II SA/Gl 1300/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk(spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2020 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Prezydent Miasta D. przyznał M. S. (dalej: strona, skarżącą) prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad D. S. (dalej: córka skarżącej), legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres od 1 maja 2019 r. bezterminowo w kwocie 1583 zł. miesięcznie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 16 maja 2019 r. załączając do wniosku m.in. wyrok Sądu Rejonowy w S. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. sygn. akt [...] zmieniający orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia [...] r. oraz orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim z dnia [...] r., w ten sposób, że zaliczył córkę skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności od urodzenia na stałe. W konsekwencji organ przyjął, że wniosek o przyznanie świadczenia został złożony po upływie trzech miesięcy licząc od daty wydania przez Sąd wyroku w sprawie o ustalenie stopnia niepełnosprawności, a to oznacza, że świadczenie mogło zostać przyznane dopiero od miesiąca, w którym skarżąca złożyła wniosek dotyczący tego świadczenia. Organ powołał przy tym art. 24 ust. 2 oraz art. 24 ust 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tymi przepisami prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jeżeli jednak w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zostanie złożony wniosek o ustalenia świadczenia uzależnionego od stopnia niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, wyrażając swoje niezadowolenie z treści podjętego rozstrzygnięcia. Skarżąca wskazała, że nie zgadza się z terminem, od którego przyznano wnioskowane świadczenie. Wniosła o wyrównanie świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 marca 2016 r. do 30 kwietnia 2019 r. Skarżąca zaakcentowała, że wyrok Sądu Rejonowego w S., na mocy którego zaliczono córkę D. do znacznego stopnia niepełnosprawności otrzymała w dniu 6 maja 2019 r., a wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła w dniu 16 maja 2019 r. Skarżąca wyjaśniła także, że nie uczestniczyła w rozprawie przez Sądem Rejonowym, która odbyła się w dniu [...] r., oraz nie miała świadomości, że w sprawie wydany został wyrok i bezskutecznie oczekiwała na korespondencję z sądu. Wyrok wydano jej w dniu [...] kwietnia 2019 r. po uprzednim złożeniu przez nią wniosku w dniu 17 kwietnia 2019 r., przy czym doręczenie wyroku nastąpiło w dniu 6 maja 2019 r. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium przedstawiło najpierw dotychczasowy przebieg postępowania. Ponadto po przeanalizowaniu materiału dowodowego Kolegium stwierdziło, że jak wynika z akt sprawy organ I instancji wszczął postępowanie na wniosek skarżącej z dnia 16 maja 2019 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. Skarżąca oświadczyła, że opiekuje się córką, nie jest nigdzie zatrudniona oraz nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium przytoczyło również w całości art. 17 ust. 1 – ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tj. Dz.U. z 2018 r. Dz. U. poz. 2220), a także art. 24 tej ustawy. Kolegium zaakcentowało, że kwestią sporną w sprawie jest termin, od którego skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad córką. Stwierdziło przy tym, że orzeczeniem z dnia [...]r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. zaliczył córkę skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano do 31 marca 2019r. Orzeczeniem z dnia [...] r. wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim uchylił powyższe orzeczenie w części dotyczącej ustalenia daty ważności orzeczenia i orzekł, że orzeczenie wydaje się na stałe. Sąd Rejonowy w S. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] zmienił orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia [...] r. oraz orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim z dnia [...]r., w ten sposób, że zaliczył córkę skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności od urodzenia na stałe. Wyrok stał się prawomocny z dniem [...] grudnia 2018r. Kolegium zauważyło, że najnowsze orzecznictwo administracyjne dokonało wykładni określenia "wydanie orzeczenia", wskazując, że określenie to w odniesieniu do wyroku sądu rejonowego należy rozumieć nie jako datę ogłoszenia tego wyroku, lecz datę jego prawomocności (wyrok WSA w Opolu z dnia 13 marca 2018 r., sygn. II SA/Op 346/17). Dopiero prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wywołuje skutek wiążący również w zakresie jego treści w stosunku do innych sądów i organów, co ma niebagatelne znaczenie dla odkodowania właściwego rozumienia art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Według Kolegium w świetle zasady wynikającej z art. 24 ust. 2 tej ustawy, nakładającej na ubiegającego się o świadczenie obowiązek przedłożenia prawidłowo wypełnionych i kompletnych dokumentów, w tym orzeczenia o niepełnosprawności, nie sposób pominąć istotnej różnicy między datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły orzekania o niepełnosprawności a datą wydania wyroku przez sąd powszechny w tym samym przedmiocie, który wiąże inne organy w rozumieniu art. 365 k.p.c. dopiero od daty jego prawomocności. Kolegium zaakcentowało istotny walor wyroku sądu powszechnego w postaci prawomocności, która determinuje moc wiążącą takiego wyroku. Przepis art. 365 § 1 k.p.c. stanowi bowiem, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Kolegium zwróciło uwagę na to, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła w dniu 16 maja 2019 r., a więc nie zachowała terminu 3 miesięcy licząc od daty prawomocności wyroku Sądu Rejonowego w S. [...] Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. sygn. akt [...] (wyrok prawomocny z dniem [...] grudnia 2018 r. ). W związku z powyższym zdaniem Kolegium świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych winno zostać przyznane od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia tj. od 1 maja 2019r., co też organ I instancji prawidłowo uczynił. Skarżąca nie zgodziła ze stanowiskiem Kolegium zawartym w powyższej decyzji. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wyjaśniła, że w okresie od marca 2016 r. do kwietnia 2019 r. nie otrzymywała świadczenia, gdyż orzeczeniem z dnia [...] r. jej córka została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a od tego orzeczenia wniosła odwołanie, a następnie zwróciła się w tej sprawie do Sądu Rejonowego w S. Córka skarżącej od urodzenia w 2000 r. zawsze była niepełnosprawna w stopniu znacznym i niezdolna do samodzielnej egzystencji, dlatego w ocenie skarżącej orzeczenie z 2016 r. o zaliczeniu jej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności było bezzasadne i krzywdzące, co zostało następnie potwierdzone wyrokiem Sądu Rejonowego, który uznał córkę skarżącej za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym od urodzenia na stałe. Skarżąca zaakcentowała, że zrezygnowała z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki na córką, gdyż wymaga ona stałej, specjalistycznej opieki lekarskiej, licznych zabiegów operacyjnych i rehabilitacji oraz pomocy w codziennych czynnościach. Skarżąca podniosła także, że wyrok Sądu Rejonowego został jej wydany [...] kwietnia 2019 r. listem poleconym, który dotarł do skarżącej w dniu 6 maja 2019 r., a więc wniosek o przyznanie świadczenia skarżąca złożyła przed upływem trzech miesięcy od daty wydania jej wyroku. Końcowo skarżąca podkreśliła, że rozstrzygnięcie wydane przez organy administracji jest dla niej bardzo krzywdzące, gdyż cały czas ponosiła koszty leczenia córki, a ze względu na to, że nie pracuje, a mąż zarabia tylko 1600 zł. koniecznym było zadłużenie się u znajomych w celu sfinansowania kosztów związanych leczeniem córki we W. Z przedstawionych powyżej względów skarżąca wniosła o wyrównanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 marca 2016 r. do dnia 30 kwietnia 2019 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie przedstawiając argumentację zbieżną z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167, t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 2325, t.j. ze zm. ) dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, przyznająca świadczenie pielęgnacyjne. W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania. Podstawę materialnoprawną działania organów w rozpoznawanej sprawie stanowił m.in. art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – nadal zwanej "ustawą"(obcenie: t.j. Dz.U. z 2020 r., poz.111). Zgodnie z tym przepisem, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy przedmiotowy zasiłek powinien być przyznany skarżącej jedynie za okres od dnia 1 maja 2019 r., tak jak orzekły organy, czy też zgodnie z art. 24 ust. 2a powołanej ustawy przedmiotowy zasiłek powinien być przyznany również za okres od dnia 1 marca 2016 r. do dnia 30 kwietnia 2019 r., tak jak tego domaga się skarżąca. Kwestią sporną jest to, od jakiej daty w realiach rozpoznawanej sprawy należy liczyć trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2a tej ustawy. Dla rozstrzygnięcia wskazanej powyżej kwestii spornej istotne znaczenie ma to, że w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z ustaleniem niepełnosprawności wyrokiem sądu powszechnego, a nie orzeczeniem wydawanym przez powiatowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Jak bowiem stanowi art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przepis ten dotyczy wprost sytuacji, w której o niepełnosprawności lub o jej stopniu orzekają powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. W tym kontekście zaakcentować należy, że jak wielokrotnie wskazywano już w orzecznictwie sądów administracyjnych: "1. Trzeba dostrzegać różnicę między datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (o których mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r.), które to orzeczenia są z urzędu doręczane zainteresowanym wraz z pouczeniem o środku odwoławczym i taki środek może złożyć tylko sam zainteresowany - od daty orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez sąd powszechny, które to orzeczenia wydawane w formie wyroków nie są z urzędu doręczane stronom, a nadto nie tylko zainteresowanemu, ale także drugiej stronie - wojewódzkiemu zespołowi do spraw orzekania o niepełnosprawności - przysługuje środek zaskarżenia. 2. Konieczność złożenia przez osobę zainteresowaną wraz z wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego kompletu dokumentów, w tym zaopatrzonego w klauzulę prawomocności wyroku sądowego ustalającego niepełnosprawność - zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych - powoduje konieczność pouczenia osoby działającej bez profesjonalnego pełnomocnika, w jakich okolicznościach wyrok sądu powszechnego (innych dla wyroku sądu I instancji, a inny dla wyroku sądu II instancji) staje się prawomocny oraz pouczenia, że czym innym jest data prawomocności wyroku, a czym innym orzeczenie o stwierdzeniu prawomocności wyroku, które to orzeczenie zwane nadaniem klauzuli prawomocności jest wydawane po dacie prawomocności wyroku i może być wydane kilka dni po nim, kilka tygodni, a nawet kilka miesięcy - w zależności także od tego czy wyrok Sądu I instancji był zaskarżony, czy w II instancji został utrzymany w mocy, czy też zmieniony w całości lub części." (wyrok NSA z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2143/15, wyrok WSA w Krakowie z dnia 3 listopada 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 553/16 oraz wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 września 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 789/18 - wszystkie wyroki publ. http//orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu konsekwencją dostrzeżenia różnicy pomiędzy sytuacją, w której o niepełnosprawności lub o jej stopniu orzeka powiatowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, a sytuacją, gdy orzeczenie tych organów zostaje zmienione wyrokiem sądu powszechnego, powinno być założenie, że w tej drugiej sytuacji strona nie powinna ponosić ujemnych konsekwencji tego, że źródłem rozstrzygnięcia o niepełnosprawności lub jej stopniu jest wyrok sądu powszechnego. Zdaniem Sądu, aby takie założenie zrealizować to art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy interpretować w ten sposób, że jeżeli strona nie była obecna przy ogłoszeniu wyroku zmieniającego orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i tym samym nie pouczono jej o tym, czym jest prawomocność wyroku oraz o tym, że wyrok nie podlega doręczeniu z urzędu, to datą początkową trzymiesięcznego okresu na złożenie wniosku powinna być data, w której strona dowiedziała się o prawomocności wyroku oraz o tym, że doręczenie stronie odpisu prawomocnego wyroku nie następuje z urzędu, lecz wymaga złożenia przez nią wniosku do sądu. Od tej bowiem daty strona może wystąpić o doręczenie jej wyroku sądu powszechnego wraz z klauzulą prawomocności, aby po otrzymaniu tego wyroku załączyć go do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dopiero bowiem sytuacja, w której strona wie o prawomocności wyroku zmieniającego orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu tej niepełnosprawności, oraz posiada wiedzę o konieczności złożenia wniosku o doręczenie wyroku, gdyż nie jest on doręczany z urzędu, może być uznana za zbliżoną do tej, w której strona znajduje się po wydaniu przez organ powiatowy lub wojewódzki orzeczenia o niepełnosprawności lub o ustaleniu stopnia niepełnosprawności, co należy uwzględnić przy oznaczeniu daty początkowej trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W realiach rozpoznawanej sprawy datę tą powinien wyznaczać moment powzięcia przez skarżącą informacji o prawomocności wyroku i konieczności złożenia wniosku o jego doręczenie, a nie jak przyjęło Kolegium już moment prawomocności tego wyroku. Mając na względzie powyższe rozważania stwierdzić należy, że Kolegium naruszyło art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez dokonanie błędnej wykładni tego przepisu, przy czym naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Konsekwencją tego naruszenia jest naruszenie także art. 7, 77 i 80 k.p.a., gdyż w toku przeprowadzonego dotychczas postępowania administracyjnego nie ustalono daty, w której strona dowiedziała się o treści wydanego w sprawie wyroku, jego prawomocności oraz o tym, że doręczenie stronie odpisu prawomocnego wyroku nie następuje z urzędu, lecz wymaga złożenia przez nią wniosku do sądu. Nie zweryfikowano także twierdzeń strony, dotyczących tego, że strona nie była obecna przy ogłoszeniu wyroku zmieniającego wcześniejsze orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, stąd nie znała od razu jego treści. Wskazane naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy p.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu.