II SA/Bk 859/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] października 2019 r. nr [...], odmawiającą I. K. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: K. K. i K. K. Organy rozpatrywały wniosek I. K. z dnia [...] sierpnia 2019 r. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wnioskodawczyni wskazując na wysokość jej długu (29.189,09 zł plus odsetki 3.469,51 zł) podniosła, że na egzystencję zostaje jej po komorniczych potrąceniach z emerytury 514 zł. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że sytuacja dochodowa I. K. nie uzasadnia umorzenia ciążących na niej należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670 ze zm.). Umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby bowiem do przerzucenia obowiązku utrzymania dzieci na podatników, a zatem sprzeciwia się temu interes społeczny. Zdaniem organu na uwadze należy mieć fakt, że wysokie zadłużenie jest następstwem tego, że odwołująca od wielu lat zaprzestała wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec własnych dzieci, nie podejmowała stosownych działań, by na miarę swoich możliwości, spłacić choć trochę ciążącego na niej długu. W związku z tym należało mieć świadomość, że zadłużenie będzie wzrastać i trzeba będzie je spłacić. Kolegium zwróciło uwagę, że I. K. (lat 61), utrzymuje się z emerytury w wysokości 1192,55 zł. Nie ma innych dochodów, nie pracuje. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W związku z powyższym organ uznał, że argument dotyczący trudnej sytuacji materialnej nie może stanowić podstawy do zaniechania dochodzenia od wnioskodawczyni zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. Trudna sytuacja materialna nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się I. K. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku zwróciła się o ponowne rozpatrzenie jej prośby i umorzenie długu alimentacyjnego. Podniosła, że utrzymuje się z emerytury w wysokości netto 1190 zł. Po komorniczym potrąceniu zaległości alimentacyjnych pozostaje jej kwota 514 zł. Poza tym komornik pobiera procenty od niespłaconej kwoty. Wskazała, że jest osobą samotną i od wielu lat nie ma kontaktu z dziećmi nie z własnej winy, lecz innych osób, które jej to utrudniały. Dodała, że nie wie gdzie jest i był ojciec dzieci kiedy były sprawy w sądzie o ustanowienie pobytu dzieci. Skarżąca stoi na stanowisku, że w R. jest obca rodzina, a niej ojca jej dzieci. Prosi o sprawdzenie tożsamości ojca i dzieci, z którymi nie ma kontaktu. Skarżąca wskazuje, że żyje w nędzy przez długi alimentacyjne. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie ze stanowiącym podstawę prawną wydanych w sprawie decyzji przepisem art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma wyjątkowy charakter i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie pozostawiono uznaniu organu administracji publicznej, co oznacza, że umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego nie jest obligatoryjne nawet w przypadku ustalenia jego trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej. W ramach uznania administracyjnego organ może, ale nie musi wydać decyzji zgodnej z wnioskiem. Zastosowanie ulgi ustanowionej w przepisie art. 30 ust. 2 ww. ustawy jest zatem prawem, a nie obowiązkiem organów. Uznaniowy charakter tego typu decyzji nie oznacza jednak, że wyboru rozstrzygnięcia (umarzam/nie umarzam) organ może dokonać w sposób całkowicie dowolny. Rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego musi zostać poprzedzone dogłębnym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich istotnych okoliczności, w szczególności tych podnoszonych przez stronę, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy rozstrzygnięcia podjętego w ramach uznania administracyjnego. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest natomiast sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych. Wywody organu w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego (zob. np. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 17 kwietnia 2018 r. sygn. II SA/Bk 96/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zdaniem Sądu organy dokonały w tej sprawie analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej i sytuacja ta nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz jej dzieci. Na sytuację dochodową dłużnika składają się dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan jego zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu; na sytuację rodzinną dłużnika składa się natomiast ustalenie czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (vide: wyrok NSA z dnia 21 października 2008 r. sygn. I OSK 1685/07, dostępny w CBOSA). Analizując sytuację dochodową i rodzinną osoby wnioskującej o udzielnie tego typu ulg trzeba mieć również na uwadze, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z problemami finansowymi, dlatego też jego sytuacja dochodowa i rodzinna powinna wyróżniać się na tle innych dłużników (wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2018 r. sygn. I OSK 2443/17, dostępny w CBOSA). Analizując sytuację dochodową i rodzinną skarżącej, ustaloną na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, organy uwzględniły okoliczność osiągania dochodu z tytułu emerytury (1192,55 zł netto) i potrąceń komorniczych, które sprawiają, że kwota do dyspozycji skarżącej to kwota rzędu nieco ponad 500 zł miesięcznie. Niewątpliwie skarżącej pozostaje niska kwota na zapewnienie sobie bytu, tym niemniej nie stanowi to istnieniu szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji. Jak ustalono w sprawie skarżąca nie ma nikogo na utrzymaniu, mieszka w domu stanowiącym własność jej syna i nie ma żadnych kłopotów zdrowotnych. Wszystkie te okoliczności prowadzą do wniosku, że organy trafnie oceniły, nie naruszając granic uznania administracyjnego, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącej nie uzasadnia uwzględnienia jej wniosku. Sytuacja ta nie wyróżnia skarżącej na tle innych dłużników alimentacyjnych, którzy co do zasady borykają się z problemami finansowymi. Brak jest nadzwyczajnych czynników obiektywnych, które uzasadniałyby przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci skarżącej, bo do tego sprowadzałoby się umorzenie jej należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym. Należy wyjaśnić skarżącej, że orzekające w tej sprawie organy mogły uwzględnić jedynie jej sytuację dochodową i rodzinną, w rozumieniu powyżej przedstawionym. Bez wpływu na treść rozstrzygnięcia pozostają okoliczności powstania długu alimentacyjnego, relacje z dziećmi i ich ojcem, jak też wysokość i w ogóle zasadność obowiązku alimentacyjnego ciążącego na skarżącej z mocy prawomocnego wyroku sądu powszechnego. Uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325).