II OZ 863/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 24 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 czerwca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2237/14 o odmowie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi I. T. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 24 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę I. T. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] sierpnia 2014 r., nr [...]. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OSK 971/15, oddalił skargę kasacyjną I. T. wniesioną od ww. postanowienia. Odpis postanowienia Sądu II instancji został doręczony skarżącej w dniu 7 maja 2015 r. W dniu 14 maja 2015 r. (data nadania w UP) skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez uiszczenie wpisu sądowego oraz nadesłanie 1 egz. odpisu skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nigdy nie została zawiadomiona (w formie tzw. "awiza") o przesłaniu na jej adres pism Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 października 2014 r., stanowiących wezwanie do uzupełnienie braków formalnych skargi. Zaznaczyła, że po wniesieniu skargi, oczekiwała w sposób oczywisty na dalszy tok postępowania i wręcz, ze szczególną starannością, była przygotowana na kolejne przesyłki z Sądu. Sprawą interesowała się w sposób ewidentny (o czym świadczy dokumentacja w sprawie) i nielogiczne byłoby nieodebranie przez nią korespondencji, na którą przecież czekała, będąc w bardzo wysokim stopniu zainteresowana sprawą, która dotyczyła jej żywotnych interesów (nakaz rozbiórki wybudowanego tarasu). Gdyby "awizo" znajdowało się - choćby jeden raz - w skrzynce oddawczej skarżącej, przesyłka taka na pewno zostałaby przez nią podjęta. Podkreśliła, że skrzynka oddawcza znajduje się na ogrodzeniu nieruchomości (w odległości około 15 metrów od budynku) i listonosz nie mógł pozostawić korespondencji w inny sposób niż tylko w niej. Ta zaś jest zamknięta na klucz, nie istnieje zatem żadna fizyczna możliwość wyciągnięcia przez osobę trzecią ze skrzynki oddawczej zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki. Zawiadomień tych, ani pierwszego, ani powtórnego, nie było. Tym bardziej, nie było ich w drzwiach domu, do których dostępu doręczyciel nie miał. I. T. wskazała, że jest osobą starszą (75 lat), rzadko opuszcza dom, nie wyjeżdża, w domu nie ma małych dzieci. Skrzynkę odbiorczą sprawdza regularnie, codziennie, zawsze odbiera wszelkie kierowane do niej przesyłki. Niemożliwe jest więc, aby listonosz (doręczyciel) pozostawił zawiadomienie o korespondencji z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, o której mowa we wniosku i to jeszcze dwa razy. Skarżąca podała, że po tym incydencie, złożyła reklamacje w Urzędzie Poczty Polskiej S.A. Była to reklamacja zgłoszona ustnie, do wyjaśnienia. Nie poinformowano jej o konieczności złożenia tego na piśmie, co uczyniła po uzyskaniu informacji o oddaleniu skargi kasacyjnej wobec braku już nadziei na przychylenie się do jej zapewnień o braku w jej skrzynce oddawczej jakiegokolwiek tzw. "awiza" odnośnie korespondencji z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W przekonaniu I. T. doszło do naruszenia procedury związanej z pozostawieniem tzw. "awiza" w pocztowej skrzynce oddawczej tj.: § 6, § 7, § 8 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz.U. 2013 r. poz. 1350). Skarżąca nie miała na to żadnego wpływu i wykazując należytą staranność w oczekiwaniu na korespondencję z Sądu nie można przyjąć, że do uchybienia terminowi dokonania czynności, doszło na skutek jej zawinionego zachowania. Pismem z 28 maja 2015 r., w wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy, na podstawie art. 49 § 1 w zw. z art. 87 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), wezwano skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku z 14 maja 2015 r. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, tj. przez nadesłanie kopii reklamacji usługi pocztowej złożonej w oparciu o zasady określone w rozporządzeniu Ministra Administracji i Cyfryzacji z 26 listopada 2013 r. w sprawie reklamacji usługi pocztowej (Dz.U. z 2013 r. poz. 1468) – w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W piśmie z 8 czerwca 2015 r. (data nadania w UP) skarżąca podała, że jak stwierdzono w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu z 14 maja 2015 r., nie zgłosiła ona oficjalnej reklamacji usługi pocztowej na piśmie, dotyczącej przedmiotowej przesyłki poleconej z Sądu. Początkowe jej twierdzenia w tym kierunku okazały się następnie zmodyfikowane jej oświadczeniem, że reklamacja ta została zgłoszona ustnie pracownikowi Poczty Polskiej S.A. w Urzędzie Pocztowym na warszawskiej Pradze, przy czym nie legitymuje się ona na tę okoliczność żadnym protokołem. Jednocześnie wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z - zobowiązania przez Sąd - Centrali Poczty Polskiej S.A., ul. Stawki 2, 00 - 940 Warszawa, do dostarczenia do Sądu uwierzytelnionej trasy GPS doręczyciela, który rzekomo miał awizować przesyłki, skierowane do I. T. z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w dniu 29 października 2014 r. i w dniu 6 listopada 2014 r. pod adresem [...], wraz z podaniem danych osobowych doręczyciela oraz dokładnego czasu pozostawienia zawiadomienia w skrzynce oddawczej skarżącej. Postanowieniem z 30 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówić I. T. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że kryterium braku winy w rozumieniu art. 86 §1 p.p.s.a. polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki sąd winien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu może zatem mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W ocenie Sądu, odnosząc powyższe kryteria do rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w niedochowaniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zgodnie z art. 73 § 1 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia o tym adresata. Zawiadomienie to, w myśl art. 73 § 2 p.p.s.a., wraz z informacją o możliwości odbioru pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Art. 73 § 3 p.p.s.a. określa obowiązek dokonania powtórnego awizowania, natomiast art. 73 § 4 p.p.s.a. precyzuje moment, w którym uznaje się takie awizowane podwójnie pismo za doręczone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że z powyższych regulacji wynika wyraźnie, że dla stwierdzenia skutku doręczenia konieczne jest, po pierwsze, złożenie pisma na okres czternastu dni np. w placówce pocztowej, a po drugie, zawiadomienie o tym adresata. Brzmienie niniejszego przepisu nie budzi wątpliwości co do tego, które wymogi – zarówno przechowywania przesyłki, jak i zawiadomienia o niej adresata są – z punktu widzenia art. 73 p.p.s.a. – istotne. To, czy wymogi awizowania zostały spełnione, podlega ocenie na podstawie treści zawartych przede wszystkim na kopercie i formularzu potwierdzenia odbioru, na których dokonywane są przez doręczyciela i pracowników poczty stosowne adnotacje obrazujące przebieg działań związanych z doręczaniem pisma. Sąd, badając, czy spełnione zostały przesłanki doręczenia z art. 73 p.p.s.a., musi być w stanie – na podstawie posiadanych od poczty informacji – stwierdzić, czy adresat był zawiadomiony o miejscu przechowywania przesyłki i terminie, w którym można ją odebrać, a także to gdzie, kiedy i z jakiej przyczyny doręczyciel zostawił awizo, oraz czy doszło do powtórnego (i w odpowiednim odstępie czasowym) awizowania tejże przesyłki. W ocenie Sądu pierwszej instancji, domniemanie doręczenia wynikające z art. 73 p.p.s.a. może być obalone wówczas, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością. W doktrynie podnosi się, że obalenie domniemania doręczenia przez awizo jest oczywiście możliwe, jednak nie neguje ono dokonania doręczenia, a prowadzi do uchylenia ujemnych skutków, jakie dla strony wiążą się z tym doręczeniem w zakresie biegu terminu (por. J. Jodłowski, K. Piasecki [red.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. I, Warszawa 1989 r., s. 247). Oznacza to, że jeśli dokonano doręczenia zgodnie z wymogami art. 73 p.p.s.a., mimo że adresat nie został powiadomiony o adresowanym do niego piśmie, może się on uchylić się od negatywnych skutków tego stanu rzeczy, jeżeli uprawdopodobni okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu. By jednak wykazać brak winy w uchybieniu terminu powinien dysponować argumentem w postaci przeprowadzonej reklamacji usług pocztowych w oparciu o zasady określone w rozporządzeniu Ministra Cyfryzacji i Administracji z 26 listopada 2013 r. w sprawie reklamacji usługi pocztowej (Dz.U. z 2013 r., poz. 1468). Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, twierdzenia strony w tym przedmiocie są jednostronne i nie zostały poparte żadnymi dowodami. Skarżąca nie wykazała, że podjęła czynności zmierzające do uprawdopodobnienia swojego stanowiska, w szczególności nie przedstawiła dowodów na to, że zainicjowała wszczęcie stosownego postępowania wyjaśniającego przed organami pocztowymi, tj. procedury reklamacyjnej. W kontekście dowodu z dokumentu, jakim jest koperta ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, przeciwdowodu nie może stanowić samo oświadczenie strony o braku awizo. Uprawdopodobnienia okoliczności wyłączającej brak winy w uchybieniu terminu nie może stanowić samo oświadczenie skarżącej, że złożyła ustnie reklamację usługi pocztowej. Jak wyżej wskazano, winna ona legitymować się potwierdzeniem reklamacji usługi