I SA/Gd 1614/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia WSA Marek Kraus, po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 4 lutego 2020 r. sprawy ze skargi A Usługowo-Transportowego B-C Sp. z o.o. z siedzibą w G na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G z dnia 24 lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 lipca 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia 14 czerwca 2019 r., którym odmówiono stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 11 lutego 2019 r., określającego P. sp. z o.o. z siedzibą w G. - jako dłużnikowi zajętej wierzytelności - wysokość zajętych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku E. sp. z o.o. z siedzibą w G. i nie przekazanych kwot. Powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane w następującym stanie faktycznym sprawy: W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku E. sp. z o.o. - Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. (dalej: Naczelnik US) skierował czynności egzekucyjne do dłużnika zobowiązanego – P. sp. z o.o. celem zajęcia wierzytelności pieniężnych z tytułu wzajemnych rozliczeń między tymi podmiotami. Czynności te zostały dokonane na podstawie zawiadomień z dnia: 16 marca 2017 r., 22 marca 2017 r., 30 marca 2017 r., 13 kwietnia 2017 r. i 19 maja 2018 r. Doręczenie ww. zawiadomień dłużnikowi zajętej wierzytelności nastąpiło odpowiednio w dniach: 20 marca 2017 r., 29 marca 2017 r., 4 kwietnia 2017 r., 19 kwietnia 2017 r., 25 maja 2018 r. Mimo wystosowywanych ponagleń, P. sp. z o.o. pozostawiła ww. zawiadomienia bez odpowiedzi. W dniu 30 kwietnia 2018 r. do Organu egzekucyjnego wpłynęło zestawienie sald i obrotów E. sp. z o.o., z którego wynikało m.in., że saldo wzajemnych rozliczeń ww. podmiotów wynosi 632.073,55 zł (na rzecz zobowiązanego). Naczelnik US - na podstawie ww. dokumentu - skierował do zobowiązanego zapytanie, w którym zawnioskował m.in. o udzielenie odpowiedzi, czy wierzytelności Spółki są sporne. W odpowiedzi, udzielonej pismem z dnia 9 czerwca 2018 r., E. sp. z o.o. nie przedstawiła dokumentów świadczących o tym, że wierzytelności te są sporne. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. przeprowadził u zobowiązanego kontrolę dotyczącą prawidłowości realizacji środków egzekucyjnych zastosowanych na podstawie ww. zawiadomień. W czynnościach kontrolnych uczestniczył J. U. (prezes zarządu - uprawniony do samodzielnej reprezentacji E. sp. z o.o., obecnie także dyrektor zarządu w P. sp. z o.o. - wcześniej funkcję tę pełnił P. U.) oraz J. S. (adwokat, pełnomocnik Spółki). Z kontroli sporządzono protokoły z dnia 11 września 2018 r. oraz na skutek dodatkowych wyjaśnień z dnia 25 września 2018 r. Protokoły wraz z określonymi załącznikami zostały doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 25 września 2018 r. Następnie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. postanowieniem z dnia 11 lutego 2019 r. określił P. sp. z o.o. jako dłużnikowi zajętej wierzytelności - wysokość zajętych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku E. sp. z o.o. i nie przekazanych kwot. Podmiot ten wniósł zażalenie na ww. postanowienie, jednak zostało ono pozostawione bez rozpoznania na skutek nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braku formalnego. Pismem z dnia 12 kwietnia 2019 r. dłużnik zajętej wierzytelności złożył wniosek o stwierdzenie nieważności ww. postanowienia wraz z wnioskiem o wstrzymanie jego wykonania. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] wydał dwa postanowienia z dnia 14 czerwca 2019 r., którymi: odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika US z dnia 11 lutego 2019 r. oraz odmówił wstrzymania wykonania tego postanowienia. P. sp. z o.o. pismem z dnia 27 czerwca 2019 r. złożyła zażalenie na postanowienie z dnia 14 czerwca 2019 r. o odmowie stwierdzenia nieważności ww. postanowienia. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] - po rozpoznaniu sprawy w postępowaniu zażaleniowym postanowieniem z dnia 24 lipca 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie z dnia 14 czerwca 2019 r. Organ wyjaśnił, że w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności organ obowiązany jest rozstrzygać tylko i wyłącznie w kwestii istnienia bądź braku przesłanek wynikających z art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej jako "k.p.a." Nie może rozstrzygać natomiast o istocie sprawy będącej przedmiotem postępowania zakończonego badaną decyzją (postanowieniem). W postępowaniu tym nie przeprowadza się postępowania mającego na celu zbadanie podniesionych przez stronę wątpliwości, co do ustalonego stanu faktycznego sprawy. Tym samym przedmiot rzeczonego postępowania ograniczony jest - zgodnie z treścią wniosku Strony - do zbadania postanowienia Naczelnika US z dnia 11 lutego 2019 r. pod kątem tego, czy obarczone jest ono wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. czy zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa. Przy czym badanie to przebiega w oparciu o stan faktyczny przyjęty w postanowieniu, którego dotyczy wniosek o stwierdzenie nieważności. W tej sytuacji poza oceną Organu pozostaje podnoszona przez Stronę kwestia dokonania potrącenia i zapłaty na rzecz E. sp. z o.o. przed otrzymaniem zawiadomień. Zgodnie bowiem z niepodlegającym negacji w tym postępowaniu stanem faktycznym sprawy, po zajęciu wierzytelności z tytułu rozliczeń między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, pozostały do zapłaty wierzytelności z faktur: nr [...] z dnia 31 stycznia 2017 r., nr [...] z dnia 31 stycznia 2017 r. oraz nr [...] z dnia 28 lutego 2017 r. w łącznej kwocie 632.073,55 zł (kwota uregulowana przed zajęciem wyniosła 167.426,45 zł). Organ wyjaśnił, że zarzuty naruszenia prawa w zakresie czynienia ustaleń faktycznych należą do takich wadliwości, które mogą służyć do wzruszenia postanowienia w trybie zwykłym. Nie stanowią natomiast rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Dyrektor wskazał, że Spółce doręczono protokół kontroli prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego wraz z załącznikami. Dłużnik zajętej wierzytelności na tym etapie miał możliwość złożenia zastrzeżeń, czy też wyjaśnień, czego nie zrobił. Dodatkowo zauważono, że bezprzedmiotowe jest powoływanie się przez Stronę na treść art. 209 k.s.h., z którego Strona wywodzi, że P. U. jako jedyny członek zarządu Skarżącej i jednocześnie syn prezesa zarządu E. sp. z o.o., z uwagi na istniejącą sprzeczność interesów, zobowiązany był wstrzymać się od podjęcia działań. W ocenie Organu przepis ten nie zwalnia osoby odpowiedzialnej za reprezentację Spółki i prowadzenie jej spraw od ochrony jej interesów. Przede wszystkim dłużnik zajętej wierzytelności mógł ustanowić w tej sprawie pełnomocnika, czy też działać przez prokurenta. Dyrektor odnosząc się do kwestii rażącego naruszenia art. 71 a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.), dalej jako "u.p.e.a." w związku z art. 71 a § 1 u.p.e.a. na skutek nieprzeprowadzenia przez organ egzekucyjny kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka u dłużnika zajętej wierzytelności (a tylko i wyłącznie u zobowiązanego) powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych. W przypadku, w którym Strona wnosi o stwierdzenie nieważności postanowienia Organu egzekucyjnego, nie zachodzi przesłanka domniemanej oczywistości naruszenia przepisów. Dyrektor zwrócił uwagę, że językowe brzmienie art. 71 a § 9 u.p.e.a., nie stanowi, by kontrola, o której mowa powyżej, dotyczyła tylko i wyłącznie kontroli przeprowadzanej u dłużnika zajętej wierzytelności. Oczywistym zaś jest, że kontrola prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego może być przeprowadzana nie tylko u dłużnika zajętej wierzytelności, ale i u zobowiązanego (zgodnie z treścią art. 71 a § 8 u.p.e.a.). Ograniczenie możliwości wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty, tylko jako następstwa kontroli prowadzonej u dłużnika zajętej wierzytelności - tak jak prezentuje to Strona - poddawałoby w wątpliwość sens regulacji zawartej w art. 71 a § 8 u.p.e.a. W tej sytuacji nie można uznać, że doszło do rażącego naruszenia powołanych przez Stronę przepisów. Z normy prawnej określonej art. 71 a § 9 u.p.e.a. nie wynika bowiem, by organ egzekucyjny - zanim wyda postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty - bezwzględnie i w sposób kategoryczny zobligowany był w każdym przypadku do przeprowadzenia kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności. Odnosząc się do kwestii wstrzymania wykonania postanowienia w oparciu o art. 159 § 1 k.p.a., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] wskazał, że postanowieniem z dnia 14 czerwca 2019 r. odmówił spełnienia tego żądania, nie znajdując ku temu podstaw. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący wniósł o uchylenie ww. postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Organu I instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przypisanych oraz wstrzymanie wykonania postanowienia z dnia 11 lutego 2019 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. - błędne zastosowanie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 71a § 1 w związku z art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez wydanie postanowienia bez uprzedniego przeprowadzenia kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności, co stanowi bezwzględną przesłankę do uchylenia zaskarżonego postanowienia i rażące naruszenie przepisu; błędzie w ustaleniach faktycznych i błędnym zastosowaniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 71a § 9 i art. 71b u.p.e.a. poprzez uznanie, że dokonane przez Skarżącą potrącenie oraz zapłata nastąpiły w okolicznościach bezpodstawnego uchylania się od egzekucji, co stanowi bezwzględną przesłankę uznania, że postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa; art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 71a i art. 71b u.p.e.a. przez wydanie decyzji w sytuacji, w której organ nie ustalił, czy dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności bezpodstawnie i ostatecznie wydał postanowienie, pomimo oczywistej sprzeczności materiału dowodowego z dokonaną subsumpcją; 2) przepisów postępowania mające wspływ na treść postanowienia, tj. art. 7a oraz art. 81a k.p.a. poprzez ich niezastosowanie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga Spółki jest niezasadna, albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Kwestią sporną jest to, czy Organ prawidłowo stwierdził, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika US z dnia 11 lutego 2019 r. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej następuje tylko wtedy, gdy bezspornie ustalono istnienie przyczyny lub przyczyn nieważności określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Tego rodzaju postępowanie ma charakter nadzwyczajny i jest postępowaniem odrębnym od innych postępowań, albowiem ukierunkowanym wyłącznie na kontrolę rozstrzygnięcia w aspekcie wystąpienia przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1 - 7 k.p.a. Artykuł 156 k.p.a. należy rozumieć w ten sposób, że wady postanowienia wyliczone w tym przepisie noszą znamiona wad istotnych kwalifikowanych. Ich występowanie powoduje, że z mocy postanowienia powstaje albo stosunek prawny ułomny, albo w ogóle się on nie nawiązuje. Oznacza to, że Organ rozpatrując sprawę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności postanowienia nie jest kompetentny do rozstrzygania sprawy, co do meritum, tak jak czyni w postępowaniu odwoławczym. Jego kompetencje w takim postępowaniu ograniczone zostały do oceny kontrolowanego aktu administracyjnego, w granicach określonych dyspozycją art. 156 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie Skarżąca podniosła, że postanowienie Organu egzekucyjnego wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. obarczone jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zdaniem Skarżącej w niniejszej sprawie organ błędnie uznał, że Spółka swym postępowaniem zrealizowała w rzeczywistości stan faktyczny opisany w hipotezie art. 71a § 9 u.p.e.a. i tym samym doszło do rażącego naruszenia prawa. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji stwierdza nieważność rozstrzygnięcia, które wydane zostało bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić wyłącznie w sytuacji, gdy proste zestawienie treści decyzji z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one ze sobą w jawnej sprzeczności. Nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa w przypadku zastosowania jednego z możliwych do zastosowania wariantów wykładni danego przepisu. W sytuacji bowiem, gdy dany przepis może być w różny sposób interpretowany, nie można mówić, że ma on niebudzącą żadnych wątpliwości treść (tak Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z dnia 13 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 713/18, LEX nr 2744296). W judykaturze przyjmuje się, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja, uznana za rażąco naruszającą prawo. Chodzi o skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Z nieważnością postępowania mamy do czynienia wtedy, gdy wada tkwi w samej decyzji (tak. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3270/18, LEX nr 2763711). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie brak jest podstaw do twierdzenia, że ww. postanowienie Naczelnika US w sposób rażący naruszało prawo. Postanowienie to było zgodne z treścią art. 71a § 9 u.p.e.a. Odnosząc się do podnoszonej przez Spółkę kwestii przeprowadzenia kontroli u zobowiązanej a nie u Skarżącej, należy zauważyć, że stosownie do art. 71a § 1 u.p.e.a. organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Natomiast w art. 71 a § 9 u.p.e.a., wskazano, że jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. Treść powyższych przepisów nie przesądza, że kontrola, może być prowadzona tylko i wyłącznie u dłużnika zajętej wierzytelności. Analizując powyższą kwestie nie można tego czynić w oderwaniu od pozostałych przepisów. Z art. 71a § 8 u.p.e.a. - mającego odpowiednie zastosowanie do zobowiązanego – wynika, że kontrola prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego może być przeprowadzana nie tylko u dłużnika zajętej wierzytelności, ale i u zobowiązanego. Zatem ograniczenie możliwości wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty tylko jako następstwa kontroli prowadzonej u dłużnika zajętej wierzytelności - tak jak prezentuje to strona - powodowałoby, że zapis art. 71 a § 8 u.p.e.a. stałby się zbędny. Z uwagi na powyższe należało przyjąć, że nie zachodziła pierwsza powołana w cytowanym wyżej wyroku przesłanka domniemania oczywistości naruszenia przepisu. Spółka rażącego naruszenia przepisów art. 71a § 9 u.p.e.a., upatrywała także w błędnym zastosowaniu tego przepisu, podnosząc, że w niniejszej sprawie Organ nieprawidłowo ocenił stan faktyczny sprawy i zastosował przepis art. 71a § 9 u.p.e.a w sytuacji, gdy brak było podstaw do twierdzenia, że Skarżąca uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności. Organ rozpatrując sprawę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności nie jest kompetentny do rozstrzygania istoty sprawy będącej przedmiotem postępowania zakończonego wydanym postanowieniem. W postępowaniu tym niedopuszczalna jest weryfikacja prawidłowości ustalonego przez Organ stanu faktycznego sprawy, bowiem ocenia się w nim rażące naruszenie normy prawa materialnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 1721/17 wskazał, że przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest stwierdzenie, czy decyzja została wydana z ciężkim, kwalifikowanym naruszeniem przepisu prawa materialnego, wyliczonym enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a. Takie ograniczenie przedmiotu tego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności powoduje, że nie jest prowadzone postępowanie dowodowe. Ocena ciężkiego kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa materialnego jest oparta na ustalonym stanie faktycznym, który został ustalony w postępowaniu, w którym została wydana decyzja objęta żądaniem zastosowania sankcji nieważności. W niniejszej sprawie zaś Strona powołuje się na błąd w ustaleniach stanu faktycznego, tj. błędne ustalenie, że Spółka bezpodstawnie uchylała się od przekazania wierzytelności, kwestię dokonania potrąceń i zapłaty przed zawiadomieniem Skarżącej o zajęciu wierzytelności. Wskazane przez Skarżącą uchybienia w działaniach podejmowanych przez organy administracji w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym odnoszą się do ustalonego przez Organ (a kwestionowanego przez Stronę) stanu faktycznego sprawy. Tymczasem przedmiot postępowania nieważnościowego ogranicza się do zbadania postanowienia Naczelnika US z dnia 11 lutego 2019 r. pod kątem tego, czy obarczone jest ono wadą z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. ciężkiego kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa materialnego. W tej sytuacji w postępowaniu tym nie mogła podlegać ocenie kwesta dokonania potrącenia i zapłaty na rzecz E. sp. z o.o. przed zawiadomieniami, z czego Skarżąca wywodziła niezasadność przyjęcia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętych wierzytelności na rzecz organu egzekucyjnego. Jak zasadnie podkreślono w zaskarżonym postanowieniu, zarzuty naruszenia prawa w zakresie czynienia ustaleń faktycznych należą do takich wadliwości, które mogą służyć do wzruszenia postanowienia w trybie zwykłym. Nie stanowią natomiast rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Tego typu naruszenia nie dają podstaw do stwierdzenia oczywistej sprzeczności między rozstrzygnięciem, a treścią przepisu. Nierzetelne wyjaśnienie sprawy, czy też błąd w ustaleniach faktycznych, nie stanowią o kwalifikowanej wadzie postanowienia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt II GSK 534/10 oraz z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt I OSK 30/10). Tym samym, skuteczne podnoszenie zarzutów mających na celu ustalenie innego stanu rozliczeń między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym mogło mieć miejsce w postępowaniu zażaleniowym. W tej sytuacji należało stwierdzić, że zarzuty podnoszone w skardze są bezzasadne. Jak bowiem zaznaczono powyżej, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ma charakter nadzwyczajny, co związane jest z oparciem go o ustalenia postępowania dowodowego przeprowadzonego przed organem, którego postanowienie jest przedmiotem tego postępowania nadzwyczajnego. Zasygnalizowania wymaga, że Skarżącej doręczono protokół kontroli prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego wraz z załącznikami, zatem wbrew stanowisku zaprezentowanemu w treści skargi dłużnik zajętej wierzytelności na tym etapie miał możliwość złożenia zastrzeżeń, czy też wyjaśnień, czego nie zrobił. Końcowo należy wskazać, że zarzuty dotyczące naruszenia art. 7a k.p.a. i art. 81a k.p.a. są chybione, albowiem przepisy te nie znajdują zastosowania w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), oddalił skargę.