II GZ 347/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Spółki A na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 1305/19 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia koncesji na prowadzenie kasyna gry postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 18 czerwca 2020 r. (sygn. akt V SA/Wa 1305/19) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA w Warszawie"), działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), odmówił Spółce A (dalej zwanej "Skarżącą") przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie wydanego na rozprawie w dniu 6 lutego 2020 r., którym oddalono skargę Skarżącej na decyzję Ministra Finansów z [...] maja 2019 r. (nr [...]) w przedmiocie odmowy udzielenia koncesji na prowadzenie kasyna gry. WSA w Warszawie stwierdził, że w dniu 26 lutego 2020 r. (data nadania) Skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 6 lutego 2020 r., wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do złożenia tegoż wniosku. Skarżąca podała, że w dniu 7 lutego 2020 r. sporządziła wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, poprawnie oznaczyła ten wyrok i sąd, który go wydał, a także uiściła wymaganą opłatę kancelaryjną, jednakże błędnie wskazała adres WSA w Warszawie i przesyłka została nadana na adres Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (dalej zwanego "WSA w Łodzi"), a następnie zwrócona Skarżącej z adnotacją "adresat nieznany". Skarżąca wyjaśniła, że wskazana omyłka wynikała z tego, że przed WSA w Łodzi obecnie toczy się kilkanaście spraw, których Skarżąca jest stroną i z tego względu wpisując adres WSA w Warszawie "automatycznie" wpisała adres WSA w Łodzi. Zdaniem Skarżącej, błędne wskazanie adresu WSA w Warszawie to jedynie drobna omyłka pisarska, zaś wskazane okoliczności uprawdopodabniają brak winy Skarżącej w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Do wniosku o przywrócenie terminu Skarżąca dołączyła kopię błędnie zaadresowanego wniosku i kopię awersu błędnie zaadresowanej koperty. Zdaniem WSA w Warszawie, nie można przyjąć, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku było przez Skarżącą niezawinione. Wbrew przekonaniu Skarżącej, błędne wskazanie adresu WSA w Warszawie nie stanowi drobnej omyłki pisarskiej, lecz w okolicznościach tej sprawy należy je traktować co najmniej jak niedbalstwo w prowadzeniu własnych spraw. WSA w Warszawie zwrócił uwagę, że w toku postępowania Skarżąca otrzymała dwa pisma sądowe, w których wyraźnie wskazano, na jaki adres powinna kierować korespondencję. Tymczasem Skarżąca sama wprost przyznała, że wpisując adres WSA w Warszawie automatycznie wpisała adres WSA w Łodzi. Wobec tego WSA w Warszawie uznał, że Skarżąca nie dochowała należytej staranności i nie sprawdziła poprawności adresu przed nadaniem korespondencji, choć nie jest to czynność wymagająca szczególnego wysiłku. Zdaniem WSA w Warszawie, ten błąd Skarżącej nie może być zakwalifikowany jako niezależna od strony przeszkoda niedająca się przezwyciężyć i przewidzieć. Skarżąca złożyła zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z 6 lutego 2020 r., ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych będących postawą rozstrzygnięcia, wyrażający się w przyjęciu, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku było przez Skarżącą niezawinione. W uzasadnieniu zażalenia Skarżąca stwierdziła w szczególności, że błąd pisarski nie może być automatycznie interpretowany jako efekt braku należytej dbałości o swoje interesy. Doświadczenie życiowe wskazuje na możliwość zaistnienia drobnych pomyłek poznawczych wynikających z ludzkich błędów. Ponadto przewidziana prawem instytucja oczywistych omyłek pisarskich jak najbardziej respektuje ograniczenia poznawcze ludzkiego umysłu, stąd niezasadnym wydaje się zbyt surowe ocenianie pomyłek obywateli, które muszą być tolerowane w przypadku sądów, na co wskazuje art. 156 § 1 ppsa. Wobec tego Skarżąca stwierdziła, że jej błąd pisarski mógł zaistnieć bez jej zawinienia,a przy uwzględnieniu, że błąd ten był tak niewielkiego stopnia, że w zasadzie nie uniemożliwiał identyfikacji adresata, to należy uznać, że zasadne jest przywrócenie terminu. Skarżąca wskazała też, że WSA w Łodzi otrzymując przesyłkę, która została błędnie do niego zaadresowana powinien ją przekazać organowi właściwemu. Z koperty wynika, że WSA w Łodzi otrzymał przesyłkę 13 lutego 2020 r., a zatem gdyby zamiast zwrócić przesyłkę Skarżącej nadał ją do WSA w Warszawie, to wniosek Skarżącej mimo wskazania błędnego adresu zostałby złożony w terminie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego na obecnym etapie postępowania jest kwestia zgodności z prawem postanowienia WSA w Warszawie w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zgodnie z art. 85 ppsa czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i następnych powołanej ustawy prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Określił jednocześnie przesłanki, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. W świetle art. 86 i 87 ppsa warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Spośród wskazanych przesłanek przywrócenia terminu WSA zakwestionował jedynie uprawdopodobnienie w przedmiotowym wniosku okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ppsa). Artykuł 86 § 1 zdanie 1 ppsa stanowi, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Oznacza to, że przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej uzależnione jest od kryterium braku winy. Chodzi o to, że strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać dołożenie szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego, uwzględniającego subiektywny miernik staranności, wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności. W doktrynie i orzecznictwie do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się np. przerwę w komunikacji, powódź, pożar, inną katastrofę, nagłą chorobę strony, jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, mylne poinformowanie strony przez sąd o terminie i trybie wniesienia środka zaskarżenia (tak: H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, wyd. 2, Warszawa 2008, s. 381). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie WSA w Warszawie uznał, że w świetle przedstawionych przyczyn uchybienia terminu nie można przyjąć, że Skarżąca uprawdopodobniła brak winy w tym uchybieniu. Na brak winy nie wskazuje powoływana przez Skarżącą okoliczność, że w wyniku błędu pisarskiego wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku kierowany do WSA w Warszawie został wysłany na adres WSA w Łodzi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo oceniono, że wskazany przez Skarżącą błąd wyklucza uznanie, że uchybienie terminu nie było przez Skarżącą zawinione. Uchybienie terminu było bowiem skutkiem niedołożenia przez Skarżącą należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej (składaniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku), co wyraziło wskazaniem we wniosku, jak i na kopercie, w której ten wniosek został wysłany, adresu innego wojewódzkiego sądu administracyjnego niż adres WSA w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym nie podziela stanowiska Skarżącej, które odwołuje się do instytucji sprostowania oczywistej omyłki, określonej w art. 156 § 1 ppsa. Instytucja to odnosi się bowiem do popełnianych w orzeczeniach sądowych oczywistych omyłek (błędów pisarskich, niedokładności, błędów rachunkowych, innych oczywistych omyłek), które ze swej istoty są w jakimś stopniu zawinione, lecz muszą zostać sprostowane. Tymczasem w przypadku instytucji przywrócenia terminu (art. 86 i art. 87 ppsa) ustawodawca wprowadził jednoznaczną przesłankę jej zastosowania w postaci braku winy w uchybieniu terminu. Niezasadne jest również stanowisko Skarżącej, sugerujące że WSA w Łodzi powinien był przekazać przesyłkę WSA w Warszawie, co pozwoliłoby na przyjęcie, że wniosek Skarżącej o sporządzenie uzasadnienia wyroku został złożony w terminie. Wbrew twierdzeniom Skarżącej, WSA w Łodzi zasadnie odmówił przyjęcia przesyłki zawierającej wniosek Skarżącej, skoro z koperty wynikało, że Sąd ten nie jest adresatem przesyłki (jako adresata Skarżąca wskazała WSA w Warszawie). Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa oddalił zażalenie. PG