pocztowej w oparciu o zasady określone w rozporządzeniu Ministra Cyfryzacji i Administracji z 26 listopada 2013 r. w sprawie reklamacji usługi pocztowej. Na powyższy fakt zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną I. T. od postanowienia z 24 grudnia 2014 r. Wskazać można też na pewną rozbieżność w argumentacji odnośnie złożonej reklamacji usługi pocztowej. We wniosku o przywrócenie terminu wskazano bowiem, że "była to reklamacja zgłoszona ustnie, do wyjaśnienia. Nie poinformowano I. T. o konieczności złożenia tego na piśmie, co uczyniła po uzyskaniu informacji o oddaleniu skargi kasacyjnej", natomiast w piśmie z 8 czerwca 2015 r. podano, że "nie zgłosiła oficjalnej reklamacji usługi pocztowej na piśmie, dotyczącej przedmiotowej przesyłki poleconej z Sądu. Początkowe jej twierdzenia w tym kierunku (...) okazały się następnie zmodyfikowane jej oświadczeniem, że reklamacja ta została zgłoszona ustnie pracownikowi Poczty Polskiej S.A. w Urzędzie Pocztowym na warszawskiej Pradze, przy czym nie legitymuje się ona na tę okoliczność żadnym protokołem". Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w związku z tym trudno jest przyjąć, aby awizo nie zostało pozostawione w skrzynce pocztowej. Sąd nie ma w takim przypadku podstaw do tego, aby kwestionować prawidłowość doręczenia. Obalenie fikcji doręczenia tylko na podstawie twierdzenia, że awiza nie pozostawiono, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji z art. 73 p.p.s.a., w każdej bowiem sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo, poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej lub zaginęło. Odnośnie zgłoszonego wniosku o przeprowadzenie dowodu z dokumentu, Sąd wskazał, że dopuszczenie dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem Sądu, nie można również wymagać, aby to Sąd występował z inicjatywą dowodową do właściwych organów i instytucji. To na stronie ciąży obowiązek wykazania i przedstawienia argumentacji, w jej ocenie koniecznej, do wyjaśnienia sprawy. Zażalenie na postanowienie z 30 czerwca 2015 r. wniosła I. T., powtarzając twierdzenia zawarte we wniosku o przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 zd. 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl art. 86 § 2 p.p.s.a. w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Przy ocenie czy uchybienie terminu było zawinione należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Skoro art. 86 § 2 p.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. W niniejszej sprawie kwestią sporną pozostaje to, czy skarżąca uprawdopodobiła, że nie doręczono jej wezwania do uzupełnienia braku formalnego. Przepisy art. 73 § 1 - 4 p.p.s.a. stwarzają możliwość skorzystania przez sąd administracyjny z instytucji tzw. "fikcji" doręczenia. Fikcja ta w istocie sprowadza się do stwierdzenia, że strona odebrała przesyłkę, podczas gdy fizycznie do takiego odbioru nie doszło. Warunkiem jednak jest, aby strona miała możliwość odbioru przesyłki – czy to na poczcie, czy to w urzędzie gminy – ale z niej nie skorzystała. O możliwości tej doręczyciel pozostawić musi zawiadomienie. Skarżąca podnosi, że nie otrzymała awiza (zawiadomienia) informującego o możliwości odbioru przesyłki na poczcie. Zarzut tak sformułowany nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem z informacji poczty na zwróconej do Sądu I instancji przesyłce wynika, że była ona prawidłowo awizowana, zgodnie ze wskazanymi na wstępie regułami. Strona skutecznie nie uprawdopodobniła, że podniesione w zażaleniu okoliczności miały miejsce. Jedną z możliwości służących obaleniu domniemania doręczenia jest przeprowadzenie procedury reklamacyjnej. Innymi słowy, istotne jest, aby w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania usługi pocztowej została, zgodnie z art. 92 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe, zgłoszona reklamacja. Co do zasady brak woli przeprowadzenia procedury reklamacyjnej uniemożliwia skuteczne obalenie domniemania doręczenia pisma w trybie awizowania. Skarżąca nie skorzystała z możliwości przeprowadzenia procedury reklamacyjnej – nawet po rozpoczęciu korzystania z usług profesjonalnego pełnomocnika i nawet po doręczeniu zaskarżonego postanowienia wraz z uzasadnieniem (w którym mowa jest o takiej możliwości). Skarżąca zmierza do obalenia domniemania skuteczności doręczenia zastępczego jedynie na podstawie własnego twierdzenia, co godzi w samą istotę instytucji doręczenia zastępczego. Obalenie fikcji doręczenia tylko na podstawie twierdzenia, że awiza nie pozostawiono, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji z art. 73 p.p.s.a. W każdej bowiem sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej lub zaginęło. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.