II SA/Rz 1356/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2020 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] września 2019 r. nr [...]. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] października 2019 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") z dnia [...] września 2019 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania DP (dalej: "skarżącej") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedziło postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...]. Burmistrz Miasta i Gminy [...] przyznał skarżącej bezterminowo prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawna matką. Powyższe rozstrzygnięcie, w związku z art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548 z późn. zm.), wygasło z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] zmienioną decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...] organ I instancji przyznał skarżącej zasiłek dla opiekuna bezterminowo od dnia 1 lipca 2013 r. Skarżąca w dniu 1 sierpnia 2019 r. złożyła w siedzibie organu I instancji wniosek o uchylenie przyznanego jej zasiłku dla opiekuna. Uwzględniając zgłoszone żądanie, decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] Burmistrz uchylił od dnia 1 sierpnia 2019 r. decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r. o przyznaniu skarżącej zasiłku dla opiekuna. Wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2019 r. skarżąca zwróciła się do Burmistrza Miasta i Gminy [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – GZ. Decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...], Burmistrz Miasta i Gminy [...] odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podał, że GZ orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...], została na stałe zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu podano że, nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 14 grudnia 2011 r. Wobec powyższego, skoro niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej, to w realiach opisywanej sprawy zachodzi negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.". Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji argumentując, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Zaniechanie legislacyjne ustawodawcy w uchwaleniu przepisów zgodnych ze wskazanym wyrokiem nie może stanowić okoliczności obciążającej stronę i przesądzającej o decyzji odmownej Decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...]. Organ odwoławczy wskazał, że wobec powstania niepełnosprawności u matki odwołującego się w 71 roku życia, brak było podstaw prawnych do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Przyznanie wnioskowanego świadczenia naruszyłoby bowiem art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. Kolegium podało, że mimo podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. nadal pozostaje w mocy i stanowi przeszkodę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, DP wniosła uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Powtórzyła argumentację z odwołania i zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie gdy, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 w której przepis ten został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W demokratycznym państwie prawa błędy lub zaniechania organów ustawodawczych nie powinny obciążać obywateli. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Poddawszy zaskarżoną decyzję ocenie legalności w granicach wyżej zakreślonych Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2019 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną w stopniu znacznym matkę. Do wniosku dołączyła orzeczenie z dnia [...] stycznia 2012 r., z którego wynika, że matka skarżącej - GZzostała zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności, której daty powstania nie można ustalić, stopień niepełnosprawności datuje się od 14 grudnia 2011 r., a orzeczenie wydano na stałe. Na skutek wniosku skarżącej z dnia 1 sierpnia 2019 r., w którym złożyła oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, który miała przyznany z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...], na podstawie art. 155 K.p.a. organ uchylił od 1 sierpnia 2019 r. decyzję własną z dnia [...] czerwca 2014 r. o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Stosownie do art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z ww. wniosku jednoznacznie wynika, że skarżąca ubiega się o udzielenie wsparcia w formie świadczenia pielęgnacyjnego, a nadto, z nie zachodzi żadna kolizja w zakresie uprawnień skarżących pomiędzy świadczeniem wcześniej pobieranym czyli zasiłku dla opiekuna, a zdeklarowanym wyborem wsparcia w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Materialnoprawną podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką stanowił przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Należy mieć jednak na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, wskazał, że "jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. (...) Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego" (wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Sąd podziela w całości pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1853/16, z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16 i z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Sąd podkreśla, ze stanowisko judykatury w zakresie wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest jednoznaczne. Nie może też powstać sytuacja, ze strona realizująca swoje uprawnienie do wyboru świadczenia zgodnie z art. 27 u.ś.r. w efekcie końcowym jest pozbawiona tego świadczenia, gdy zmianie nie uległ stan faktyczny, który wymagałby ponownej oceny spełnienia przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia. Dodatkowo Sąd zwraca uwagę na treść art. 24 ust. 3 u.ś.r., że w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Z tych przyczyn Sąd uznał, że doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego, co obligowało Sąd do uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 P.p.s.a. decyzji organów obydwu instancji. W ponownie prowadzonym postępowaniu należy dla oceny powstania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego kierować sie oceną prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku.