III FSK 1960/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Go 751/19 w sprawie ze skargi M. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 30 sierpnia 2019 r., nr [....] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielnej Górze kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 16 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Go 751/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę M. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze 30 sierpnia 2019 r, nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a". Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wniósł M. R. zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zarzucił: 1) rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art, 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a." w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a, mające istotny wpływ na treść skarżonego wyroku, poprzez niewłaściwą kontrolę działalności administracji publicznej, a w konsekwencji niezbadanie przez Sąd I instancji kwestii oparcia zaskarżonego postanowienia na mglistych, nieskonkretyzowanych, a co najistotniejsze, jedynie probabilistycznych, niepewnych, wnioskach (pro futuro) natury faktycznej, a nie na pewnych i niepodważalnych dowodach oraz szczegółowych kalkulacjach (których po prostu było brak), na dzień podejmowania zaskarżonego postanowienia, 2) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, w zw. z art. 77 § 1 w zw. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107. w zw. z art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – dalej jako: "K.p.a." w zw. z art. 18 u.p.e.a., mające istotny wpływ na treść skarżonego wyroku, poprzez niewłaściwą kontrolę działalności administracji publicznej, a w konsekwencji niepodzielenie stanowiska skarżącego o niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego przez organ II instancji oraz na jego dowolnej; a nie swobodnej ocenie, wbrew naczelnej zasadzie dwuinstancyjności, która nakazywała powtórne przeanalizowanie sprawy, a nie jedynie zweryfikowanie rozstrzygnięcia organu I instancji; 3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1. K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., mające istotny wpływ na treść wydanego w sprawie postanowienia; poprzez niewłaściwą kontrolę działalności administracji publicznej, a w konsekwencji niepodzielenie stanowiska skarżącego na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, jak również niepodjęciu przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz merytorycznego rozpoznania istoty sprawy, a w szczególności powołanie się na zdarzenie przyszłe i niepewne, jakim jest trwające, nieostateczne, jak i nieprawomocne, postępowanie odwoławcze dotyczące ustalenia kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności — Przedsiębiorstwo "S." Sp. z o. o z/s w S., przy czym organ winien skupić się jedynie na składnikach majątkowych będących w posiadaniu zobowiązanego na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, a nie na okolicznościach przyszłych, niedających się przewidzieć, probabilistycznych, hipotetycznych; 4) rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a., mające istotny wpływ na treść skarżonego wyroku, poprzez nie odniesienie się przez Sąd I instancji do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, podczas gdy obowiązkiem Sądu jest konieczność odniesienia się do wszystkich kwestii prawnych wynikających z zarzutów podniesionych (zgłoszonych) przez skarżącego względem kwestionowanego aktu nadzoru, czego Sądu I instancji nie dokonał, a co uzasadnia eliminację zaskarżonego wyroku z obrotu prawnego; 5) rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., mające istotny wpływ na treść skarżonego wyroku, poprzez ogólnikowe odniesienie się do podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów, co dowodzi, że kontrola działań organów administracji — dokonana przez Sąd I instancji — nie była przeprowadzona w sposób właściwy. W związku z powyższym, skarżący wniósł o: 1) uchylenie — na podstawie art. 188 P.p.s.a. - zaskarżonego orzeczenia w całości i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie 2) uchylenie — na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. - zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał zaskarżony wyrok oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto, na zasadzie art. 176 § 2 P.p.s.a., skarżący wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze złożył wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Strony, po otrzymaniu informacji o posiedzeniu niejawnym i podstawach jego zarządzenia, nie wnosiły zastrzeżeń do takiego trybu rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2023 r., poz. 259 – dalej jako: P.p.s.a.), a więc w tych granicach, jakie strona wnosząca ten środek odwoławczy sama nakreśli w ramach podstaw, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określono w art. 183 § 2 P.p.s.a., a która nie zachodzi w tej sprawie. W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Zarzuty te nie podważyły oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku. W myśl art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Mając na uwadze zarzuty skargi należy podkreślić, iż generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest obowiązany do zastosowania wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by ten cel zrealizować. Oznacza to, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Mając na uwadze zarzuty skargi kasacyjnej należy podkreślić, że w świetle postanowień art. 59 § 2 u.p.e.a. to organowi egzekucyjnemu pozostawiono swobodę prowadzenia egzekucji lub umorzenia postępowania. Co więcej to organowi egzekucyjnemu ustawa pozostawiła ocenę "perspektyw" wszczętego z inicjatywy wierzyciela postępowania egzekucyjnego i wybór: prowadzenie egzekucji lub umorzenie postępowania. Zaakcentowania wymaga to, że użycie przez ustawodawcę w art. 59 § 2 u.p.e.a. zwrotu "może być umorzone" oznacza, iż po stronie organu nie istnieje obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale tylko uprawnienie do jego umorzenia, którego warunkiem jest stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W tym zakresie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż na dzień wydania zaskarżonego postanowienia brak było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany posiada bowiem 49 udziałów o wartości nominalnej 2 450 zł w Przedsiębiorstwie "S." sp. z o. o. Organ nie ustalił na dzień wydania postanowienia wartości rynkowej. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej na kwotę 245 205,13 zł należnej skarżącemu od Przedsiębiorstwie "S." sp. z o. o. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, który ocenił, że brak ostatecznego orzeczenia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu wierzytelności wynikającej z zajęcia wierzytelności przysługującej skarżącemu od Przedsiębiorstwa "S." sp. z o. o. nie stanowi przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a. Odnośnie braku sporządzenia kalkulacji mającej wykazać, że dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne Naczelny Sąd Administracyjnego podziela pogląd, zgodnie z którym: nie jest trafne oczekiwanie, że organ I instancji, a w ślad za nim Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, stosownie do art. 59 § 2 u.p.e.a. powinien sporządzać i prezentować zobowiązanemu kalkulację, z której wynikałoby, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie będzie możliwe uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wystarczające jest natomiast wykazanie tej okoliczności w jakikolwiek sposób i wyjawienie argumentacji w uzasadnieniu postanowienia wydanego w sprawie. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt III FSK 4275/21). Zidentyfikowane w sprawie składniki majątkowe (ich wartość), z których możliwa jest w przyszłości egzekucja w sposób jasny pokazuje, że w toku postępowania egzekucyjnego możliwe będzie wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających wydatki egzekucyjne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji zasadnie nie stwierdził naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego regulujących postępowanie dowodowe, bowiem organy dostatecznie wykazały, że brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Odmienna ocena okoliczności faktycznych sprawy przez stronę nie oznacza, że organy naruszyły art. 80 K.p.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ujawnione składniki majątkowe przekonują, że na dzień wydania postanowienia, możliwe było realne dochodzenie zobowiązania. Okoliczność, że z przyczyn prawnych nie jest to możliwe w momencie podejmowania postanowienia, nie oznacza, że mamy do czynienia ze składnikami majątkowymi "mglistymi, nieskonkretyzowanymi, mglistymi". Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a ponadto - jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji - wskazania co do dalszego postępowania. Jest więc oczywiste, że naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie. Uchybienie to musi być przy tym na tyle istotne, aby można było uznać, że mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) - co strona skarżąca kasacyjnie powinna wykazać. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że obowiązek sądu administracyjnego I instancji odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze należy rozumieć w ten sposób, że dotyczy to tych zarzutów, które są istotne (mają znaczenie) ze względu na przedmiot sprawy. Tak rozumianemu obowiązkowi Sąd I instancji w sposób dostateczny sprostał. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 1 oraz art. 209 P.p.s.a. Bogusław Woźniak Jacek Brolik Stanisław Bogucki