III SA/Wr 311/19

WyrokWSA we Wrocławiu2020-01-22

Skład orzekający: Barbara Ciołek, Anna Moskała, Magdalena Jankowska-Szostak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek, nie uwzględniając w wystarczającym stopniu trudnej sytuacji finansowej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy, a także nie wyważając interesu publicznego i prywatnego?
Ratio decidendi
Organ rentowy naruszył przepisy postępowania, nie dokonując wszechstronnej oceny sytuacji finansowej, życiowej i zdrowotnej wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, a także nie wyważył prawidłowo interesu publicznego i prywatnego. W szczególności, organ wadliwie zinterpretował pojęcie interesu publicznego oraz nie ocenił wystarczająco możliwości uzyskiwania dochodu przez osobę chorą i bezrobotną.
Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Organ I instancji odmówił umorzenia, uznając, że nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności ani szczególne warunki umorzenia. Organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, uznając, że postępowanie egzekucyjne nie wpływa na możliwość rozpoznania wniosku, a przesłanki umorzenia nie zostały spełnione. Skarżący zarzucił naruszenie procedury, wadliwość egzekucji i niezgodność z przepisami wydawanych postanowień.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia NSA Barbara Ciołek (sprawozdawca), Sędzia WSA Anna Moskała, Magdalena Jankowska-Szostak, Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Wydziału III Halina Rosłan, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi T.C. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: organ II instancji, ZUS O w B.) z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w L. (dalej: organ I instancji, ZUS I O. w L.) z dnia[...] marca 2019 r. [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Z akt sprawy wynika, że strona [...] stycznia 2019 r. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Organ I instancji odmówił umorzenia należności z tytułu składek wskazując, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 400 ze zm., dalej: u.s.u.s), jak również strona nie wykazała, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz zdrowotną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. [...] marca 2019 r. strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku skarżący wskazał, że organ pomija regulacje art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., nie wyjaśnił kwestii związanych z prowadzeniem wobec Niego egzekucji i brakiem majątku. Zakwestionował również skarżący twierdzenie organu odnośnie braku interesu społecznego, wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, z chorobą nowotworową ([...]), która uniemożliwia osiąganie dochodów i pracę. Argumentowała strona, że postępowanie powinno być zawieszone do czasu rozstrzygnięcia spraw w zakresie prowadzonej egzekucji. Do wniosku skarżący dołączył dokumenty dotyczące zaskarżenia postanowienia w sprawie egzekucji oraz dokumenty medyczne. Zakwestionował również skarżący prawidłowość działania urzędników prowadzących sprawę. Organ odwoławczy zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że prowadzone postepowania dotyczące egzekucji administracyjnej pozostają bez wpływu na niniejsze postępowanie i nie stoją na przeszkodzie rozpoznaniu wniosku strony o umorzenie. Wyjaśnił organ, że w sprawie prawidłowo ustalono brak spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Stwierdził organ, że akta sprawy nie dają podstaw do przyjęcia, że wystąpiła całkowita nieściągalność należności. Nie stwierdził również organ spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Wskazał organ, że skarżący jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ponosi koszty utrzymania w postaci kosztów związanych z leczeniem (500 zł), nie posiada zobowiązań finansowych, nie ma majątku ruchomego i nieruchomości. Zdaniem organu poczynione ustalenia nie wypełniają definicji interesu publicznego. Wskazał organ, że interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetowych, ale także jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków poprzez zasiłki dla bezrobotnych, czy pomoc opieki społecznej, którą jest przeznaczona dla osób w trudnej sytuacji rodzinnej, życiowej czy zdrowotnej. Podkreślił organ, że strona nie korzysta z żadnej formy pomocy ze strony państwa. Dalej argumentował organ, że skarżący ma zawieszoną działalność gospodarczą, która może być wznowiona i stanowić źródło utrzymania. Stwierdził organ, że aktualny brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia składek, a samo istnienie zaległości nie wpływa na sytuację majątkowo-rodzinna strony, a jedynie wpływa na brak możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji. W zakresie sytuacji zdrowotnej organ stwierdził, że w sytuacji strony nie wystąpiła całkowita niemożność uzyskiwania dochodu. Strona jest zgłoszona jako osoba bezrobotna, a zatem istnieje możliwość podjęcia pracy i uzyskiwania dochodu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) strona wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i nakazanie umorzenia składek przez ZUS oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła strona: - rażące naruszenie procedury postępowania administracyjnego, brak rozprawy, brak możliwości udziału strony w postępowaniu, niedoręczenie upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, nieuwzględnienie dokumentów przedkładanych przez stronę, co narusza art. 33 § 1 ust. 7 i 10 oraz art. 59 § 1 ust. 7 i 10 oraz art. 39 i 40 ustawy egzekucyjnej oraz art. 98 kpa; - sprzeczne i niezgodne z przepisami wydanie postanowień i tytułów wykonawczych w momencie, gdy prowadzone jest z wniosku strony postepowanie w przedmiocie umorzenia należności. W uzasadnieniu skargi strona wskazała na wadliwość prowadzonej egzekucji oraz bezpodstawne stwierdzenie przez organ, że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności. Podkreślił skarżący, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, o czym ZUS wie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365). W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ww. przepis zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W świetle przepisów rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślić należy, że zaskarżona decyzja oparta jest o przepisy, które upoważniają organy do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek przewidzianych w przepisach, których wystąpienie jest warunkiem umorzenia - nie zobowiązuje organu do umorzenia należności. Organ ma prawo swobodnego wyboru czy w danej sprawie zachodzi przypadek uzasadniający przyznanie ulgi, czyli to organ decyduje o sposobie rozstrzygnięcia. Sąd nie ma uprawnień aby nakazać organom uwzględnienie wniosku strony o udzielenie ulgi, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego, jego celowości, czy słuszności. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do podjęcia rozstrzygnięcia organ dochował przewidzianych przepisami przesłanek i procedur, w tym, czy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, które mogłyby przemawiać za spełnieniem przesłanek umorzenia oraz czy organ nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Decyzja "uznaniowa" podlega kontroli sądowej co do jej zgodności z przepisami prawa, a więc sąd administracyjny jest uprawniony do oceny, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa i czy w ich kontekście prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych i, czy te ustalenia znajdują oparcie w wystarczającym materiale dowodowym sprawy oraz, czy wyprowadzone z tych ustaleń wnioski w zakresie merytorycznym, a więc dokonana ocena prawna sprawy, nie przekraczają zasady swobodnej oceny dowodów, zaś wyciągnięte wnioski, czy są logiczne i poprawne. Jeżeli Sąd stwierdzi, że okoliczności te zostały rozważone, a także organ wyczerpująco swoje stanowisko uzasadnił - nie ma podstawy prawnej do ingerowania w treść rozstrzygnięcia Rozstrzygnięcie nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Zaznaczyć również trzeba, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że organ nie dochował spoczywających na nim obowiązków. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ZUS naruszył przepisy postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s., jak i w oparciu o § 3 ust 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Przy czym nie kwestionuje Sąd ustaleń organów dotyczących niespełnienia przesłanek nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W zakresie braku podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ w zaskarżonej decyzji zasadnie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w pkt 1-6 ww. przepisu. Wbrew zarzutom skargi nie miał organ podstaw do uznania, że spełnione są przesłanki z pkt 5 i 6 dotyczące stwierdzenia braku majątku i niezasadności prowadzenia egzekucji administracyjnej z uwagi na wydatki egzekucyjne przekraczające wysokość kwot możliwych do uzyskania w wyniku egzekucji. Przede wszystkim organ umorzeniowy nie może w ramach niniejszego postępowania podejmować samodzielnych ocen odnośnie postępowania egzekucyjnego. Kwestia egzekucji, prawidłowości i zasadności jej dalszego prowadzenia jest kwestią odrębnego postępowania, prowadzonego przez inne organy na podstawie innych przepisów. Skoro w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie został stwierdzony brak majątku, ani też nie odstąpiono od egzekucji, to organ umorzeniowy nie ma prawa podejmować w tym zakresie odmiennych ustaleń. Nie ma również podstaw, aby organ umorzeniowy oczekiwał na zakończenie postępowania egzekucyjnego w celu rozpoznania wniosku o umorzenie. Postępowanie umorzeniowe nie jest ograniczone terminami, strona ma możliwość składania kolejnych wniosków, zwłaszcza przy zmianie okoliczności faktycznych. Dlatego organ był w niniejszej sprawie uprawniony do podjęcia decyzji. Nie podziela natomiast Sąd oceny dokonanej przez organ w związku z zastosowaniem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia. W orzecznictwie podkreśla się, że celem unormowania zawartego w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15). Organ w sprawie ustalił, że skarżący jest osobą chorą, aktualnie jest zgłoszony do ubezpieczeń, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, działalność gospodarcza strony jest zawieszona, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie ma majątku ruchomego ani nieruchomości, nie ma zobowiązań finansowych, ponosi koszty leczenia 500 zł. Organ w decyzji mimo prawidłowego wskazania na interes publiczny/społeczny, który wyraża się również w tym, że trzeba wyważyć, czy dochodzenie należności na rzecz budżetu państwa nie doprowadzi jednocześnie do konieczności finansowania z tego samego budżetu państwa wydatków na pomoc społeczną, zasiłek czy inne wsparcie dla zobowiązanego - wadliwie uznał, że skoro strona, co jest bezsporne, nie ma majątku, ale nie korzysta z pomocy społecznej, to po jej stronie nie występuje interes publiczny. Takie rozumowanie jest wadliwe. W § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wyraźnie wskazano, że należy ocenić m.in. stan majątkowy, aby ocenić, czy zapłata nie pociągnie dla strony (jej rodziny) zbyt ciężkich skutków, w tym nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ powinien zatem rozważyć, czy zapłata do tych niekorzystnych skutków nie doprowadzi, bo taki stan z punktu widzenia interesu publicznego nie jest pożądany. Podjęte przez organ w decyzji wnioski prowadzą natomiast do całkowitego zaprzeczenia znaczenia pojęcia interesu publicznego. Wadliwie również organ wskazuje, że sam fakt istnienia należności nie wpływa na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych strony (str. 10 akapit 1). Jak już Sąd wskazywał organ ma zbadać kwestię, czy spłata należności ( a nie jej istnienie) ma/może mieć negatywny (w znaczeniu zbyt ciężki) wpływ na byt strony, m.in. w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jako niezasadne ocenia także Sąd stanowisko organu odnośnie braku spełnienia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Organ wskazał że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłankę z § 3 ust 1 pkt 3 rozporządzenia, ponieważ ma ona zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub członka jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu, co w przedmiotowej sprawie w ocenie organów nie miało miejsca. Przede wszystkim wskazuje Sąd, że ustawodawca w ww. przepisach nie wiąże wystąpienia przewlekłej choroby z całkowitą niemożnością uzyskiwania dochodu (tj. wystąpieniem całkowitej niemożności wykonywania pracy), jako przesłanką do umorzenia należności. Z przepisu wynika, że chorobę należy oceniać w kontekście możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę należności. Treść tego przepisu odnosi się wprost do uzyskiwania dochodu, ale takiego, który umożliwia opłacenie należności i w takim kierunku powinny podążać ustalenia i oceny organu. Organ winien zatem ustalić i wykazać, jaki jest stan zdrowia osoby ubiegającej się o ulgę i czy dana osoba uzyskuje dochody umożliwiające opłacenie należności. Samo stwierdzenie, że przewlekła choroba nie uniemożliwia uzyskania dochodu jest niewystarczające. Organ winien ocenić zarówno realne możliwości uzyskiwania dochodu, jak również czy dochody te umożliwią opłacenie należności przy jednoczesnym uwzględnieniu przesłanki interesu publicznego. Zauważa Sąd, że nawet prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazania potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realne środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Ocena sytuacji wnioskodawcy wymaga zatem rozważenia, czy sytuacja zdrowotna i majątkowa nie pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z decyzji wynika natomiast, że organ w ogóle nie odniósł się ani do sytuacji zdrowotnej strony ani do możliwości uzyskiwania dochodu, który pozwoli na spłatę należności. Organ stwierdził bowiem, że skoro strona jest osobą poszukującą pracy, to znaczy, że stan zdrowia nie jest przesłanką warunkującą umorzenie należności. Organ nie wskazał, na czym oparł wniosek o możliwościach skarżącego do poprawy swojej sytuacji materialnej, przy jednoczesnym pominięciu wskazywanych przez stronę okoliczności życiowych i zdrowotnych. ZUS nie rozważył ponadto sytuacji strony w kontekście interesu publicznego/społecznego. Nie odniósł się do sytuacji, czy w interesie publicznym/społecznym jest: z jednej strony, egzekwowanie ww. kwoty, w stosunku do możliwości płatniczych skarżącego, związanych nie tylko z wysokością dochodów, ale także sytuacją zdrowotną strony, a z drugiej potencjalne wspieranie skarżącego ze środków publicznych (pomocy społecznej), w przypadku, gdy środki jakimi dysponuje (będzie dysponować) strona nie będą wystarczające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony. Jak już Sąd wskazywał podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga by interes publiczny i interes zobowiązanego zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej i życiowej zobowiązanego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego. Nie neguje przy tym Sąd, że instytucja umorzenia zaległych składek jest przewidziana dla sytuacji szczególnych, jednak warunki i granice w jakich należy podejmować w tym zakresie decyzje zostały wskazane w przepisach i właśnie rolą organu jest rozważenie ich w sposób zapewniający prawidłowe ich zastosowanie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zobowiązany będzie z zachowaniem stanowiska Sądu, dokonać wszechstronnej oceny materiału dowodowego, oraz dokonać powtórnej oceny, czy uwzględniając stan majątkowy i sytuację życiową oraz zdrowotną, strona jest w stanie uiścić ciążące na niej należności, bez spowodowania ciężkich dla niej skutków. Dopiero dokonanie powyższego umożliwi prawidłową ocenę, czy skarżący spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Poczynione ustalenia i powzięte oceny winny znaleźć odzwierciedlenie w treści decyzji. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło