprawy potwierdza prawidłowość stanowiska organu, z którego wynika, że wezwanie podatnika do złożenia dokumentów poświadczających jego sytuację majątkową było niezbędne dla wykazania po stronie skarżącego istnienia ważnego interesu lub interesu publicznego. W tym celu konieczne było udokumentowanie uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków oraz złożenie oświadczenia o sytuacji majątkowej zobowiązanego. Złożone przez stronę: kserokopia historii choroby z Ośrodka Zdrowia w S., zaświadczenie o stanie zdrowia, kserokopia świadczenia emerytalnego za miesiąc grudzień 2018r. oraz zawiadomienie o stanie gruntów były niewystarczające do pełnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Ustalono, że HK. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 4,093 ha oraz ma w swoim posiadaniu grunt o pow. 2,086 ha. Wobec powyższego przyjęto, że przeciętny dochód z gospodarstwa rolnego wnioskodawcy wynosi 1126,05 zł na osobę. Dodatkowo strona pobiera świadczenie emerytalne na poziomie 825,00 zł. Organ miał jedynie do oceny stanowisko skarżącego zaprezentowane we wniosku o umorzenie, w odwołaniu oraz dostarczone kserokopie dokumentów w powyżej opisanym zakresie. Pisma strony koncentrowały się na okolicznościach, iż nie jest mieszkańcem Gminy S., bezdomności, czy wrogiego nastawienia do jego osoby. Skarżący mimo wezwania organu wykazał się biernością i bezspornie zaniechał przedstawienia dowodów oraz informacji świadczących o jego sytuacji materialnej, w tym o wydatkach jakie ponosi. Na podstawie tak ograniczonego materiału dowodowego organ doszedł do usprawiedliwionego przekonania, że w sytuacji podatnika nie istnieje ważny interes, o którym mowa w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Interesu podatnika nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Przeświadczenie podatnika o niezasadności naliczenia opłaty za gospodarowanie odpadami nie zostało poparte żadnymi dowodami w sprawie, ani nie zostało poparte żadnymi rzeczowymi argumentami z jego strony. Wobec tego brak jest w sprawie uzasadnionych wątpliwości co do nieistnienia spornych zaległości. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że w postępowaniu o umorzenie zaległości przedmiotem ustaleń i badania są przesłanki, których zaistnienie daje możliwość zastosowania ulgi, nie podlegają natomiast badaniu okoliczności dotyczące powstania zaległości. Zdaniem Sądu, dokonana przez organy podatkowe ocena ustalonych okoliczności w aspekcie przyznania ulgi podatkowej i stwierdzenie braku przesłanek dla umorzenia zaległości nie nosi cech dowolności. Oceny tej organy dokonały opierając się na sytuacji majątkowej wnioskodawcy, ustalonej na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w ramach przeprowadzonego postępowania, tzn., że posiada gospodarstwo rolne, otrzymuje emeryturę. W niniejszej sprawie skarżący nie wyjaśnił dokładnie całej swojej sytuacji finansowej. Wprawdzie to na organie administracji spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego lecz szczegółowe informacje dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej osoby ubiegającej się o umorzenie zaległości finansowej posiada jedynie wnioskodawca. To właśnie strona winna szczegółowo wyjaśnić tę sytuację i wykazać, że spełnione zostały przesłanki uzasadniające umorzenie jej zadłużenia, w tym przypadku określone w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. W przypadku bowiem postępowania w sprawie umorzenia, ciężar dowodzenia zdecydowanie przesuwa się na stronę podatnika. W interesie podatnika leży podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie utrwalenia ich w dokumentach. Podatnik musi mieć świadomość, że zgodnie z ogólną zasadą postępowania dowodowego, ciężar dowodzenia spoczywa na tym, kto wywodzi określone skutki prawne. Do niego należy inicjatywa dowodowa, choć organ podatkowy powinien dokonać weryfikacji dowodów przedstawionych przez stronę według zasad ogólnych, w szczególności z zachowaniem zasady wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Tym samym podatnik powinien współprzyczyniać się do gromadzenia dowodów i nie może czuć się zwolniony od współdziałania z organem podatkowym. Na ten aspekt zwrócił także uwagę NSA w wyroku z dnia 25 kwietnia 2008 r. (sygn. akt II FSK 346/07, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdzając, że pomimo braku jednoznacznych regulacji ustawowych w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych udzielanych na podstawie art. 67a Ordynacji podatkowej nie można odrzucić tezy, że ciężar udowodnienia okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca w swoim wniosku, powinien także spoczywać na samym zainteresowanym. Wnioskodawca bowiem wskazując na przeszkody w zakresie możliwości uiszczenia opłaty najczęściej sam dysponuje odpowiednimi dowodami mogącymi potwierdzić określone fakty. Należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie wnioskodawca, pomimo wezwania organu, nie przedstawił dokumentów wskazujących na ponoszone przez niego wydatki, ani nie udzielił żadnych wyjaśnień w tym zakresie. Nie można bowiem przyjąć, że zadośćuczynieniem temu obowiązkowi było przedstawienie m.in. kserokopii historii choroby z Ośrodka Zdrowia. HK. nie przedstawił również dokumentów potwierdzających wystąpienie u niego nadzwyczajnych losowych przypadków uzasadniających niemożliwość uregulowania zaległości. Należy także zwrócić uwagę, że skarżący złożył kserokopię wypełnionego odcinka wpłaty tytułem opłaty za odpady rok 2018 w Gminie P., jednakże jest to tylko wypełniony druk, natomiast nie wynika z niego, ze skarżący faktycznie uiścił tą opłatę. W związku z powyższym, organy orzekły na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, który w takiej postaci dał im podstawę do odmowy umorzenia zaległości. Organy podatkowe uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać ważny interes podatnika lub interes publiczny, nie naruszając przy tym przepisów postępowania podatkowego, w tym nie przekraczając granic określonych w art.191 Ordynacji podatkowej. Tym samym nie zasługują na uwzględnienie zarzuty pełnomocnika skarżącego dotyczące naruszenia art. 121, 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w punkcie 2 wyroku, Sąd przyznał na podstawie art. 250 § 2 ustawy p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U.2019.18).