II OSK 3296/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant starszy asystent sędziego P. Z. po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2020 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 3353/18 w sprawie ze skargi J. H. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 20 września 2018 r., znak: ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 3353/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. H. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 20 września 2018r., znak: ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców postanowieniem z 20 września 2018 r. po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez J. H. utrzymał w mocy postanowienie Wojewody M. z 20 stycznia 2017 r. nr ... o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o udzielenie cudzoziemce zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd wskazał, że skarżąca jako przyczynę uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o udzielenie jej zezwolenia na pobyt czasowy w Polsce wskazała, że nie doręczono jej wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku oraz nie pozostawiono awiza w jej skrzynce oddawczej, dlatego też nie stawiła się w urzędzie celem uzupełnienia wymaganych dokumentów. Zdaniem Sądu, organy orzekające w sprawie zasadnie stwierdziły, że przedstawiona przez skarżącą argumentacja jest nieprzekonywująca i że nie uprawdopodobnia braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych aplikacji. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że cudzoziemka podała we wniosku jako adres jej aktualnego pobytu: ul. S. ... lok. ..., ... W. Bezspornym w sprawie jest to, że pod ww. adres organ pierwszej instancji wysłał wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Niekwestionowanym w ocenie Sądu był również fakt, że przesyłka była przez operatora pocztowego dwukrotnie awizowana, tj. w dniach 26 września i 4 października 2018 r. Pierwsze zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości odbioru (awizo) zostało umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej skarżącej, drugie awizo pozostawiono natomiast w dniu 4 października 2016 r. Wynika to zarówno z adnotacji i pieczęci umieszczonych na zwróconej kopercie jak również ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki, które zostało w sposób prawidłowo i wyczerpująco wypełnione. Powyższe w opinii Sądu pierwszej instancji w sposób jednoznaczny świadczy o tym, że czynności związane z doręczeniem wezwania zostały dokonane zgodnie z wymogami określonymi w art. 44 § 1–3 Kodeksu postępowania administracyjnego, a tym samym, należy uznać, że przesyłka została skutecznie doręczona stosownie do art. 44 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, w ramach tzw. "fikcji" doręczenia. Zgodzić się należy z Szefem Urzędu, że skarżąca nie zdołała przedstawić takich argumentów i/lub dowodów, które mogłyby podważyć domniemanie prawidłowości doręczenia przesyłki np. pozytywne rozpatrzenie przez operatora pocztowego reklamacji. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w kontekście dowodu z dokumentu, jakim jest koperta ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, przeciwdowodu nie może stanowić samo oświadczenie strony o braku awizo. Zwykłe oświadczenie strony, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej lub zaginęło nie jest wystarczające do obalenia domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 września 2015r. II OZ 863/15). Sąd zaznaczył, że przyjęcie stanowiska skarżącej, że do obalenia domniemania z art. 44 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego wystarczy oświadczenie, iż listonosz nie doręczył wezwania (nie pozostawił awizo) prowadziłoby do niemożliwości przyjęcia doręczenia zastępczego, a zatem nieskuteczności art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego. Stąd nie może być zaakceptowane w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 24 września 2015 r., II OZ 863/15). Jednocześnie Sąd wskazał, że skarżąca bądź pełnomocnik mogli poza instytucją reklamacji zwrócić się do operatora pocztowego z prośbą o wyjaśnienie sytuacji, wskazania ewentualnej przyczyny braku awizo w skrzynce pocztowej jednakże tego nie uczynili. Sądu wywiódł, że oświadczenie Łukasza Jana Jóźwiaka, zamieszkałego przy ul. Sarmackiej 18 lok. 47 w Warszawie zostało złożone tylko w formie kserokopii, a zatem nie może stanowić dokumentu prywatnego, który mógł posłużyć jako dowód w sprawie. Nadto, jak trafnie zauważył Szef Urzędu treść oświadczenia ww. osoby w żaden sposób nie przesądza, w sposób jednoznaczny i kategoryczny, że akurat przesyłka skierowana do skarżącej zawierająca wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku nie została doręczona w sposób prawidłowy, i że nie pozostawiono awizo. Sformułowanie "mogły mieć miejsce sytuacje, w których do mojej skrzynki pocztowej wrzucane były awiza przeznaczone dla pani J. H." potwierdza, po pierwsze to, że w przypadku niezastania adresata awiza jednak były zostawiane przez doręczyciela w oddawczej skrzynce pocztowej, co podważa w istocie twierdzenie skarżącej o braku awizo, po drugie dotyczy to długiego okresu czasu, tj. 2 lat i nie odnosi się wprost do rzeczonej przesyłki, po trzecie w żaden sposób nie uprawdopodabnia braku winy skarżącej w niedochowaniu przez nią terminu. Wskazane oświadczenie cechuje brak pewności, co zdaniem Sądu pierwszej instancji, rodzi uzasadnione wątpliwości czy akurat w przypadku doręczenia ww. wezwania skarżącej taka sytuacja faktycznie miała miejsce. Pozostałe dowody, tj. wydruk widomości elektronicznej, za którą przesłano faktury VAT za energię elektryczną przedstawione przez cudzoziemkę również tego nie potwierdzają. Sąd nie neguje sytuacji, że mogą zdarzyć się indywidualne przypadki nieprawidłowego doręczania wezwań czy decyzji adresatom oraz brak pozostawionego awiza jednakże w rozpatrywanej sprawie nie zostało to w sposób przekonywujący udowodnione bądź w wysokim stopniu uprawdopodobnione. Nadto, odnosząc się do twierdzenia cudzoziemki, że dysponowała informacją starosty i uzupełniłaby braki formalne gdyby tylko otrzymała wezwanie, w ocenie Sądu tłumaczenia te są co najmniej niezrozumiałe. Sąd zauważył, że skarżąca złożyła wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w dniu 12 sierpnia 2016 r., a zatem mogła wraz z tym wnioskiem, bądź krótko po wniesieniu tego wniosku, złożyć wydaną w dniu 9 sierpnia 2016r. informację starosty, którą dysponowała. Cudzoziemka, dbając właściwie o swoje interesy mogła przedłożyć ww. dokument nie czekając na wezwanie organu. Dopełniłaby wówczas swojej staranności. Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że informacja starosty nie była jedynym brakującym dokumentem. Tak więc, w ocenie Sądu, skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w niedochowaniu terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku, a tym samym zarzut naruszenia art. 58 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego okazał się niezasadny. W świetle powyższych rozważań niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 7, 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego Organy orzekające w sprawie wbrew zarzutom skargi dokonały wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dokonując przy tym swobodnej, a nie dowolnej oceny pod kątem przyczyn uchybienia terminu do usunięcia braków formalnych wniosku. Sąd pierwszej instancji uznał, że nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut skarżącej dotyczący naruszenia przez organ drugiej instancji art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Podniesiony zarzut uniemożliwienia nowemu pełnomocnikowi zapoznania się z aktami sprawy przed terminem wniesienia skargi, zdaniem Sądu, nie miał jakiegokolwiek wpływu na ocenę legalności zaskarżonego postanowienia. Na uwagę zasługuje fakt, że pełnomocnik został ustanowiony w sprawie w dniu 12 października 2018r., tj. po wydaniu i doręczeniu skarżącej zaskarżonego postanowienia. Nawet jeśli uznać, że organ z opóźnieniem udostępnił akta, to nie można przyjąć, że powyższe pozbawiło cudzoziemkę możliwości obrony swoich praw, bowiem ustanowiony w sprawie pełnomocnik mógł na etapie prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego uzupełnić argumentację. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę. W skardze kasacyjnej J. H. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. na zasadzie przepisu art. 174 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie: 1) przepisu art. 58 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na utrzymaniu w mocy postanowienia Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 20 września 2018 r., utrzymującego w mocy postanowienie Wojewody M. z dnia 20 stycznia 2017 r. i uznaniu, iż w ramach przedmiotowej sprawy strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku z dnia 12 sierpnia 2016 r. o udzielenie jej zezwolenia na pobyt czasowy, w sytuacji gdy z okoliczności przedmiotowej sprawy wynika, iż do uchybienia terminowi doszło bez winy strony, tj. wskutek braku doręczenia awizo; II. na zasadzie przepisu art. 174 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynika sprawy, a mianowicie przepisów: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, 8, 9 77 § 1, 80 Kodeksu postępowania administracyjnego przez oddalenie skargi J. H. w całości w wyniku wadliwego uznania, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem i brak jest podstaw do jego uchylenia, w sytuacji gdy w toku postępowania administracyjnego doszło do szeregu naruszeń przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 106 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego przez nieprawidłowe przyjęcie, że załączone do skargi oświadczenia nie mogą stanowić dowodu, jako że przedłożone zostały w kserokopii. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zarzut naruszenia art. 58 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego nie jest zasadny. Artykuł 58 § 1 Kodeksu wyznacza przesłanki przywrócenia terminu. Podstawową przesłanką jest uprawdopodobnienie przez zainteresowanego, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Ciężar zatem uprawdopodobnienia braku winy spoczywa na zainteresowanym. W razie gdy fakt doręczenia wezwania do uzupełnienia braku podania wynika z dokumentu wystawionego przez właściwy organ lub jednostkę organizacyjną, zainteresowany może doprowadzić do obalenia jego mocy przez podjęcie właściwego trybu obrony. W przypadku doręczenia przez operatora pocztowego przewidziany jest tryb, który daje możliwość obalenia faktu doręczenia pisma w trybie zastępczym. To jednak ten tryb podejmuje zainteresowany, a zatem nie można ciężaru obalenia tego faktu przerzucać na organ. Tym samym nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Dokonana ocena zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nie daje podstaw do stwierdzenia, że Sąd rozpoznając sprawę nie przeprowadził prawidłowej kontroli przestrzegania przepisów prawa procesowego. W skardze kasacyjnej nie podważono ustaleń stanu faktycznego przez podważenie zawartego w aktach sprawy materiału dowodowego doręczenia awiza zawierającego zawiadomienie o piśmie i możliwości jego odbioru. Materiał dowodowy nie daje podstaw do oceny, że skarżąca dołożyła staranności w obronie swoich praw, a świadczy o tym upływ czasu od złożenia wniosku do zainteresowania się sposobem jego załatwienia (złożenie wniosku 12 sierpnia 2016 r. a pytanie o załatwienie sprawy z 31 października 2016 r.). Należy wskazać, że obalenie mocy dokumentu urzędowego może nastąpić w wyniku przeprowadzenia przeciwdowodu. Kodeks postępowania administracyjnego wprowadza otwarty system dowodów, ale w granicach uregulowanych przepisami prawa. W systemie dowodów wprowadzony jest dowód z zeznań świadka, który je składa pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. System ten nie zna natomiast dowodu z oświadczenia osoby trzeciej. Dopuszczalny jest dowód posiłkowy z oświadczenia strony, która składa również pod rygorem odpowiedzialności karnej (art. 86 w związku z art. 83 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego). Nie jest zatem zasadny zarzut naruszenia art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie naruszenia oceny mocy dowodowej oświadczenia sąsiada skarżącej. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjne nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.